Używanie smolaka i drewna żywicznego

Żywica to naturalna, palna substancja o dużej zawartości energii. Drzewa produkują ją m.in. do zasklepiania ran. W niektórych starych pniach i nasadach korzeni drewno jest nią tak nasycone, że wydaje się prawie woskowe. To drewno bogate w żywicę często zachowuje się jeszcze długo po tym, jak reszta drewna wokół dawno zgniła.

Ponieważ żywica odpycha wodę, wilgoć prawie nie ma jak się dostać do środka. Gdy smolak się nagrzewa, palne składniki żywicy parują i spalają się gorącym, jasnym, mocno kopcącym płomieniem. Ten płomień wystarcza, by wysuszyć i zapalić nawet nieco wilgotną rozpałkę.

Smolak rozpoznajesz nie po konkretnym gatunku drzewa – ten atlas nie opisuje rozpoznawania drzew – lecz po trzech cechach: wyraźnie pachnie żywicą, jest zauważalnie ciężki jak na swoją wielkość, a świeżo rozłupany wygląda na błyszczący, lepki i często rdzawy do bursztynowego, przezroczysty. Zgniłe, lekkie, kruche drewno nie jest smolakiem, nawet jeśli pochodzi z pnia.

Do rozpalania potrzebujesz bardzo drobnego materiału. Zeskrob drobne wióry i pył grzbietem lub krawędzią noża i ułóż z nich mały kopczyk. Złapie on iskry z krzesiwa albo płomień zapałki. Cienkie szczapy posłużą potem jako rozpałka.

Nie dokładaj zbyt wcześnie zbyt dużych kawałków. Smolak też potrzebuje schodków od drobnego do grubego. Kawałek smolaka wielkości pięści może wystarczyć na wiele ognisk, jeśli oszczędnie rozłupiesz go na wióry i szczapy.

Smolak zbieraj tylko z martwego drewna i tylko tam, gdzie zbieranie jest dozwolone. Na obszarach chronionych, w parkach narodowych i w wielu lasach wyłamywanie drewna z pni jest zabronione. Żywych drzew nigdy się nie nacina, żeby zdobyć żywicę. Weź tylko tyle, ile naprawdę potrzebujesz.

Przy łupaniu i skrobaniu obowiązują zwykłe zasady pracy z nożem: zawsze pracuj od siebie, siedź stabilnie i oprzyj kawałek na twardym podłożu. Drewno bogate w żywicę jest twarde i czasem żylaste – ostrze może nagle się wyślizgnąć. Siekiery używaj tylko wtedy, gdy potrafisz się nią bezpiecznie posługiwać.

Smolak pali się z dużą ilością sadzy i może strzelać iskrami. Trzymaj odstęp od namiotów, płacht i sprzętu. Nie gotuj bezpośrednio nad kopcącym płomieniem, bo sadza czerni garnki i ma nieprzyjemny smak. Smolaka używaj do rozpalania, a gotuj później na żarze ze zwykłego drewna. Przed każdym ogniem sprawdź lokalne przepisy.

Smolak jest szczególnie cenny przy mokrej pogodzie, zimą i przy rozpalaniu krzesiwem, które daje tylko iskry, a nie płomień. Mały zapas w zestawie awaryjnym lub plecaku jest lekki, bardzo długo się przechowuje i czyni cię mniej zależnym od pogody.

Nie zastępuje on jednak zapasu suchego drewna na opał. Smolak pomaga tylko przy rozpaleniu. To, czy w ogóle go znajdziesz, zależy mocno od regionu – w niektórych lasach jest pospolity, w innych prawie się go nie spotyka. Nie licz więc na to, że znajdziesz go po drodze; w razie wątpliwości zabierz trochę ze sobą.

Dawniej drewno smoliste w postaci drzazg służyło też do oświetlenia: w domach bez świec i lamp płonące drzazgi umieszczano w uchwytach, żeby wieczorem było widać. Drewno bogate w żywicę do rozpałki sprzedaje się komercyjnie także dzisiaj.

Mały test w domu: przytrzymaj krótko nad płomieniem zapałki kawałek smolaka i kawałek zwykłego suchego drewna tej samej wielkości, jeden po drugim. Różnica zwykle jest wyraźna – smolak zapala się szybciej i pali się mocniej. Dzięki temu będziesz wiedzieć, czego szukać.