Torfowiska, bagna i mokradła

Na torfowiskach i bagnach grunt jest trwale nasycony wodą. Na torfowiskach wysokich rosną mchy torfowce, które zatrzymują dużo wody; przez bardzo długi czas pod nimi powstaje torf z resztek roślin, które prawie nie rozkładają się z powodu wilgoci. Taki grunt prawie nie niesie ciężaru. W niektórych miejscach mata roślin wyrasta nad otwartą wodą i pływa – z góry wygląda jak twardy grunt.

To, czy się zapadniesz, zależy od rozłożenia twojego ciężaru. Stojąc, przenosisz cały ciężar na grunt przez dwie małe podeszwy – jak szpilka w miękkim trawniku. Leżenie albo odchylenie do tyłu rozkłada ten sam ciężar na znacznie większą powierzchnię i zapadasz się o wiele mniej. To ta sama zasada co w rakietach śnieżnych.

Lepkie błoto trzyma też stopy przez przyssanie: jeśli szarpniesz mocno, pod stopą powstaje podciśnienie i ją przytrzymuje. Powolne, małe ruchy pozwalają wodzie wpłynąć pod spód i łatwiej uwolnić stopę. Dlatego gorączkowe szarpanie pogarsza sprawę, a nie ją poprawia.

Najlepszym przygotowaniem jest trasa po oznakowanych ścieżkach i kładkach, mapa, która je pokazuje, i rzut oka na prognozę, zwłaszcza pod kątem mgły. Powiedz komuś, dokąd idziesz i kiedy planujesz wrócić, i weź naładowany telefon zapakowany wodoodpornie.

Naucz się czytać podłoże. Sygnały ostrzegawcze to bardzo zielone, gładkie płaty, które wyglądają podejrzanie równo, otwarta woda między poduszkami mchu, grunt, który kołysze się lub ugina pod krokiem, oraz miejsca, w których woda sączy się, gdy naciśniesz. Kijek trekkingowy pomaga sprawdzić grunt przed następnym krokiem. W razie wątpliwości wybierz dłuższą, ale bezpieczną drogę.

Mgła może nadciągnąć nad torfowiskiem bardzo szybko i odebrać wszelką orientację. Nie czekaj, aż przestaniesz cokolwiek widzieć: zawróć w porę albo stań w miejscu na ścieżce i poczekaj. Kto we mgle idzie dalej na przełaj, prawie nieuchronnie zbacza z bezpiecznej ścieżki.

Jeśli zapadniesz się powyżej kolan albo nie możesz się wydostać: nie szarp się. Zatrzymaj się, odchyl do tyłu i rozłóż ciężar na jak największej powierzchni, na przykład podkładając pod siebie plecak. Potem uwalniaj nogi powoli, jedną po drugiej. Jeśli nie możesz się uwolnić albo zaczynasz marznąć, zadzwoń pod lokalny numer alarmowy (112 w UE) i opisz swoje położenie jak najdokładniej.

Pomagający zostają na twardym gruncie. Kto sam wejdzie w bagno, szybko utknie tak samo i wtedy w kłopocie są dwie osoby zamiast jednej. Podaj drąg, linę lub kurtkę i wołaj o pomoc. Gdy ktoś tkwi długo, większym problemem jest zimno: mokre nogi silnie się wychładzają nawet latem.

Zabierz więc zapasowe skarpetki i suchą warstwę ubrania. I pamiętaj, że wiele torfowisk to rezerwaty przyrody. Chodzenie poza ścieżkami może być zabronione, ponieważ torfowiska to wrażliwe siedliska, które odnawiają się bardzo powoli. Ścieżki chronią więc nie tylko ciebie, ale i torfowisko.

W filmach jest scena, w której ktoś powoli tonie całkowicie w ruchomych piaskach albo bagnie. W rzeczywistości nie należy się tego spodziewać: człowiek jest lżejszy niż mokry muł czy piasek, więc zwykle zapada się tylko do pewnej głębokości. Mimo to jest to niebezpieczne, bo utkniesz – przez zimno, wyczerpanie, brak pomocy albo, na wybrzeżu, przez podnoszącą się wodę.

Na wattach pływowych dochodzi właśnie to niebezpieczeństwo: miękki muł może cię uwięzić, gdy nadchodzi przypływ. Dlatego wędrówki po wattach odbywa się tylko z lokalnym przewodnikiem, który zna pływy i kanały pływowe.

Torfowiska magazynują duże ilości węgla i są domem wielu wyspecjalizowanych gatunków. Wiele z nich osuszono w przeszłości, a teraz z wielkim nakładem pracy się je ponownie nawadnia. Trzymając się kładek, możesz doświadczyć tego wyjątkowego krajobrazu, nie szkodząc mu.