Szacowanie wieku śladu za pomocą odcisków porównawczych

Gdy stopa wciska się w ziemię, zagęszcza ją i odsuwa na boki. Tuż potem krawędzie są ostre, ścianki odcisku stoją pionowo, a ziemia w środku jest często wilgotniejsza i ciemniejsza niż otoczenie, bo odsłonięto świeższą, wilgotniejszą glebę. Drobne szczegóły, takie jak poduszki palców czy pazury, są wyraźnie widoczne.

Potem przyroda zaczyna zmieniać odcisk. Powierzchnia wysycha i jaśnieje, brzegi kruszą się i osuwają. Wiatr nawiewa piasek lub kurz, deszcz zaokrągla krawędzie i zostawia małe kratery po kroplach. W odcisku pojawiają się liście, igły lub ślady owadów. W śniegu brzegi topnieją w słońcu i twardo zamarzają w nocy.

Problem w tym, że każde podłoże starzeje się inaczej. Odcisk w wilgotnej glinie może długo pozostać ostry, w suchym piasku szybko się rozmywa. Rolę grają też słońce, cień, wiatr i temperatura. Dlatego starzenia się śladów prawie nie da się nauczyć z tabel – tylko przez porównanie z odciskami, których wiek znasz.

Znajdź miejsce, w którym wolno ci ćwiczyć i niczego nie zakłócisz – najlepiej własny ogród. Odciśnij tam w ziemi, piasku lub błocie kilka śladów kostkami palców, patykiem albo butem. To będą twoje odciski wzorcowe.

Sfotografuj je od razu, a potem jeszcze raz i jeszcze raz, na przykład po godzinie, wieczorem i następnego dnia. Ważne, by zawsze fotografować pod tym samym kątem i zapisywać pogodę oraz położenie słońca. Po kilku dniach masz małą serię zdjęć pokazujących, jak odcisk starzeje się właśnie na tym podłożu.

Powtórz całość na innej ziemi, w słońcu i w cieniu albo przy innej pogodzie. Zdziwisz się, jak bardzo różnią się wyniki. Właśnie to doświadczenie powstrzyma cię później przed prostym przenoszeniem tego, czego nauczyłeś się na piasku, na glinę. Z dziećmi to ekscytujące ćwiczenie detektywistyczne.

Najlepszym narzędziem jest oś czasu pogody – wiedza, kiedy ostatnio padał deszcz, śnieg albo był mróz. Jeśli w nocy padało, a na śladzie nie ma śladów kropli deszczu, jest on młodszy niż opad. Jeśli w odcisku leży świeży śnieg, jest on starszy niż opad śniegu. Takie zdarzenia są jak pieczątki z datą w krajobrazie.

Potem spójrz na cechy, które poznałeś dzięki odciskom wzorcowym: jak ostre są krawędzie? Czy ziemia w odcisku jest wilgotna czy sucha? Czy brzegi się osunęły? Czy w środku są jakieś zanieczyszczenia? Dopiero połączenie kilku cech daje użyteczną ocenę.

Podawaj wynik jako przedział, a nie godzinę. „Dziś rano do wczoraj” to uczciwa wypowiedź; „dokładnie trzy godziny temu” prawie nigdy nie jest. W praktyce zwykle wystarcza zresztą zgrubne rozróżnienie: czy to miejsce jest używane właśnie teraz, czy nie?

Jeśli ślad dużego zwierzęcia wygląda na bardzo świeży, nie badaj go dalej. To znaczy: nie podchodź bliżej, nie idź tym śladem, tylko zwiększ dystans i zmień trasę. Twoja ocena wieku śladu nigdy nie jest na tyle dokładna, by mieć pewność, że zwierzę jest już daleko.

Wykorzystaj tę wiedzę także przy wyborze miejsca na odpoczynek lub obóz. Wiele świeżych śladów w jednym miejscu oznacza, że dzieje się tu coś właśnie teraz – to kiepskie miejsce na namiot. Szacowanie wieku śladów nie zastępuje też wskazówek zarządców terenu: jeśli obszar jest zamknięty z powodu dzikich zwierząt, zamknięcie obowiązuje.

Robienie odcisków wzorcowych to częste ćwiczenie na kursach tropienia, bo starzenie się śladu zależy od zbyt wielu czynników, by nauczyć się tego na pamięć. Dlatego nawet doświadczeni tropiciele zwykle podają przedziały, a nie dokładne godziny.

Śnieg wymaga szczególnej ostrożności. Słońce i wiatr szybko topią odciski i sprawiają, że wyglądają na większe, niż były na początku. Brzegi zamarznięte w nocy są za to twarde i zlodowaciałe – to wskazówka, że ślad przetrwał co najmniej jedną zimną noc.