Odpowiednie drewno do ognia z tarcia
To, czy zadziała łuk, wiertło pompkowe czy wiertło ręczne, zależy najpierw od drewna. Dobrym wyborem jest martwe, suche, ubogie w żywicę i dość miękkie drewno, takie jak lipa, wierzba, topola czy leszczyna – ze stojącego posuszu, nie z wilgotnej ziemi. Test paznokciem sprawdza twardość, świeża wiórka – suchość. Drewno w lesie należy do właściciela lasu: nawet martwe drewno zbieraj tylko za zgodą, nigdy z żywych drzew.
- Szukanie i sprawdzanie zwykle 15–45 minut
Wyjaśnione prosto
Pocieraj dłonie o siebie naprawdę szybko. Czujesz, jak się robią ciepłe? Tak samo działa ogień z tarcia: drewno trze o drewno, aż robi się tak gorące, że drobny pył drzewny zaczyna żarzyć się. Ale nie każde drewno na to pozwala.
Jeśli drewno jest zbyt twarde, robi się tylko gładkie i błyszczące, jak wypolerowane. Jeśli jest zbyt miękkie lub zgniłe, się kruszy. Jeśli jest mokre, woda wszystko schładza. Najlepsze jest martwe, suche, dość miękkie drewno bez dużej ilości żywicy, na przykład lipa, wierzba lub topola. Możesz sprawdzić paznokciem: małe wgłębienie jest dobre, brak wgłębienia oznacza zbyt twarde.
Drewno w lesie zawsze do kogoś należy, nawet gdy leży martwe. Zapytaj więc najpierw, bierz tylko martwe drewno i nigdy nie tnij żywych drzew. I patrz w górę: martwe gałęzie mogą spaść.
Jak to działa
W ogniu z tarcia ruch twoich rąk zamienia się w ciepło. Żeby powstał żar, drewno w miejscu tarcia musi oddawać drobne włókna, które się rozgrzewają i zbierają w nacięciu. Drewno musi więc ustępować w odpowiedni sposób: dość twarde, by się rozgrzać, i dość miękkie, by się ścierało.
Bardzo twarde drewno prawie nie oddaje włókien. Powierzchnie trące stają się gładkie, błyszczą i piszczą, a ciepło znika, zanim powstanie pył drzewny. Zgniłe drewno natomiast rozpada się na gruby, chłodny pył, zanim dostatecznie się nagrzeje. Woda w drewnie pochłania ciepło, a żywica topi się w gorącu i czyni gniazdo gładkim jak szkło.
Dlatego szukasz drewna martwego, suchego, zdrowego i ubogiego w żywicę, o średniej do miękkiej twardości. Wrzeciono i deska z tego samego drewna zwykle najlepiej sprawdzają się u początkujących. Wrzeciono może być trochę twardsze od deski, ale nie dużo bardziej miękkie.
Na co naprawdę zwrócić uwagę
Stan drewna jest ważniejszy niż dokładny gatunek. Najlepsze są martwe gałęzie wciąż wiszące na drzewie i martwe, stojące młode drzewka. Owiewa je wiatr i wysychają. Drewno leżące na ziemi chłonie wilgoć i zaczyna gnić. Dobre drewno jest lekkie, kora się odchodzi, a cienka gałąź pęka z ostrym trzaskiem.
Test paznokciem pokazuje twardość: mocno wciśnij kciuk w drewno pozbawione kory. Jeśli zostaje wyraźne wgłębienie, a włókna się nie kruszą, twardość jest dobra. Jeśli nie zostaje żadne wgłębienie, drewno jest zbyt twarde. Jeśli paznokieć się zapada, a drewno się kruszy, jest zgniłe. Potem rozłup kawałek albo zestrugaj świeży wiór: w środku powinien być jasny, jednolity i suchy.
Ostatecznie rozstrzyga próbne wiercenie. Drobny, ciemnobrązowy do czarnego pył drzewny, który się skleja, pokazuje, że drewno jest właściwe. Błyszczące, piszczące gniazdo oznacza zbyt twarde drewno. Gruby, jasny pył i gniazdo, które szybko się przecierają, wskazują na drewno zbyt miękkie lub zgniłe – albo na zbyt małą prędkość.
