Duża wysokość: rozpoznaj chorobę wysokościową i schodź w dół

Na każdej wysokości powietrze zawiera mniej więcej jedną piątą tlenu. Zmienia się ciśnienie powietrza: wysoko nad tobą jest mniej powietrza, które na ciebie naciska, więc cząsteczki są bardziej rozproszone. Każdy oddech zawiera mniej cząsteczek tlenu, a krew w płucach pobiera mniej tlenu.

Ciało reaguje natychmiast: oddychasz szybciej i głębiej, a serce bije szybciej. W ciągu kolejnych dni następują dalsze dostosowania we krwi i metabolizmie – ten proces nazywa się aklimatyzacją. To, jak szybko się powiedzie, różni się u poszczególnych osób i trudno to przewidzieć z góry. Osoby, które miały problemy podczas wcześniejszej wyprawy, powinny liczyć się z tym, że mogą one wrócić.

Najczęstszą postacią jest ostra choroba górska z bólem głowy, nudnościami, brakiem apetytu, zmęczeniem, zawrotami głowy lub kiepskim snem. Rzadsze, ale zagrażające życiu są wysokościowy obrzęk płuc, w którym płyn gromadzi się w płucach, oraz wysokościowy obrzęk mózgu, w którym mózg puchnie. Choroba wysokościowa może wystąpić od około 2500 metrów, u niektórych osób nawet niżej.

Najważniejszą ochroną jest czas. Wilderness Medical Society zaleca, by powyżej około 3000 metrów podnosić wysokość noclegu najwyżej o około 500 metrów dziennie, a co trzy do czterech dni zrobić dzień odpoczynku. Liczy się wysokość, na której śpisz – wejście w ciągu dnia nieco wyżej i zejście na nocleg niżej to znana zasada.

Wpisz te dni do planu od samego początku, z dodatkowym zapasem. Sztywne plany podróży, zarezerwowane noclegi i presja grupy to częste powody, dla których ludzie idą dalej mimo objawów. Szczególnie ryzykowny jest przylot samolotem lub przyjazd samochodem bezpośrednio na dużą wysokość, bo organizm nie miał czasu na przystosowanie.

Przed wyjazdem zasięgnij porady lekarza lub specjalisty medycyny podróży, zwłaszcza jeśli masz choroby przewlekłe. Istnieją leki do profilaktyki lub leczenia, ale należą wyłącznie w ręce lekarza – ten tekst celowo nie podaje żadnych leków ani dawek.

Ból głowy po wejściu w górę, razem z nudnościami, zmęczeniem, zawrotami głowy lub kiepskim snem, traktuj jako możliwą chorobę wysokościową – nie zbywaj go jako „zwykłego przeziębienia”. Przy takich objawach nie wchodzisz wyżej, odpoczywasz i mówisz o tym towarzyszom. Jeśli się nie poprawią lub się nasilą, schodzisz w dół.

Duszność w spoczynku, splątanie, chwiejny chód lub narastająca senność to stany nagłe. Wtedy natychmiast schodź w dół lub zorganizuj ewakuację i wezwij pomoc – pod lokalnym numerem alarmowym (112 w UE) lub służbą ratownictwa górskiego. Chory nigdy nie schodzi sam, bo po drodze jego stan może się pogorszyć.

W grupie uważajcie na siebie nawzajem. Osoby z chorobą wysokościową często same słabo to zauważają albo nie chcą nikogo zatrzymywać. Dzieci czasem nie potrafią dobrze opisać objawów; jeśli są niezwykle marudne, apatyczne lub nie chcą jeść, potraktuj to poważnie.

Na dużej wysokości promieniowanie UV jest silniejsze, a śnieg dodatkowo odbija światło. Okulary przeciwsłoneczne, krem z filtrem i zakrywające ubranie chronią oczy i skórę. Jednocześnie jest często zimno i wietrznie, a pogoda może szybko się zmienić.

Powietrze jest suche i oddychasz częściej – z każdym oddechem tracisz wilgoć. Dlatego regularnie pij bezpieczną wodę. Ponieważ na wysokości woda wrze w niższej temperaturze, gotowanie trwa dłużej i potrzebujesz więcej paliwa.

Powszechne nieporozumienie brzmi: kto jest sprawny, nie dostanie choroby wysokościowej. Sprawność pomaga w marszu, ale daje niewielką ochronę przed chorobą wysokościową. Bardzo sprawni ludzie czasem wchodzą nawet za szybko, bo fizycznie mogą.

Dobra wiadomość: powolne wchodzenie zapobiega wielu przypadkom, a zejście prawie zawsze pomaga. Jeśli zaplanujesz wyprawę tak, by w każdej chwili móc zawrócić i by żaden termin nie pędził cię dalej, masz już najważniejsze narzędzie.