Wykorzystanie kory brzozowej: hubka, pojemniki, ochrona przed pogodą
Kora brzozy jest wodoodporna, giętka i pełna palnych olejków. Pali się nawet wtedy, gdy jest lekko wilgotna, można ją składać w pojemniki, a deszcz spływa po niej jak po gontach dachowych. Zbiera się ją wyłącznie z martwych, przewróconych brzóz lub z opadłych gałęzi – na leżących pniach często pozostaje cała jeszcze długo po tym, jak drewno w środku zgnije. Żywych drzew nigdy się nie obiera z kory.
- Zbieranie 10–30 minut, więcej w zależności od zastosowania
Wyjaśnione prosto
Brzozę rozpoznasz od razu po białej korze z czarnymi pasami. Ta kora to mały cudowny materiał: jest wodoodporna, giętka i pali się nawet wtedy, gdy jest trochę wilgotna. Dlatego wielu ludzi nazywa ją najlepszą hubką w lesie.
Z dużych kawałków możesz złożyć pojemniki albo zbudować mały dach, po którym spływa deszcz. Z cienkich warstw robisz hubkę: podrzyj je na paski albo zeskrob drobne włókna, a iskra z krzesiwa od razu je zapali.
Ale korę bierzesz tylko z martwych brzóz leżących na ziemi albo z opadłych gałęzi. Nigdy nie zrywasz kory z żywego drzewa – nawet małego kawałka. Inaczej drzewo dostaje rany, które nigdy się porządnie nie goją.
Jak to działa
Biała kora brzozy zawiera woskową substancję zwaną betuliną. To ona sprawia, że kora jest biała, wodoodporna i bardzo łatwopalna. Woda się z niej zbiera w krople, a przy spalaniu daje dużo ciepła i kopcący, jasny płomień.
Kora gnije znacznie wolniej niż drewno pod nią. Dlatego na powalonych brzozach często znajdziesz nienaruszoną rurę z kory, w której drewno jest już miękkie i kruche. Właśnie tam możesz zebrać dobrą korę, nie szkodząc żywemu drzewu.
Kora brzozowa składa się z wielu cienkich warstw. Zewnętrzne, cienkie jak papier warstwy zapalają się szczególnie łatwo. Grubsze kawałki są wytrzymałe i giętkie – nadają się do składania, zszywania i przykrywania.
Na co naprawdę zwrócić uwagę
Korę posortuj zaraz po zebraniu. Cienkie, papierowe warstwy idą na hubkę. Duże, grube, giętkie kawałki bez dziur zachowaj na pojemniki i osłonę przed pogodą. Kruche resztki wykorzystasz jako rozpałkę.
Gruba kora jest jako hubka zbyt sztywna – słabo łapie iskrę. Podrzyj ją na wąskie paski albo zeskrob drobne włókna grzbietem noża, aż powstanie luźna kupka. Grubsze paski idą na wierzch, potem cienkie gałązki.
Aby grube kawałki stały się giętkie, ogrzej je krótko na słońcu lub w pewnej odległości nad łagodnym żarem. Potem dociśnij je płasko białą stroną na zewnątrz płaskim kamieniem, aż pozostaną płaskie. Zimna, sucha kora łatwo się łamie.
Bezpieczeństwo: na co zwracać uwagę
Kory nigdy nie zdziera się z żywych brzóz. Nawet jeśli odpadnie tylko biała warstwa zewnętrzna, zostaje trwała blizna i mogą się dostać grzyby. Jeśli drzewo zostanie obdarte dookoła, umiera. W Austrii i w Niemczech drewno i kora należą do właściciela lasu – zdzieranie bez zgody jest zabronione.
Martwe, stojące brzozy są niebezpieczne. Ich drewno szybko gnije i często korona nagle się odłamuje. Zbieraj tylko z leżących pni i gałęzi i nigdy nie potrząsaj martwymi drzewami.
Kora brzozowa pali się gorącym płomieniem i podczas palenia czasem kapie. Rozpalaj ją tylko w dozwolonym, bezpiecznym palenisku i miej w pogotowiu wodę. Płonąca kora nie należy do ręki. Oparzenie od razu chłodź letnią lub chłodną wodą, a przy większych obrażeniach zadzwoń pod 112, w Austrii także pod 144.
Kiedy to ma sens – a kiedy nie
Kora brzozowa jest idealna przy wilgotnej pogodzie, gdy inna hubka zawodzi. Garść w puszce to dobra rezerwa w plecaku. W obozie możesz użyć dużych kawałków do przykrycia drewna na opał, złożyć z nich pojemnik albo zrobić suche podłoże pod hubkę.
