Opad popiołu po erupcji wulkanu

Podczas wybuchowej erupcji wulkanu skała zostaje rozerwana i wyrzucona wysoko w atmosferę jako chmura bardzo drobnych cząstek. Ten popiół wulkaniczny składa się z maleńkich, ostrokrawędzistych kawałków skał, minerałów i szkła wulkanicznego. Jest na tyle drobny, że można go wdychać, na tyle twardy, że rysuje oczy, lakier i maszyny, i nie rozpuszcza się w wodzie.

Wiatr często niesie chmurę popiołu daleko od wulkanu, czasem na setki kilometrów. Dlatego opad popiołu może dotknąć także miejsca, z których wulkanu nawet nie widać. Tam popiół jest zwykle głównym zagrożeniem: dla zdrowia, ruchu drogowego, zaopatrzenia w wodę i budynków.

Mokry popiół chłonie wodę i robi się znacznie cięższy. Warstwa popiołu, która na sucho wydaje się niegroźna, po przelotnym deszczu może przeciążyć płaskie lub słabe dachy. Popiół zatyka też filtry, rynny i odpływy, a w kanalizacji może zamienić się w masę podobną do betonu.

Ochrona podczas opadu popiołu opiera się na trzech prostych zasadach: nie wpuszczaj cząstek, nie wzbijaj ich i wcześnie rozpoznawaj obciążenia. Gdy tylko przyjdzie ostrzeżenie, przygotuj maski, gogle, wodę i jedzenie na kilka dni, zakryj wrażliwą elektronikę oraz zabierz zwierzęta i pojazdy pod dach. Zakryj lub odłącz zbiorniki na deszczówkę i stosuj się do wskazówek wodociągów.

Podczas opadu popiołu zostań w domu. Zamknij okna i drzwi, wyłącz wentylację i klimatyzację albo przełącz je na obieg zamknięty, a nieszczelności uszczelnij wilgotnymi szmatami. Jeśli musisz wyjść, załóż dobrze dopasowaną maskę FFP2 lub N95, szczelnie przylegające gogle i ubranie z długimi rękawami i nogawkami. Noś okulary zamiast soczewek kontaktowych, bo ziarna popiołu pod soczewką mogą zarysować rogówkę. Przebywaj na zewnątrz jak najkrócej.

Podczas sprzątania lekko zwilż popiół, zanim zgarniesz go na kupkę, i zbieraj go do mocnych worków. Nie zamiataj na sucho, bo znów wzniesiesz najdrobniejsze cząstki. Nie spłukuj go też do kanalizacji i utylizuj go zgodnie z zaleceniami gminy. Zwykła chusta na ustach to za mało.

W pobliżu wulkanu są znacznie większe zagrożenia niż popiół: lawa, rozżarzone chmury gazu i skał pędzące ze stoków z ogromną prędkością oraz spływy błotne z popiołu i wody. W takich strefach zagrożenia obowiązuje tylko jedna zasada: natychmiast wykonuj polecenia ewakuacji i nie wchodź do zamkniętych stref. W niebezpieczeństwie zadzwoń pod lokalny numer alarmowy (112 w UE).

Osoby z astmą lub innymi chorobami układu oddechowego są szczególnie zagrożone podczas opadu popiołu. Powinny pozostać w budynku i mieć pod ręką przepisane leki; przy duszności należy wezwać pomoc medyczną. Dzieci i osoby starsze także powinny jak najmniej narażać się na popiół.

Nie wchodź na dach bez zabezpieczenia przed upadkiem – popiół jest śliski, a upadek może się źle skończyć. Grube warstwy popiołu na płaskich lub słabych dachach powinni usuwać fachowcy albo osoby zabezpieczone przed upadkiem, zwłaszcza przed zapowiadanym deszczem. Jeśli są oznaki przeciążenia, opuść budynek. Jazda po popiele jest jak jazda po śniegu: ślisko i słaba widoczność. Jedź tylko, jeśli to absolutnie konieczne, powoli i z włączonymi światłami.

W 2010 roku erupcja islandzkiego wulkanu Eyjafjallajökull pokazała, jak daleko może sięgać popiół: nad dużą częścią Europy ruch lotniczy był ograniczony przez wiele dni, bo popiół może być groźny dla silników samolotów. Kto podróżuje do obszarów aktywnych wulkanicznie, powinien więc liczyć się z zamkniętymi lotniskami i drogami, stosować się do zaleceń podróżnych swojego ministerstwa spraw zagranicznych i lokalnych władz oraz zaplanować zapasy na wypadek opóźnień.

International Volcanic Health Hazard Network, sieć ekspertów, publikuje wskazówki dla ogółu społeczeństwa. Zaleca w nich m.in. pozostawanie w budynkach, używanie dobrze przylegających masek przeciwpyłowych i zwilżanie popiołu przed jego usunięciem. Konkretne polecenia zawsze jednak pochodzą od lokalnych władz, bo każda erupcja jest inna.

Częstym błędnym przekonaniem jest, że popiół wulkaniczny to nieszkodliwy pył, który można po prostu zdmuchnąć lub zamieść. Właśnie przez to najdrobniejsze cząstki, najbardziej niebezpieczne dla zdrowia, trafiają z powrotem do powietrza. Praca powoli, na wilgotno i w ochronie jest bardziej żmudna, ale chroni płuca, oczy i sprzęt.