Bezpieczeństwo: na co zwracać uwagę
Stojące martwe drewno to dobry materiał, ale też zagrożenie. Martwe drzewa mogą się przewrócić, a martwe gałęzie odłamują się bez ostrzeżenia. Niczego nie ściągaj z góry, nie potrząsaj martwymi drzewami i przy wietrze w ogóle ich unikaj. Podczas zbierania zawsze patrz w górę.
Drewno należy do właściciela lasu, nawet gdy jest martwe. Prawo wstępu do lasu w celach rekreacyjnych nie daje automatycznie prawa do brania drewna. Zapytaj wcześniej, bierz tylko niewielkie ilości martwego drewna, na obszarach chronionych nic, i nigdy nie tnij żywych drzew. Dopiero przy realnym zagrożeniu życia twoje przetrwanie jest ważniejsze – potem skontaktuj się z właścicielem.
Przy zdejmowaniu kory, łupaniu i struganiu pracujesz nożem i być może piłą. Zawsze od ciała, na stabilnym podłożu i nigdy nie podważaj ostrzem. I pamiętaj: nawet najlepsze drewno nie czyni z rozpalania ognia przez tarcie pewnego planu awaryjnego – zapalniczka i zapałki zawsze należą do plecaka.
Kiedy to ma sens – a kiedy nie
Rozpoznawanie dobrego drewna opłaca się każdemu, kto chce nauczyć się łuku ogniowego, wiertła pompowego lub wiertła ręcznego. Najlepiej zbuduj pierwszy zestaw w domu z suchego, nieimpregnowanego drewna miękkiego z marketu budowlanego i naucz się techniki. Potem ćwicz znajdowanie i sprawdzanie odpowiedniego drewna w terenie.
Po kilku dniach deszczu trudno znaleźć naprawdę suche drewno. Wtedy pomagają tylko martwe gałęzie pod gęstymi koronami albo wnętrze łupanego drewna – a często i to nie wystarcza. Na obszarach chronionych i bez zezwolenia w ogóle nie zbierasz drewna i używasz zabranych ze sobą źródeł zapłonu.
Warto wiedzieć
W Europie Środkowej książki i kursy o bushcrafcie wciąż wymieniają lipę, wierzbę, topolę i osikę, a leszczynę zwłaszcza jako wrzeciono; przy odrobinie wprawy sprawdzają się też olcha i klon. Bardzo twarde drewno, takie jak dąb, buk, jesion czy robinia akacjowa, sprawia trudności. W Ameryce Północnej lipa amerykańska, tam zwana basswood, odpowiada naszej lipie.
Drewno żywiczne nie nadaje się na wrzeciono i deskę, ale nie jest bezużyteczne: jako smolak należy do najlepszych rozpałek. A zestaw, który raz dobrze zadziałał, jest cenny. Trzymaj go w suchości i zabieraj ze sobą – wtedy nie musisz za każdym razem szukać od zera.
Krok po kroku
Poznaj gatunki drewna
Często wymieniane i sprawdzone są lipa (basswood), wierzba, topola i osika, a także leszczyna, która jest szczególnie dobra na wrzeciono. Z wprawą działają też olcha lub klon. Bardzo twarde drewno, takie jak dąb, buk, jesion czy robinia akacjowa, jest trudne; żywiczna sosna i świerk łatwo się zeszkliwiają. Używaj tylko drzew, które rozpoznajesz na pewno.
- 1
Poznaj gatunki drewna
Często wymieniane i sprawdzone są lipa (basswood), wierzba, topola i osika, a także leszczyna, która jest szczególnie dobra na wrzeciono. Z wprawą działają też olcha lub klon. Bardzo twarde drewno, takie jak dąb, buk, jesion czy robinia akacjowa, jest trudne; żywiczna sosna i świerk łatwo się zeszkliwiają. Używaj tylko drzew, które rozpoznajesz na pewno.
