Węzeł dusiciel (constrictor)
Węzeł wiążący, który niezwykle mocno zaciska się na okrągłym przedmiocie: szyjka worka, wiązka, końcówka węża albo koniec liny przed odcięciem. Często zaciąga się tak mocno, że można go tylko odciąć.
- poniżej pół minuty
Wyjaśnione prosto
Węzeł zaciskowy robi dokładnie to, co mówi jego nazwa: bardzo mocno zaciska się wokół czegoś okrągłego i nie puszcza. Możesz nim zawiązać worek, spiąć pęk patyków albo zabezpieczyć koniec liny przed przecięciem.
Wygląda prawie jak węzeł knagowy – dwa zwoje wokół przedmiotu, które krzyżują się pośrodku. Sztuczka: pod tym skrzyżowaniem jest też mały węzełek, dociśnięty ukośnym zwojem jak pasek. Im mocniej pociągniesz za końce, tym ciaśniej wszystko się zaciska.
Ponieważ trzyma tak mocno, często trzeba go przeciąć. Zawsze tnij od siebie. I nigdy nie wiąż go wokół palca, ramienia ani żadnej innej części ciała – zaciska się o wiele za mocno.
Jak to działa
Węzeł zaciskowy to węzeł knagowy z dodatkową sztuczką. Przy końcowym przełożeniu koniec jest przeciągany nie tylko pod ukośnym zwojem, ale zaraz potem także pod częścią roboczą. W ten sposób oba końce tworzą pod skrzyżowaniem węzeł prosty – najprostszy węzeł ze wszystkich, pierwszy krok znany ze wiązania sznurowadeł.
Ukośny zwój leży w poprzek tego węzła prostego jak zacisk i dociska go do przedmiotu. Gdy pociągniesz za końce, węzeł prosty się zaciska, a ukośny zwój trzyma go na miejscu. Ponieważ siły się wzajemnie wzmacniają, węzeł sam się nie luzuje. Najlepiej działa na okrągłych przedmiotach, bo nacisk jest tam równomierny dookoła.
Jak poznać poprawnie zawiązany węzeł
Z góry gotowy węzeł zaciskowy wygląda jak węzeł knagowy: dwa równoległe zwoje i ukośny zwój przechodzący nad nimi. Różnica kryje się pod spodem. Jeśli lekko unieść ukośny zwój, powinieneś zobaczyć dwa końce owijające się wokół siebie w węzeł prosty pod nim. Jeśli końce po prostu wychodzą równolegle pod jednym zwojem, zawiązałeś węzeł knagowy.
Ustawia się go mocno: pociągnij oba końce jednocześnie, aż wgryzie się głęboko w przedmiot lub owijany sznurek. Przy cienkim sznurku pomaga owinięcie końców wokół patyka, żeby móc ciągnąć mocniej. Jeśli ma zostać na stałe, przytnij końce krótko; jeśli ma później dać się rozwiązać, zostaw je dłuższe lub zawiąż ze ślizgiem.
Typowe błędy i jak węzeł zawodzi
Najczęstszy błąd: koniec jest wsunięty tylko pod drugi zwój. Wtedy to nie węzeł zaciskowy, lecz węzeł knagowy, który znacznie łatwiej się luzuje, gdy coś się rusza. Drugi błąd to użycie go na płaskich lub kwadratowych przedmiotach i poleganie na jego chwycie. Na krawędziach sznurek nie przylega ciasno dookoła, a nacisk jest nierówny.
Może też zawieść, jeśli sznurek jest za gruby i sztywny, żeby ciasno się ułożyć, albo bardzo śliski. Pomaga wtedy wersja podwójna z dodatkowym zwojem. Warto wiedzieć: węzeł zaciskowy nie zastępuje opaski zaciskowej na przewodzie pod ciśnieniem i nie jest węzłem do przenoszenia obciążeń.
Kiedy to ma sens – a kiedy nie
Wszędzie tam, gdzie coś okrągłego ma pozostać mocno związane na stałe, węzeł zaciskowy (constrictor) sprawdza się znakomicie: szyjka worka, pęk tyczek lub chrustu, koniec liny przed przecięciem, żeby się nie strzępił. W majsterkowaniu może posłużyć na przykład jako tymczasowa ściskawka podczas klejenia.
