Tsunami: naturalne ostrzeżenia i natychmiastowa ucieczka w górę

Większość tsunami powstaje w wyniku podmorskich trzęsień ziemi: dno morskie nagle się unosi lub zapada i wypiera całą kolumnę wody nad sobą. Rzadziej tsunami wywołują podwodne osuwiska, erupcje wulkanów lub obrywy skał do morza. Słowo pochodzi z języka japońskiego i oznacza mniej więcej „falę w porcie”.

Na otwartym morzu tsunami jest niskie i niepozorne, ale bardzo szybkie – statki często prawie go tam nie zauważają. Dopiero gdy woda staje się płytsza w stronę wybrzeża, fala zwalnia i się piętrzy. W przeciwieństwie do fali wywołanej wiatrem nie załamuje się po prostu na plaży, lecz wdziera się daleko w głąb lądu jak rosnąca powódź, niosąc ze sobą gruz, samochody i drzewa. Potem woda z ogromną siłą spływa z powrotem.

Czasem do wybrzeża dociera najpierw dolina fali, przed pierwszym grzbietem. Wtedy morze cofa się niezwykle daleko i odsłania dno. Wygląda to dziwnie i fascynująco – ale to jeden z najwyraźniejszych znaków ostrzegawczych. Przy trzęsieniu ziemi blisko wybrzeża czas do pierwszej fali może być bardzo krótki, więc naturalne znaki są często jedynym ostrzeżeniem.

Jeśli mieszkasz lub wypoczywasz na zagrożonym wybrzeżu, już pierwszego dnia sprawdź najkrótszą drogę w górę lub w głąb lądu. W wielu zagrożonych miejscach stoją znaki tsunami wskazujące drogi ewakuacji i bezpieczne strefy. Te kilka minut przygotowania może zdecydować o wszystkim podczas prawdziwego zdarzenia.

Naturalne znaki ostrzegawcze to: silne lub długotrwałe trzęsienie ziemi na wybrzeżu, niezwykle głębokie cofnięcie się morza albo nagły wzrost jego poziomu oraz głośny huk dochodzący od oceanu. Przy każdym z tych znaków nie czekaj na oficjalne ostrzeżenie. Podczas trzęsienia ziemi najpierw ochroń się zasadą „Padnij, Schroń się, Trzymaj się” – gdy tylko wstrząsy ustaną, natychmiast uciekaj.

Idź bez bagażu, pieszo, jeśli drogi są zapchane, zabierz innych i ostrzeż ich. Wysokość i odległość od morza chronią cię. Jeśli nie da się dotrzeć na wyżej położony teren, idź na wyższe piętra stabilnego, wysokiego budynku żelbetowego. Nawet jeśli służby ostrzegają po odległym trzęsieniu ziemi, a ty sam niczego nie czułeś, stosuj się do ich zaleceń.

Najgroźniejszym błędem jest ciekawość: pójście na plażę, żeby obejrzeć lub sfotografować cofające się morze. Gdy morze się cofa, woda wróci – często szybciej, niż zdołasz uciec. Równie niebezpieczne jest zbieranie bagaży albo stanie w korku w samochodzie zamiast ucieczki pieszo.

Tsunami składa się zwykle z kilku fal, a pierwsza nie zawsze jest największa. Między falami woda może odpłynąć i wszystko może wydawać się spokojne – to nie znaczy, że już po wszystkim. Kolejne fale mogą przyjść po wielu godzinach. Wracaj dopiero wtedy, gdy służby oficjalnie odwołają alarm, a do tego czasu śledź radio i komunikaty służb.

Jeśli to możliwe, dzwoń pod lokalny numer alarmowy (w UE 112) dopiero wtedy, gdy sam jesteś bezpieczny. Pierwsze minuty należą do drogi w górę. A fałszywy alarm nie jest powodem, żeby następnym razem zostać.

Tsunami na Oceanie Indyjskim w grudniu 2004 roku pokazało światu, jak ważna jest znajomość naturalnych znaków ostrzegawczych. Wielu ludzi nie rozpoznało wtedy, co oznacza cofające się morze. Od tamtej pory rozbudowano systemy ostrzegania i wzmocniono edukację społeczeństwa – ale przy pobliskich trzęsieniach ziemi twoja własna wiedza nadal jest najszybszym ostrzeżeniem.

Tsunami zdarzają się rzadko na wybrzeżach Europy, ale są możliwe na Morzu Śródziemnym, ponieważ leżą tam regiony narażone na trzęsienia ziemi. Dlatego przy podróżach na wybrzeża w regionach sejsmicznych na całym świecie znajomość znaków ostrzegawczych należy do podstawowego przygotowania, tak samo jak wiedza, gdzie jest najbliższe wyżej położone miejsce.

Jak wysokie będzie tsunami, kiedy dotrze i jaka wysokość jest bezpieczna, zależy od konkretnego zdarzenia i od ukształtowania terenu. Dlatego nie ma na to jednej uniwersalnej liczby. Prosta zasada pozostaje ta sama: jak najwyżej i jak najdalej od morza – a wracać dopiero po oficjalnym odwołaniu alarmu.