- 2
Wybieraj stojący posusz
Martwe gałęzie wciąż wiszące na drzewie lub martwe, stojące młode drzewka są zwykle suche. Drewno leżące na ziemi chłonie wilgoć i gnije. Dobre drewno jest lekkie, kora odchodzi, a cienka gałąź pęka z ostrym trzaskiem.
Nie zrywaj martwych gałęzi z góry.
- 3
Test paznokciem na twardość
Mocno wciśnij paznokieć kciuka w drewno pozbawione kory. Idealnie: zostaje wyraźne wgniecenie, a włókna się nie kruszą. Brak wgniecenia: za twarde. Paznokieć zapada się, a drewno się kruszy: spróchniałe, nieprzydatne.
- 4
Sprawdź wnętrze
Rozłup kawałek lub zestrugaj świeżą wiórkę. Wnętrze powinno być jasne, równe i suche, a przyłożone do wargi nie powinno wydawać się chłodne. Ciemne, miękkie, gąbczaste lub spleśniałe miejsca oznaczają zgniliznę. Całkowicie usuń korę.
- 5
Unikaj żywicy i sęków
Jeśli drewno mocno pachnie żywicą lub się lepi, nie nadaje się na wrzeciono i deseczkę – ale jest cenne jako smolne drewno. Nigdy nie umieszczaj zagłębienia ani czubka wrzeciona przy sękach lub pęknięciach, bo drewno jest tam twardsze albo się łamie.
- 6
Połącz i przetestuj wiercenie
Wrzeciono i deseczka z tego samego drewna albo wrzeciono nieco twardsze od deseczki. Próbne wiercenie: drobny, ciemnobrązowy do czarnego pył, który się zbija w grudki, oznacza dobre dopasowanie. Jeśli zagłębienie lśni i piszczy, drewno jest zbyt twarde. Gruby, jasny pył i zagłębienie, które szybko się przeciera, wskazują na drewno zbyt miękkie lub spróchniałe.
- 7
Zgoda i zasada martwego drewna
Możesz wchodzić do lasu w celach rekreacyjnych, ale drewno należy do właściciela lasu. Zapytaj wcześniej, zbieraj tylko martwe drewno w niewielkich ilościach, w obszarach chronionych nic, i nigdy nie ścinaj żywych drzew. W prawdziwej sytuacji zagrożenia życia twoje życie jest najważniejsze – potem skontaktuj się z właścicielem.
- 8
Gotowy zestaw przechowuj w suchym miejscu
Sprawdzony zestaw wrzeciona i deseczki przechowuj w suchym, przewiewnym miejscu, a w drodze noś w woreczku blisko ciała. Wilgotne drewno susz kilka dni w pomieszczeniu lub przy ognisku, nie bezpośrednio w żarze.
Częste błędy
- Branie drewna z wilgotnej ziemi
- Zielone drewno z żywych drzew
- Spróchniałe drewno, bo łatwo je struga się
- Bardzo twarde lub żywiczne drewno
- Zagłębienie w miejscu sęka
- Zostawianie kory na wrzecionie
Krótki przegląd
Materiały
Nóż (ze stałym ostrzem lub z blokadą)
Tnij od siebie.
Przepisy dotyczące noszenia noży różnią się w zależności od regionu – sprawdź lokalne przepisy.
Piła składana
Po użyciu złóż lub zakryj ostrze; zęby piły są bardzo ostre.
Zestaw do rozpalania ognia świdrem łukowym (łuk, wrzeciono, deseczka, łożysko)
Do próbnego wiercenia
Używaj tylko suchego drewna.
Wymaga dużo ćwiczeń.
Wodoszczelna puszka lub woreczek
Albo woreczek, by gotowy zestaw pozostał suchy
Nadaje się dla
- Przygotowanie każdego ognia z tarcia
- Budowa zestawu do ćwiczeń w domu
- Szukanie błędu, gdy nie powstaje żar
Nie nadaje się dla
- Obszary chronione i lasy bez zgody
- Żywe drzewa
- Ciągły deszcz bez suchego źródła
Wymagania wstępne
- Umiejętność pewnego rozpoznawania drzew – albo drewno o znanym pochodzeniu
- Zgoda właściciela lasu
- Nóż i umiejętność bezpiecznego posługiwania się nim
Bezpieczeństwo
- Drewno i kora w lesie należą do właściciela lasu. Nawet martwe drewno zbieraj tylko za zgodą, w obszarach chronionych wcale – i nigdy nie zabieraj gałęzi ani kory z żywych drzew.