W obszarach chronionych i tam, gdzie zbieranie jest zakazane, kora zostaje na miejscu. Przy zakazie rozpalania ognia lub dużym zagrożeniu pożarowym lasu nie rozpalasz ognia w ogóle. A jeśli w pobliżu nie ma powalonej brzozy, użyj innej hubki – nigdy kory z żywego drzewa.
Warto wiedzieć
Ludzie używają kory brzozowej od epoki kamienia – do naczyń, dachów, kanu i jako hubki. Gonty z kory układa się jak dachówki od dołu do góry, tak żeby każda wyższa warstwa zachodziła na niższą, a woda spływała.
Jak złożyć pojemnik z kory, wyjaśnia wpis o składanym pojemniku z kory. Smoły brzozowej i dziegciu nie omawia ten wpis.
Bierz tylko tyle, ile potrzebujesz. Część posuszu zawsze zostaje – to siedlisko dla chrząszczy, grzybów i wielu innych organizmów.
Krok po kroku
Znajdź martwe, przewrócone brzozy
Szukaj przewróconych brzóz, złamanych gałęzi lub luźnej kory leżącej na ziemi. Leżący pień z już miękkim drewnem często daje duże, nieuszkodzone kawałki kory. Zbieraj tylko tam, gdzie wolno.
- 1
Znajdź martwe, przewrócone brzozy
Szukaj przewróconych brzóz, złamanych gałęzi lub luźnej kory leżącej na ziemi. Leżący pień z już miękkim drewnem często daje duże, nieuszkodzone kawałki kory. Zbieraj tylko tam, gdzie wolno.
- 2
Zdejmij korę
Na leżącym pniu nacinaj korę nożem wzdłuż i zdejmuj palcami. Luźne zwoje po prostu podnieś. Nigdy nie obieraj żywych ani stojących drzew.
Tylko leżące martwe drewno.
- 3
Posortuj
Cienkie, papierowe warstwy idą na hubkę. Grube, giętkie kawałki bez dziur nadają się na pojemniki i ochronę przed pogodą. Kruche, popękane kawałki wykorzystaj jako rozpałkę.
- 4
Przygotuj hubkę
Rozerwij cienką korę na wąskie paski albo zeskrob drobne włókna grzbietem noża, aż powstanie luźna kupka. Łapie iskry z krzesiwa. Połóż na niej grubsze paski, potem cienkie drewno.
- 5
Uczyń ją giętką i płaską
Grube kawałki kory stają się bardziej giętkie, jeśli krótko ogrzejesz je na słońcu albo z daleka nad łagodnym ciepłem. Dociśnij je płasko płaskim kamieniem, białą stroną na zewnątrz, aż zostaną płaskie.
- 6
Składaj pojemniki
Z płaskiego, giętkiego kawałka możesz złożyć prosty pojemnik i zabezpieczyć go drewnianymi klamerkami lub sznurkiem – instrukcja jest we wpisie o składanym pojemniku z kory.
- 7
Ułóż jako ochronę przed pogodą
Arkusze kory układaj zakładkowo jak dachówki, od dołu ku górze, tak aby deszcz spływał z jednego arkusza na następny. W ten sposób przykryjesz drewno na opał lub uszczelnisz prowizoryczny dach. Nadaje się też jako sucha podkładka pod hubkę.
- 8
Przechowuj w suchym miejscu i bierz tylko tyle, ile trzeba
Korę na hubkę noś suchą w puszce lub woreczku. Zbieraj tylko tyle, ile potrzebujesz, a część martwego drewna zostaw na ziemi jako siedlisko.
Częste błędy
- Zrywanie kory z żywych brzóz
- Zbieranie pod martwymi, stojącymi brzozami
- Używanie grubej, sztywnej kory bezpośrednio jako hubki
- Układanie gontów odwrotnie, tak że woda wpływa pod spód
- Trzymanie płonącej kory w ręce
Krótki przegląd
Materiały
Kora brzozowa (z martwego, opadłego drewna)
Nigdy nie zdzieraj kory z żywych drzew.
Zbieraj tylko za zgodą właściciela lasu.
Nóż (ze stałym ostrzem lub z blokadą)
Tnij od siebie.
Przepisy dotyczące noszenia noży różnią się w zależności od regionu – sprawdź lokalne przepisy.
Krzesiwo
Do rozpalenia hubki
Ćwicz, zanim będzie to potrzebne.
Iskry lecą daleko – nie używaj w pobliżu pojemników z paliwem.
