Jaskinie, sztolnie i stare kopalnie: nie wchodź

Na powierzchni wiatr stale miesza powietrze. Pod ziemią tego brakuje. W starych sztolniach tlen może być zużywany przez rdzę, gnijące drewno albo samą skałę. Ciężkie gazy, takie jak dwutlenek węgla, zbierają się w głębokich miejscach i zagłębieniach, a inne gazy mogą wydobywać się ze skały. Wiele z nich jest niewidocznych i bezwonnych. Brak tlenu może wywołać zawroty głowy i splątanie, zanim zauważysz, że coś jest nie tak – a wtedy często brakuje już sił, by wyjść.

Kopalnie budowano z myślą o określonym okresie użytkowania. Drewniane podpory gniją przez dziesięciolecia, skała jest rozluźniana przez wodę i mróz, a stropy mogą się zawalić bez ostrzeżenia. Szyby pionowe mogą być bardzo głębokie; ich otwory bywają ukryte pod roślinnością, gruzem lub zbutwiałymi pokrywami, a ich krawędzie mogą się osunąć. Wiele starych sztolni jest też częściowo zalanych.

Naturalne jaskinie mają inne, ale równie poważne niebezpieczeństwa. Korytarze rozgałęziają się w labirynty, a bez światła traci się wszelką orientację. Deszcz na powierzchni może w krótkim czasie zalać korytarze jaskini, nawet jeśli było sucho, gdy wchodziłeś. Znanym przykładem jest jaskinia Tham Luang w Tajlandii, gdzie w 2018 roku młodzieżowa drużyna piłkarska została uwięziona przez wodę po opadach i mogła zostać uwolniona tylko dzięki skomplikowanej międzynarodowej akcji ratunkowej.

Wiele wypadków zaczyna się od myśli „tylko kilka metrów”. Tymczasem pierwsze metry tunelu są często szczególnie niestabilne, bo tam najsilniej działają mróz i woda. Złe powietrze może występować już blisko wejścia, a szyby mogą znajdować się tuż za zakrętem. Latarka w telefonie nie wystarczy, by dostrzec te zagrożenia, a jej bateria szybko się wyczerpuje.

Tunele i jaskinie nie są też dobrym schronieniem podczas burzy ani deszczu. Może do nich wpłynąć woda, skała może się obluzować, a podczas burzy wejścia do jaskiń bywają wręcz niebezpieczne. Płytki nawis skalny może dać krótką osłonę, ale grozi obsunięciem skał; lepszy jest budynek lub pojazd.

Ciekawość nie jest zła. Dla jaskiń istnieją jaskinie udostępnione turystycznie z bezpiecznymi ścieżkami i oświetleniem oraz kluby grotołazów, które szkolą początkujących i zabierają ich na wyprawy. Dla górnictwa istnieją kopalnie turystyczne, w których z przewodnikiem i sprzętem ochronnym możesz przeżyć, jak dawniej pracowano pod ziemią.

Nie wchodź do opuszczonych kopalń, tuneli ani szybów i nigdy nie przekraczaj zapór. Także na zewnątrz trzymaj się z dala od otworów szybów, zapadlisk i dziur w ziemi na terenach górniczych, bo ich krawędzie mogą się osunąć. Kto znajdzie otwarte szyby lub uszkodzone zapory, zgłasza to w gminie lub właściwemu urzędowi.

Jeśli ktoś miał wypadek lub zaginął w jaskini albo tunelu, nie wchodź sam go szukać. Zwłaszcza przy złym powietrzu pomocnicy często sami stają się ofiarami. Zadzwoń pod lokalny numer alarmowy (112 w UE), zanotuj dokładnie, gdzie jest wejście, i czekaj tam na służby ratunkowe. Ratownictwo jaskiniowe i górnicze to zadania dla specjalistów z własnym sprzętem i szkoleniem.

Z dziećmi i nastolatkami warto otwarcie porozmawiać o tym, dlaczego stare kopalnie i opuszczone obiekty nie są placami zabaw dla poszukiwaczy przygód. Same zakazy często działają gorzej niż wyjaśnienia: niewidoczne gazy, walące się stropy, ukryte szyby. Kto rozumie powody, chętniej sam podejmie właściwą decyzję.

Amerykańska agencja bezpieczeństwa w górnictwie MSHA od lat ostrzega w kampanii „Stay Out–Stay Alive” przed wchodzeniem do opuszczonych kopalń. Jako główne zagrożenia wymienia zawalenia, szyby, złe powietrze i wodę – te same niebezpieczeństwa istnieją w dawnych rejonach górniczych na całym świecie.

Jaskinie i tunele są często zimowymi kryjówkami nietoperzy. W UE wszystkie gatunki nietoperzy są objęte ścisłą ochroną. Jeśli zostaną zakłócone podczas hibernacji, zużywają zapasy energii, które potrzebne są im do przetrwania. Dlatego niektóre wejścia zimą się zamyka albo zabezpiecza kratami, przez które nietoperze mogą przelecieć, a ludzie nie przejdą.

Grotołazanie to poważne hobby i nauka z własnym szkoleniem, sprzętem i zasadami bezpieczeństwa, takimi jak zawsze chodzenie w grupie i informowanie kogoś na zewnątrz, gdzie dokładnie jesteś. Kto się tym interesuje, znajdzie właściwą drogę przez klub grotołazów.