Nie nadaje się do niczego, co będziesz chciał wkrótce otworzyć, bo często pomaga wtedy tylko nóż. Lepszy jest tam węzeł knagowy lub wersja ze ślizgiem. I jeszcze raz, wyraźnie: nigdy nie wiąż go wokół części ciała. Zaciska się tak mocno, że może odciąć dopływ krwi. Pierwsza pomoc ma własne zasady, których uczysz się na kursie.
Bezpieczeństwo przy przecinaniu
Gdy węzeł musi zniknąć, przyłóż nóż do ukośnego zwoju leżącego nad skrzyżowaniem. Po jego przecięciu pozostałe zwoje zwykle same opadają. W ten sposób unikasz przecięcia przedmiotu pod spodem – na przykład liny, worka czy kawałka drewna, który jeszcze ci się przyda.
Zawsze prowadź ostrze od siebie i od drugiej ręki oraz trzymaj przedmiot tak, żeby poślizg cię nie trafił. Przy bardzo ciasnych węzłach mały ostry nóż jest bezpieczniejszy niż duża siła z tępym. Dzieci powinny to robić tylko pod nadzorem.
Krok po kroku
Pierwszy zwój
Połóż linę w poprzek przodu przedmiotu, przeprowadź koniec za nim dookoła i sprowadź z powrotem na przód poniżej części biegnącej.
Pokazany luźno ułożony. Przed obciążeniem starannie ułóż (dopasuj) i zaciągnij.
- 1
Pierwszy zwój
Połóż linę w poprzek przodu przedmiotu, przeprowadź koniec za nim dookoła i sprowadź z powrotem na przód poniżej części biegnącej.
- 2
Skrzyżuj ukośnie i zrób drugi zwój
Przeprowadź koniec ukośnie w górę przez przód części biegnącej i drugi raz wokół przedmiotu – nad pierwszym zwojem, jak przy wyblince. Ukośna część z przodu to zwój przekątny.
- 3
Wsuń pod skrzyżowanie
Przeprowadź koniec ukośnie w dół przez przód i wsuń go pod zwój przekątny – a zaraz potem także pod część biegnącą, tak by przeszedł pod skrzyżowaniem. Wychodzi obok części biegnącej, po drugiej stronie. Węzeł prosty z końca i części biegnącej leży teraz pod zwojem przekątnym.
- 4
Mocno zaciągnij
Mocno pociągnij oba końce. Jeśli węzeł ma zostać na stałe, przytnij końce krótko.
Częste błędy
- Przewleczenie końca tylko pod zwój przekątny, a nie także pod część biegnącą – to jest wyblinka
- Użycie na płaskich przedmiotach z poleganiem na jego chwycie
Krótki przegląd
Materiały
Cienki sznurek
Niska wytrzymaĹ‚ość na zerwanie – tylko do lekkich obciÄ…Ĺźeń.
Paracord
To nie jest lina wspinaczkowa ani asekuracyjna.
Nadaje się dla
- Mocne zawiązanie worka lub woreczka
- Zabezpieczenie końca liny przed odcięciem
- Mocne związanie wiązki tyczek lub chrustu
- Tymczasowe ściśnięcie, np. podczas klejenia
Nie nadaje się dla
- Wszystko, co później ma się łatwo dać otworzyć
- Płaskie lub kanciaste przedmioty – tam trzyma słabiej
- Podwiązywanie części ciała
Wymagania wstępne
- Węzeł knagowy
Bezpieczeństwo
- Aby rozwiązać ten węzeł, często się go przecina. Tnij od siebie i w miejscu ukośnego zwoju, by nie uszkodzić przedmiotu pod spodem.
Jak to działa
Zbudowany jak wyblinka, w której końce tworzą dodatkowo węzeł prosty pod zwojem przekątnym. Zwój przekątny dociska ten węzeł do przedmiotu – ciągnięcie za końce zaciska go jeszcze mocniej.