Wodoszczelna puszka lub woreczek
Do przechowywania w suchu
Nadaje się dla
- Hubka w wilgotną pogodę
- Pojemniki, czerpaki i łyżki do nabierania
- Podkładki i ochrona przed pogodą w obozie
Nie nadaje się dla
- Żywe brzozy – nigdy nie obdzieraj z kory, nawet samej zewnętrznej warstwy
- Obszary chronione i miejsca z zakazem zbierania
- Ogniska w czasie zakazu palenia lub wysokiego zagrożenia pożarowego lasów
Wymagania wstępne
- Umiejętność pewnego rozpoznania brzozy
- Wiedza, gdzie zbieranie jest dozwolone, lub zgoda właściciela
Bezpieczeństwo
- Kora brzozy pali się gorąco, mocno kopci, a podczas palenia czasem kapie. Podpalaj ją tylko w dozwolonym, bezpiecznym palenisku, miej w pogotowiu wodę i nie trzymaj płonącej kory w ręce.
- Martwe, stojące brzozy łatwo się łamią – często nagle spada korona. Korę zbieraj wyłącznie z leżących pni i gałęzi, a martwych stojących drzew nigdy nie potrząsaj.
Jak to działa
Biała kora brzozy zawiera woskową, oleistą substancję (betulinę), dzięki której jest wodoodporna i dobrze się pali. Dlatego zajmuje się ogniem nawet mokra i nie przepuszcza wody. Ponieważ kora gnije wolniej niż drewno, przy przewróconych brzozach często zostają nieuszkodzone rury z kory wokół miękkiego, zbutwiałego drewna.
Zalety
- Pali się nawet lekko wilgotna
- Wodoodporna i lekka
- Wszechstronna: ogień, pojemniki, ochrona przed pogodą
Wady
- Dobre kawałki z przewróconych brzóz nie wszędzie się znajdą
- Podczas palenia mocno kopci
- Sucha kora robi się krucha
Wiedza pogłębiona
Tło merytoryczne
Kory brzozy używa się od epoki kamienia – do naczyń, kajaków, dachów i jako hubki. Podręczniki bushcraftu, takie jak książki Mearsa i Kochanskiego oraz podręcznik armii USA FM 3-05.70, wymieniają ją wśród najlepszych naturalnych hubek.
W Austrii i w Niemczech drewno i kora należą do właściciela lasu. Prawo wstępu pozwala na spacerowanie, ale nie na obdzieranie drzew z kory ani zabieranie drewna bez zgody.
Warianty
- Pochodnia z kory
- Pęk pasków kory zaklinowany w rozszczepionym kiju płonie jasno przez krótki czas. Tylko na zewnątrz, z dala od suchych materiałów i z wodą pod ręką.
- Owijka na narzędzia
- Pasek kory owinięty wokół rękojeści i zabezpieczony sznurkiem poprawia chwyt i chroni przed wilgocią.
Częste błędy
- Zrywanie kory z żywych brzóz
- Zbieranie pod martwymi, stojącymi brzozami
- Używanie grubej, sztywnej kory bezpośrednio jako hubki
- Układanie gontów odwrotnie, tak że woda wpływa pod spód
- Trzymanie płonącej kory w ręce
Ograniczenia i ryzyka
- Bez wytwarzania smoły brzozowej ani dziegciu
- To nie porada prawna – sprawdź lokalne przepisy
Zamienniki materiałów
Wyprowadzone z właściwości materiałów: zamiennik musi mieć wszystkie istotne właściwości. Przestrzegaj uwag dotyczących zamiennika.
- Kora brzozowa (z martwego, opadłego drewna)
- Suche drewno opałowe (Zbieraj tylko tam, gdzie jest to dozwolone.), Hubka (Nos w wodoszczelnym opakowaniu.), Zwęglony materiał (zwęglona bawełna) (Przechowuj w suchym miejscu, w puszce.), Wełna stalowa o najdrobniejszym stopniu (Przechowuj osobno od baterii – ryzyko pożaru.), Smolak (drewno bogate w żywicę) (Zbieraj tylko martwe drewno, tam gdzie wolno.), Paliwo do kuchenki (kartusz, paliwo płynne, alkohol) (Przechowuj paliwa osobno od żywności i w oryginalnych pojemnikach lub butelkach do tego przeznaczonych.), waciki z wazeliną (Używaj wyłącznie czystej bawełny.), Olej lub tłuszcz jadalny (łój, smalec) (Nigdy nie gaś płonącego tłuszczu wodą – przykryj go pokrywką, żeby zdusić ogień.), Żywica drzew (świerk, sosna) (Żywica jest łatwopalna, a gorąca przykleja się do skóry – topij ją tylko powoli, na małym ogniu.)
