Bezpiecznie w tłumie: rozpoznaj gęstość, wcześnie się wycofaj

Gdy tłum stoi bardzo gęsto, ciała stykają się ze wszystkich stron. Każde pchnięcie jest wtedy przekazywane z osoby na osobę, trochę jak rząd przewracających się kostek domina. Siły wielu ludzi mogą się sumować, zwłaszcza tam, gdzie tłum jest dociskany do barierki, ściany albo wciskany w wąskie gardło. Pojedynczy człowiek nie jest już w stanie uciec przed tym naciskiem.

Największym zagrożeniem jest zwykle nacisk na klatkę piersiową, który utrudnia oddychanie. To tłumaczy, dlaczego katastrofy tłumu zdarzają się często tam, gdzie przestrzeń się zwęża: przy wejściach i wyjściach, schodach, barierkach albo tam, gdzie spotykają się dwa strumienie ludzi. Osoby stojące dalej z tyłu często w ogóle nie zauważają, że ci z przodu są w opałach, i napierają dalej.

Słowa „panika” czy „zbiorowa panika” w doniesieniach medialnych są więc często mylące. Literatura o nauce o tłumie wskazuje jako główne przyczyny gęstość, przepływ i wąskie gardła – a nie przede wszystkim bezmyślne zachowanie. Wielu ludzi w takich sytuacjach zachowuje się wręcz bardzo pomocnie.

Zwracaj uwagę na te znaki: masz kontakt z ciałami innych ze wszystkich stron i nie możesz już swobodnie ruszać rękami. Tłum porusza się tam i z powrotem falami. Niesie cię, choć sam nie robisz żadnego kroku. Ludzie krzyczą lub wołają o pomoc. Każdy z tych znaków to sygnał, by od razu kierować się na skraj.

Niektóre miejsca i chwile są szczególnie ryzykowne: wąskie gardła, schody, mosty i barierki, zamknięte lub przepełnione wyjścia, miejsce tuż przed sceną oraz momenty, gdy wszyscy przychodzą lub wychodzą naraz. Upał i długie czekanie też sprawiają, że tłum robi się bardziej niespokojny.

Zaufaj przeczuciu. Jeśli robi ci się za ciasno, wyjście wcześniej jest prawie zawsze lepszym wyborem. Możesz stracić część koncertu – ale zachowasz swobodę działania. W środku ścisku prawie nie zostają dobre opcje.

Przedtem: po przyjściu zapamiętaj wyjścia ewakuacyjne, stewardów i punkty pierwszej pomocy. Ustal z towarzyszami łatwo rozpoznawalne miejsce spotkania na wypadek rozdzielenia – sieci komórkowe bywają przeciążone na dużych imprezach. Dzieci mogą mieć przy sobie karteczkę z numerem telefonu rodzica. Naładowany telefon pomaga, ale nie zastępuje umowy.

Twoje miejsce: skraj jest lepszy niż środek czy sam przód przed sceną. Trzymaj się z dala od wąskich gardeł, schodów i barierek. Dzięki temu zawsze masz drogę ucieczki.

W samym środku: poruszaj się ukośnie przez strumień ludzi w stronę skraju, a nie prosto pod prąd – walka z prądem kosztuje siły i prawie nigdy się nie udaje. Krótkie przerwy między dwiema falami nacisku wykorzystaj na kroki. Trzymaj ramiona zgięte przed klatką piersiową, by zachować trochę miejsca na oddech. Zachowaj jak największy spokój i oszczędzaj siły; nie schylaj się po nic.

Kto upadnie w gęstym tłumie, powinien spróbować natychmiast wstać. Jeśli się nie uda, zwiń się na boku i chroń głowę oraz klatkę piersiową ramionami. Innym, którzy upadli, pomagaj tylko wtedy, gdy sam stoisz stabilnie – inaczej upadniesz też ty. Wózki dziecięce nie nadają się do gęstego tłumu, a małe dzieci lepiej w ogóle w nim nie zabierać.

Niebezpieczne sytuacje zgłaszaj od razu stewardom lub policji, a w nagłym wypadku zadzwoń pod lokalny numer alarmowy (112 w UE). Stosuj się do komunikatów i poleceń obsługi. Jeśli teren trzeba ewakuować, idź do najbliższego oznaczonego wyjścia, a nie automatycznie do wejścia, którym wszedłeś – tam skieruje się większość ludzi.

Literatura fachowa, na przykład „Introduction to Crowd Science” G. Keitha Stilla, podkreśla, że planowanie tłumu i zarządzanie nim to zadanie organizatorów i władz – z odpowiednią liczbą wyjść, systemów kierowania ludzi i personelu. Twoje własne środki ostrożności to uzupełnienie, a nie zastępstwo.

Żaden z tych środków nie gwarantuje bezpieczeństwa. Wyraźnie jednak zmieniają szanse na twoją korzyść, bo działają tam, gdzie jeszcze możesz coś zrobić: wcześnie, na skraju i z planem. Możesz to ćwiczyć przy każdej wizycie na dworcu czy festynie ulicznym, zerkając na wyjścia i zwracając uwagę na to, jak tłoczno jest wokół.