- Martwe stojące drzewa mogą się przewrócić, a martwe gałęzie odłamują się bez ostrzeżenia. Nie zrywaj niczego z góry, nie potrząsaj martwymi drzewami i unikaj ich przy wietrze.
- Podczas strugania i wiercenia zawsze pracuj w kierunku od siebie, na twardym podłożu, i nigdy nie tnij w stronę dłoni ani nogi. Nigdy nie podważaj nożem.
- Ogień z tarcia nie jest niezawodnym planem awaryjnym. Udaje się tylko z odpowiednim, suchym drewnem i dużą wprawą, a kosztuje mnóstwo energii. Zawsze miej przy sobie co najmniej dwa nowoczesne źródła ognia (zapalniczka, zapałki, krzesiwo).
Jak to działa
Przy ogniu z tarcia drewno musi się ścierać, aby powstał gorący pył drzewny. Zbyt twarde drewno tylko się poleruje i robi gładkie; zbyt miękkie lub spróchniałe kruszy się, zanim się dostatecznie rozgrzeje. Woda w drewnie pochłania ciepło, a żywica topi się i zeszkliwia powierzchnię tarcia. Dlatego szukaj suchego, zdrowego, ubogiego w żywicę drewna o twardości średniej do miękkiej. Początkującym najłatwiej wykonać wrzeciono i deseczkę z tego samego gatunku drewna.
Zalety
- Zwiększa szansę powodzenia każdego ognia z tarcia bardziej niż cokolwiek innego
- Proste testy bez narzędzi
- Dobry zestaw wystarcza na wiele ognisk
Wady
- Wymaga znajomości drzew
- Dobre, suche drewno trudno znaleźć po deszczu
- Zbieranie nie wszędzie dozwolone
Wiedza pogłębiona
Tło merytoryczne
Nauczyciele bushcraftu wciąż wymieniają podobne gatunki drewna dla Europy Środkowej, przede wszystkim lipę i wierzbę; w Ameryce Północnej lipie odpowiada lipa amerykańska (basswood). Ważniejszy od dokładnego gatunku jest jednak stan drewna: martwe, suche, zdrowe i ubogie w żywicę.
W Niemczech wchodzenie do lasu w celach rekreacyjnych reguluje federalna ustawa o lasach, w Austrii ustawa o lasach. To nie oznacza automatycznie zgody na zabieranie drewna.
Warianty
- Do wiertła ręcznego
- Wiertło ręczne wymaga szczególnie lekkich, prostych łodyg i bardzo miękkiej deseczki. Które rośliny się nadają, zależy od regionu – używaj tylko tych, które znasz na pewno.
- Drewno do ćwiczeń z domu
- Nieimpregnowane, suche listwy z miękkiego drewna z marketu budowlanego lub odpady od stolarza są idealne do nauki techniki, zanim zaczniesz szukać drewna w terenie.
Częste błędy
- Branie drewna z wilgotnej ziemi
- Zielone drewno z żywych drzew
- Spróchniałe drewno, bo łatwo je struga się
- Bardzo twarde lub żywiczne drewno
- Zagłębienie w miejscu sęka
- Zostawianie kory na wrzecionie
Ograniczenia i ryzyka
- Listy gatunków drewna to wskazówki – przydatność różni się nawet w obrębie jednego gatunku
- W tym artykule nie ma rozpoznawania drzew
- To nie porada prawna – sprawdź lokalne przepisy
Zamienniki materiałów
Wyprowadzone z właściwości materiałów: zamiennik musi mieć wszystkie istotne właściwości. Przestrzegaj uwag dotyczących zamiennika.
