Zrozumieć maty izolacyjne i wartość R

Ciepło zawsze przepływa od ciepłego do zimnego. Jeśli leżysz bezpośrednio na ziemi, ciepło ucieka z twojego ciała do gruntu przez kontakt (przewodzenie), na całej powierzchni, na której leżysz. Ziemia jest ogromna i potrafi pochłonąć dużo ciepła, sama się przy tym nie nagrzewając. Dlatego na zimnym podłożu często marzniesz bardziej niż na powietrzu o tej samej temperaturze.

Śpiwór pod spodem niewiele pomaga: twój ciężar tak ściska jego wypełnienie, że prawie nie zostaje w nim powietrze. To zadanie przejmuje mata do spania. Zatrzymuje nieruchome powietrze – w komórkach pianki, w komorach powietrznych albo w wypełnieniu materaca dmuchanego. Nieruchome powietrze słabo przewodzi ciepło, więc działa jak hamulec.

Wartość R to miara tego oporu cieplnego. Im wyższa, tym mocniej mata spowalnia utratę ciepła. Ponieważ opory ułożone jeden na drugim sumują się, dwie maty położone na sobie dają mniej więcej sumę ich wartości R. To szczególnie przydatne zimą.

Dawniej producenci mierzyli wartość R własnymi metodami. Dane różnych producentów były przez to trudne do porównania. Norma ASTM F3340 ustaliła jednolitą metodę badania mat turystycznych, którą przyjęło wielu producentów. Porównuj więc wartości R tylko wtedy, gdy wyznaczono je według tej samej normy.

Wartość R nie jest oceną temperaturową. Nie mówi, do jakiej temperatury będzie ci ciepło na macie, bo zależy to także od twojego śpiwora, ubrania, ciała i tego, jak bardzo jesteś zmęczony lub głodny. Osoby, które łatwo marzną, potrzebują więcej izolacji niż inne.

Wartość R nic też nie mówi o wygodzie, trwałości ani wadze. Bardzo dobrze izolująca mata może być ciężka lub delikatna, wygodna mata może izolować słabo. Wybór pozostaje kompromisem między tym, co jest dla ciebie ważne, a warunkami, jakich się spodziewasz.

Maty piankowe są wykonane z pianki o zamkniętych komórkach, zawierającej wiele małych pęcherzyków powietrza. Są wytrzymałe, nie mogą pęknąć i nie wymagają pielęgnacji – ale są obszerne i mniej wygodne. Można ich też używać jako siedziska na postojach lub jako ochrony pod bardziej delikatną matą.

Maty dmuchane są pompowane i pakują się bardzo małe. Są często grube i wygodne. Ich izolacja pochodzi z wewnętrznych komór, wypełnień lub warstw odbijających. Ich wada: cierń, ostry kamień lub iskra mogą zrobić dziurę i nagle leżysz na zimnej ziemi. Dlatego zestaw do łatania zawsze idzie z nimi.

Maty samopompujące to rozwiązanie pośrednie: w środku jest pianka o otwartych komórkach. Gdy otworzysz zawór, pianka się rozszerza i zasysa powietrze; kilkoma oddechami robisz matę twardszą. Są wygodniejsze niż czyste maty piankowe i mniej podatne na przebicia niż czyste maty dmuchane, ale zwykle cięższe od tych drugich.

Zimą lub na śniegu sprawdza się połączenie: mata piankowa na dole i mata dmuchana lub samopompująca na wierzchu. Wartości mniej więcej się sumują, mata piankowa chroni górną matę przed ostrymi przedmiotami, a jeśli mata dmuchana jednak się przedziurawi, leżysz nadal na piance, a nie na śniegu.

Niektórzy producenci odradzają dmuchanie mat ustami, bo wilgoć z oddechu może skraplać się w środku i zamarzać na mrozie. Oferują do tego worki-pompki – przeczytaj instrukcję producenta. W domu przechowuj maty dmuchane i samopompujące tak, jak zaleca producent, zwykle rozłożone, suche i nie ciasno zwinięte.

Bez maty izolują też rzeczy codziennego użytku: karton, pusty plecak, warstwa ubrań lub gruba warstwa suchych liści. Nie są pełnym zamiennikiem, ale są znacznie lepsze niż gołe podłoże. I nie inwestuj tylko w ciepły śpiwór – dobra mata jest często tańszym sposobem, by w nocy spać cieplej.

Na śniegu, lodzie lub zamarzniętej ziemi możesz się mocno wychłodzić bez dostatecznej izolacji od spodu, nawet w dobrym śpiworze. Na takie noce zaplanuj znacznie więcej izolacji niż latem i weź zapas, na przykład dodatkową matę piankową.

Zwracaj uwagę na sygnały ostrzegawcze wychłodzenia: silne dreszcze, niezgrabność, splątanie myśli lub nietypową senność. Wtedy działaj odpowiednio wcześnie: dobrze odizoluj osobę od podłoża, załóż suche warstwy, osłoń ją przed wiatrem i wezwij pomoc pod lokalnym numerem alarmowym (112 w UE). Dzieci często wychładzają się szybciej niż dorośli i tak samo potrzebują dobrej maty.