Lodowce: dlaczego potrzebne jest szkolenie lub przewodnik

Lodowce powstają tam, gdzie przez wiele lat spada więcej śniegu, niż topnieje latem. Śnieg pod własnym ciężarem zostaje sprasowany w lód, a ten lód zaczyna powoli płynąć w dół zbocza pod wpływem grawitacji. W górnej części śnieg często zalega i przykrywa szczeliny; w dolnej część śniegu latem topnieje i odsłania się goły lód ze szczelinami. Dlatego pokryta śniegiem górna część jest tak zwodnicza.

Szczeliny powstają tam, gdzie lód się rozciąga: nad uskokami terenu, na zakrętach i wzdłuż brzegów. Mosty śnieżne nad szczelinami są zwykle twardsze w chłodzie nocy i wczesnym rankiem, a słabną w miarę ocieplania się w ciągu dnia. Tam, gdzie lodowiec przepływa przez stromy próg, powstaje lodospad z lodowymi wieżami, które mogą zawalić się nieprzewidywalnie.

Niebezpieczne jest także otoczenie. Moreny – wały gruzu pozostawione przez lodowiec – są często luźne i śliskie. Potoki wody roztopowej mogą być szybkie i lodowato zimne, a w ciągu dnia silnie przybierają. Przy czole lodowca, gdzie potok wypływa spod lodu, i w jaskiniach lodowych duże bryły lodu mogą spaść bez ostrzeżenia.

Zespół linowy chroni cię tylko wtedy, gdy każdy w nim wie, co robi. Jeśli ktoś wpadnie do szczeliny, pozostali muszą wyhamować upadek, zakotwiczyć się i wyciągnąć osobę za pomocą układu wielokrążkowego. To wymaga siły i techniki i działa tylko wtedy, gdy wcześniej ćwiczono to pod nadzorem. Lina w plecaku bez tej umiejętności nie pomoże – w najgorszym razie pociągnie za sobą także innych.

Kursy lodowcowe prowadzone przez kluby alpejskie i szkoły górskie uczą chodzenia w raczkach, prawidłowego wiązania się liną, wyhamowywania upadku i ratownictwa ze szczelin. Tych technik celowo tu nie opisujemy, bo nie da się ich bezpiecznie nauczyć z tekstu. Kto nie ma szkolenia, wynajmuje certyfikowanego przewodnika górskiego.

Ważna jest też wiedza lokalna. Gospodarze schronisk, przewodnicy górscy i regionalne instytucje znają aktualne warunki, na przykład gdzie przesunęły się strefy szczelin albo czy dane podejście jest jeszcze przejezdne. Lodowce zmieniają się z roku na rok, a starsze opisy w książkach lub w internecie mogą być nieaktualne.

Nawet niewinnie wyglądająca, pokryta śniegiem powierzchnia lodowca może skrywać szczeliny. Ślady innych osób nie są gwarancją: most śnieżny, który wytrzymał rano, może się załamać po południu. Kto wchodzi na lodowiec bez szkolenia i bez zespołu linowego albo przewodnika, naraża się na niebezpieczeństwo, którego nie widzi i nad którym nie panuje.

Czoła lodowców, jaskinie lodowe i nawisy lodowych ścian są zakazane – nawet na szybkie zdjęcie. Lód może się tam oderwać w każdej chwili, a ciężar nawet małych brył jest ogromny. Trzymaj się też z dala od potoków lodowcowych i zboczy morenowych, zwłaszcza w ciepłe popołudnia, gdy wzrasta ilość wody roztopowej i spadających kamieni.

Przy wpadnięciu do szczeliny lub wypadku od razu zadzwoń pod lokalny numer alarmowy (112 w UE). Jeśli nie masz zasięgu, użyj alpejskiego sygnału wzywania pomocy: sześć sygnałów na minutę, potem minuta przerwy. Zespoły ratownictwa górskiego i helikoptery są wyszkolone i wyposażone do takich akcji.

Jeśli chcesz po prostu zobaczyć lodowiec z bliska, nie potrzebujesz wyprawy wysokogórskiej. W wielu regionach górskich są oznakowane, zabezpieczone ścieżki do punktów widokowych na skraju lodowca oraz wycieczki z przewodnikiem po lodowcu, podczas których przewodnik górski chroni grupę. Zapory i tablice informacyjne trzeba tam traktować poważnie.

Wraz z cofaniem się lodowców zmieniają się one dziś szybciej niż dawniej. Podejścia stają się bardziej strome i luźne, moreny niestabilne, a pojawiają się nowe jeziora. To sprawia, że informacje na miejscu są jeszcze ważniejsze niż kiedyś.

Kto chce później chodzić na wyprawy lodowcowe, zaczyna od pewnego chodzenia po górach, zdobywa doświadczenie w raczkach, a potem odbywa kurs lodowcowy. Następnie idzie na wyprawy z doświadczonymi osobami. Ta droga wymaga czasu, ale tylko ona naprawdę sprawdza się na lodowcach.