- Zestaw do rozpalania ognia świdrem łukowym (łuk, wrzeciono, deseczka, łożysko)
- Zapalniczka, zapałki lub krzesiwo (Przestrzegaj lokalnych zakazów palenia ognia.), Krzesiwo (Ćwicz, zanim będzie to potrzebne.), Stalowe krzesiwo i twardy kamień (Stal węglowa, nie nierdzewna.), Szkło powiększające / lupa (Nigdy nie zostawiaj na słońcu – ryzyko pożaru.), Zapalniczka tłokowa (Dbaj o uszczelkę.), Świder pompowy (wrzeciono, koło zamachowe, poprzeczka, sznurek) (Zamocuj koło zamachowe mocno i na środku – luźna tarcza może odlecieć.)
- Wodoszczelna puszka lub woreczek
- Jednościenna butelka ze stali nierdzewnej (Podgrzewaj tylko butelki jednoĹ›cienne, bez lakieru i plastiku; przed podgrzewaniem zdejmij zakrÄ™tkÄ™.), Butelka termiczna z podwĂłjnÄ… Ĺ›cianÄ… (Nigdy nie podgrzewaj bezpoĹ›rednio.), butelka PET (przezroczysta, maks. 2 litry) (Nie podgrzewaj i nie stawiaj w ogniu.), Pojemnik na wodę do kontaktu z żywnością (UĹźywaj tylko pojemnikĂłw, w ktĂłrych nigdy nie byĹ‚y chemikalia ani paliwo.), Używany pojemnik po chemikaliach lub paliwie (Nigdy do wody pitnej ani żywności – pozostałości nie da się niezawodnie usunąć.), Wiadro ocynkowane (Nie podgrzewaj: powłoka cynkowa po podgrzaniu może wydzielać szkodliwe opary.), Szczelny pojemnik na zapasy, przeznaczony do kontaktu z żywnością (Napełniaj tylko czysty i całkowicie suchy pojemnik; nigdy nie używaj pojemników, w których wcześniej były chemikalia.), Pojemnik na żywność odporny na zwierzęta (Tam, gdzie wymagane są określone pojemniki, używaj wyłącznie dopuszczonych modeli – sprawdź lokalne przepisy.), Mała blaszana puszka z pokrywką (Powlekane lub lakierowane puszki najpierw wypal na zewnątrz.), Składany kanister lub worek na wodę (Chroń przed ostrymi przedmiotami.), Worek na wodę przeznaczony do żywności (Używaj tylko do wody pitnej, nigdy do chemikaliów ani paliwa.), Słoik lub kamionkowy garnek do fermentacji (Używaj wyłącznie pojemników przeznaczonych do kontaktu z żywnością: ze szkła, szkliwionej kamionki bezpiecznej dla żywności lub plastiku do kontaktu z żywnością. Do kwaśnej żywności nie używaj pojemników metalowych.), Woreczki do żywności z możliwością ponownego zamknięcia (Używaj wyłącznie woreczków przeznaczonych do żywności; nie używaj ich z wrzątkiem, chyba że producent wyraźnie na to zezwala.)
Wyniki pochodzą wyłącznie z uporządkowanych haseł. Nie są generowane żadne improwizowane instrukcje.
Źródła (5)
- Headquarters, Department of the Army (USA) (2002): FM 3-05.70 Survival · Suche, sezonowane drewno na wiertło i deseczkę do rozpalania ognia wiertłem
- Ray Mears – Hodder & Stoughton (2002): Bushcraft · Wybór drewna do ognia z tarcia
- Mors L. Kochanski – Lone Pine Publishing: Bushcraft: Outdoor Skills and Wilderness Survival · Odpowiednie gatunki drewna i stan drewna do ognia z tarcia
- Bundesrepublik Deutschland – Bundesministerium der Justiz (1975): Gesetz zur Erhaltung des Waldes und zur Förderung der Forstwirtschaft (Bundeswaldgesetz), § 14 Betreten des Waldes · Wchodzenie do lasu w celach rekreacyjnych (§ 14)
- Republik Österreich – Rechtsinformationssystem des Bundes (RIS) (1975): Forstgesetz 1975 (BGBl. Nr. 440/1975), § 33 Benützung des Waldes zu Erholungszwecken · Korzystanie z lasu w celach rekreacyjnych (§ 33)