Czytanie układu śladów: chodzące, skaczące i galopujące

Książki o tropieniu dzielą ssaki zgrubsza na cztery grupy według sposobu poruszania się. Pierwszą grupę stanowią chodziarze i kłusownicy, do których należy wiele jeleniowatych, psów i kotów. Przy spokojnym ruchu często stawiają tylną łapę dokładnie w odcisku przedniej. Powstaje wąski, prawie jednoliniowy ślad, w którym każdy odcisk to w istocie dwa nałożone na siebie. Oszczędza to energię i jest ciche.

Drugą grupę stanowią zwierzęta kołyszące się w chodzie: szerokie zwierzęta na krótkich nogach, takie jak niedźwiedzie, borsuki czy bobry. Poruszają się z kołyszącym się ciałem, a ich ślad jest szeroki i wyraźnie przesuwa się z lewej na prawą. Trzecią grupę stanowią skoczki, do których należy wiele łasicowatych. Poruszają się susami, w których tylne łapy lądują mniej więcej tam, gdzie wcześniej były przednie. Dlatego w śladzie często widać pary odcisków.

Czwartą grupę stanowią galopujące i skaczące, takie jak zające, króliki i wiewiórki. Przy każdym skoku ich duże tylne łapy wymachują obok przednich i lądują przed nimi. Powstają czwórki, w których duże odciski są z przodu – nawet jeśli z początku wydaje się to dziwne. Ten podział to zasada praktyczna: to samo zwierzę zmienia chód w zależności od prędkości i podłoża.

Zawsze zaczynaj od ogólnego widoku. Stań obok śladu i obejrzyj go na przestrzeni kilku metrów, zanim zbadasz pojedyncze odciski. Czy powtarza się wzór pojedynczych odcisków, par lub czwórek? Pojedynczy odcisk może zmylić; wzór na wielu metrach – prawie nigdy.

Potem zwróć uwagę na szerokość i linię. Wąska, prawie prosta linia wskazuje na sprawnego chodziarza lub kłusownika; szeroki, kołyszący się ślad wskazuje na zwierzę kołyszące się w chodzie. Przy czwórkach sprawdź, czy duże odciski są z przodu – typowe dla skoczków i galopujących.

Na koniec porównaj odstępy. Jeśli odległości między grupami nagle się zwiększają, zwierzę przyspieszyło, może dlatego, że się przestraszyło. Równe odstępy wskazują na spokojny ruch. W ten sposób odczytujesz nie tylko z grubsza, kto tu był, ale też co zwierzę robiło.

Wzory śladów najłatwiej odczytać po świeżym śniegu, na wilgotnym piasku lub na błotnistych ścieżkach. Tam dłuższy ślad widać w całości. Na ściółce z liści lub na trawie zwykle widać tylko fragmenty. Zima ze świeżym śniegiem to więc dobry czas, by poznawać wzory śladów.

Głęboki śnieg bardzo zmienia wzór. Wiele zwierząt przechodzi wtedy na skoki, bo chodzenie staje się zbyt męczące, albo ciągnie łapy po śniegu. Smugi między odciskami są wtedy zupełnie normalne. Zwierzę, które latem zostawia równą jedną linię, w głębokim śniegu może wyglądać zupełnie inaczej.

Sam wzór śladów nie wystarcza do pewnego rozpoznania gatunku. Chody różnych gatunków nakładają się na siebie, a miejscowa fauna bardzo się różni. Do dokładnego rozpoznania potrzebujesz dodatkowych cech, takich jak liczba palców i pazury – oraz regionalnego przewodnika do tropienia. Szczególnie częsta pomyłka: na szlakach turystycznych wiele śladów pochodzi od psów.

Oglądaj ślady tylko na krótkim odcinku, najlepiej ze ścieżek lub z otwartego terenu. Nie podążaj za świeżym śladem dużego zwierzęcia, choćby był najbardziej ekscytujący. Duże zwierzę, które właśnie spokojnie szło przed tobą, to powód, by zachować dystans albo zawrócić.

Szanuj strefy ciszy i zasady poruszania się wyłącznie po szlakach. Zimą wiele zwierząt pilnie potrzebuje energii, a każda ucieczka przez głęboki śnieg kosztuje je dużo sił. Kto przedziera się przez śnieg poza szlakiem, by iść za śladem, może nieświadomie spłoszyć zwierzęta.

Najłatwiejsze ćwiczenie to psy w parku albo ty sam. Przejdź powoli po wilgotnym piasku, potem szybciej, potem skacz obiema nogami razem. Porównaj wzory: odstępy i układ wyraźnie się zmieniają. Daje ci to wyczucie, jak prędkość zmienia wzór śladów.

Przy prawdziwych śladach zwierząt sfotografuj dłuższy odcinek, kładąc obok przedmiot o znanej wielkości, i zapisz podłoże, datę i pogodę. W domu spokojnie porównaj z regionalnym przewodnikiem do tropienia. Z czasem coraz szybciej będziesz rozpoznawać typowe wzory.

Podział według sposobu poruszania się jest powszechny w literaturze o tropieniu, na przykład w standardowym dziele Marka Elbrocha o śladach ssaków Ameryki Północnej. Pomaga początkującym uporządkować ślad, zanim zwrócą uwagę na szczegóły.