- Krzesiwo
- Zapalniczka, zapałki lub krzesiwo (Przestrzegaj lokalnych zakazów palenia ognia.), Stalowe krzesiwo i twardy kamień (Stal węglowa, nie nierdzewna.), Zestaw do rozpalania ognia świdrem łukowym (łuk, wrzeciono, deseczka, łożysko) (Używaj tylko suchego drewna.), Szkło powiększające / lupa (Nigdy nie zostawiaj na słońcu – ryzyko pożaru.), Zapalniczka tłokowa (Dbaj o uszczelkę.), Świder pompowy (wrzeciono, koło zamachowe, poprzeczka, sznurek) (Zamocuj koło zamachowe mocno i na środku – luźna tarcza może odlecieć.)
- Wodoszczelna puszka lub woreczek
- Jednościenna butelka ze stali nierdzewnej (Podgrzewaj tylko butelki jednoĹ›cienne, bez lakieru i plastiku; przed podgrzewaniem zdejmij zakrÄ™tkÄ™.), Butelka termiczna z podwĂłjnÄ… Ĺ›cianÄ… (Nigdy nie podgrzewaj bezpoĹ›rednio.), butelka PET (przezroczysta, maks. 2 litry) (Nie podgrzewaj i nie stawiaj w ogniu.), Pojemnik na wodę do kontaktu z żywnością (UĹźywaj tylko pojemnikĂłw, w ktĂłrych nigdy nie byĹ‚y chemikalia ani paliwo.), Używany pojemnik po chemikaliach lub paliwie (Nigdy do wody pitnej ani żywności – pozostałości nie da się niezawodnie usunąć.), Wiadro ocynkowane (Nie podgrzewaj: powłoka cynkowa po podgrzaniu może wydzielać szkodliwe opary.), Szczelny pojemnik na zapasy, przeznaczony do kontaktu z żywnością (Napełniaj tylko czysty i całkowicie suchy pojemnik; nigdy nie używaj pojemników, w których wcześniej były chemikalia.), Pojemnik na żywność odporny na zwierzęta (Tam, gdzie wymagane są określone pojemniki, używaj wyłącznie dopuszczonych modeli – sprawdź lokalne przepisy.), Mała blaszana puszka z pokrywką (Powlekane lub lakierowane puszki najpierw wypal na zewnątrz.), Składany kanister lub worek na wodę (Chroń przed ostrymi przedmiotami.), Worek na wodę przeznaczony do żywności (Używaj tylko do wody pitnej, nigdy do chemikaliów ani paliwa.), Słoik lub kamionkowy garnek do fermentacji (Używaj wyłącznie pojemników przeznaczonych do kontaktu z żywnością: ze szkła, szkliwionej kamionki bezpiecznej dla żywności lub plastiku do kontaktu z żywnością. Do kwaśnej żywności nie używaj pojemników metalowych.), Woreczki do żywności z możliwością ponownego zamknięcia (Używaj wyłącznie woreczków przeznaczonych do żywności; nie używaj ich z wrzątkiem, chyba że producent wyraźnie na to zezwala.)
Wyniki pochodzą wyłącznie z uporządkowanych haseł. Nie są generowane żadne improwizowane instrukcje.
Źródła (6)
- Ray Mears – Hodder & Stoughton (2002): Bushcraft · Kora brzozy jako hubka i materiał na naczynia
- Mors L. Kochanski – Lone Pine Publishing: Bushcraft: Outdoor Skills and Wilderness Survival · Zastosowania kory brzozowej w obozie
- Headquarters, Department of the Army (USA) (2002): FM 3-05.70 Survival · Kora brzozy jako naturalna hubka
- Republik Österreich – Rechtsinformationssystem des Bundes (RIS) (1975): Forstgesetz 1975 (BGBl. Nr. 440/1975), § 33 Benützung des Waldes zu Erholungszwecken · Wstęp do lasu w Austrii (§ 33); pozyskiwanie drewna lub żywicy bez zezwolenia oraz uszkadzanie drzew jest zabronione (§ 174)
- Bundesrepublik Deutschland – Bundesministerium der Justiz (1975): Gesetz zur Erhaltung des Waldes und zur Förderung der Forstwirtschaft (Bundeswaldgesetz), § 14 Betreten des Waldes · Wstęp do lasu w celach rekreacyjnych w Niemczech (§ 14) – przepis dotyczy wstępu, nie pozyskiwania drewna
- Leave No Trace Center for Outdoor Ethics: The Seven Principles of Leave No Trace (Principle 5: Minimize Campfire Impacts) · Zostaw przyrodę taką, jaką zastałeś