Zalety
- Bardzo mocny chwyt
- Szybki do zawiązania
- Potrzeba mało sznurka
Wady
- Prawie nie do rozwiązania bez noża
- Mniej skuteczny na płaskich przedmiotach
Wiedza pogłębiona
Tło merytoryczne
Węzeł dusiciel spopularyzował Clifford Ashley, który opisał go jako jeden z najprzydatniejszych węzłów wiążących. Jest blisko spokrewniony z wyblinką.
Na biwaku świetnie nadaje się do wszystkiego, co ma pozostać mocno związane, np. do zabezpieczenia końca liny przed odcięciem.
Warianty
- Podwójny węzeł dusiciel
- Z dodatkowym zwojem przed przewleczeniem trzyma jeszcze mocniej na większych średnicach lub gładkich powierzchniach.
- Z wyślizgiem
- Zawiązany oczkiem zamiast końcem można go rozwiązać bez noża – ale trzyma nieco słabiej.
Częste błędy
- Przewleczenie końca tylko pod zwój przekątny, a nie także pod część biegnącą – to jest wyblinka
- Użycie na płaskich przedmiotach z poleganiem na jego chwycie
Ograniczenia i ryzyka
- Nie zastępuje opasek zaciskowych na przewodach pod ciśnieniem.
Obciążenie i ograniczenia
Bardzo mocno trzyma na okrągłych przedmiotach, słabiej na płaskich. Każdy węzeł zmniejsza wytrzymałość liny na zerwanie, bo ciasne zagięcia nierównomiernie obciążają włókna. Ile dokładnie, zależy od materiału, budowy, średnicy i metody badania; celowo nie podajemy tu żadnych konkretnych wartości.
Zamienniki materiałów
Wyprowadzone z właściwości materiałów: zamiennik musi mieć wszystkie istotne właściwości. Przestrzegaj uwag dotyczących zamiennika.
- Cienki sznurek
- Lina (Nigdy nie uĹźywaj nieznanej lub uszkodzonej liny do celĂłw ratujÄ…cych Ĺźycie.), Paracord (To nie jest lina wspinaczkowa ani asekuracyjna.), Sznurek pomocniczy (Do celów ratujących życie używaj wyłącznie certyfikowanego sznurka i dopiero po przeszkoleniu.), Taśma (taśma rurowa) (Przed każdym użyciem sprawdź węzły na taśmach.), Sznurek jutowy lub sizalowy (kupiony) (Mała wytrzymałość, chłonie wodę i gnije – tylko do lekkich obciążeń i ćwiczeń.), Taśmy do drzew (Obciążaj tylko w granicach podanych przez producenta.), Monofilowa żyłka wędkarska (Nigdy nie zostawiaj resztek żyłki: ptaki i inne zwierzęta się w nich plączą i powoli giną. Zwiń resztki i zabierz je ze sobą.), Cienki, miękki drut (mosiężny lub ocynkowany stalowy) (Końcówki drutu są ostre – przy zginaniu chroń oczy i palce), Lina holownicza lub pas holowniczy (Mocuj wyłącznie do uchwytów holowniczych przewidzianych przez producenta; nigdy nie stój obok pod obciążeniem.)
- Paracord
- Lina (Nigdy nie uĹźywaj nieznanej lub uszkodzonej liny do celĂłw ratujÄ…cych Ĺźycie.), Cienki, miękki drut (mosiężny lub ocynkowany stalowy) (Końcówki drutu są ostre – przy zginaniu chroń oczy i palce), Lina holownicza lub pas holowniczy (Mocuj wyłącznie do uchwytów holowniczych przewidzianych przez producenta; nigdy nie stój obok pod obciążeniem.)
Wyniki pochodzą wyłącznie z uporządkowanych haseł. Nie są generowane żadne improwizowane instrukcje.
Źródła (2)
- Clifford W. Ashley – Doubleday, Doran & Co. (1944): The Ashley Book of Knots · Węzeł dusiciel jako węzeł wiążący
- Geoffrey Budworth (1997): The Complete Book of Knots · Węzeł dusiciel, wersje podwójna i z wyślizgiem