Orientacja w nocy, we mgle i podczas white-outu

Przy dobrej widoczności zwykle nawigujesz, nie zauważając tego: stale porównujesz to, co widzisz, z tym, co pokazuje mapa. Przy złej widoczności to dopasowanie znika. Dlatego widzenie zastępujesz trzema mierzalnymi wielkościami: kierunkiem (kompasem), odległością (liczeniem par kroków i czasem) oraz – w górach – wysokością (wysokościomierzem lub nachyleniem terenu pod stopami). Każda z nich obarczona jest błędem, ale razem dają dość wiarygodny obraz.

Sztuczka polega na krótkich odcinkach. Mały błąd kierunku rośnie z każdym metrem: na długim odcinku możesz minąć cel szeroko, na krótkim odchylenie pozostaje małe. Dlatego wybierasz cel odcinka jednoznaczny i duży, coś, czego nie da się przeoczyć nawet przy słabej widoczności – rozwidlenie ścieżek, strumień, podnóże stoku. Długie linie w terenie, takie jak ścieżki, ogrodzenia czy strumienie, służą jako „poręcze”, wzdłuż których idziesz, albo jako „elementy zatrzymujące”, które mówią: dotąd i ani kroku dalej.

Ważne są też same oczy. W ciemności powoli przystosowują się do słabego światła; trwa to wiele minut. Jasny snop światła szybko niweczy to przystosowanie. Przyciemnione lub czerwone światło przeszkadza mniej, dlatego wiele czołówek ma tryb czerwonego światła.

Najważniejsze jest uczciwe pytanie na początku: iść dalej czy czekać? Na znanej, wyraźnie widocznej ścieżce możesz bezpiecznie posuwać się naprzód nawet w nocy lub we mgle. W stromym, nieznanym lub bezdrożnym terenie rozsądniej jest jednak zatrzymać się, ciepło się opatulić i poczekać na lepsze światło lub na pomoc. Wiele wypadków zdarza się nie dlatego, że ludzie się zatrzymują, ale dlatego, że parą dalej pod presją czasu.

Jeśli idziesz dalej, idź powoli i często sprawdzaj. Zapisuj, kiedy zaczynasz każdy odcinek, i licz pary kroków. Jeśli oczekiwany element terenu się nie pojawia, to znak ostrzegawczy: zatrzymaj się i pomyśl, zamiast iść „jeszcze kawałek”. Przy kierunku pomaga „skakanka”: jedna osoba idzie krótki odcinek naprzód ze światłem i zatrzymuje się na azymucie kompasu, pozostali podchodzą do niej – i tak grupa przesuwa się od punktu do punktu.

Planuj światło jak zapas. Zimno szybciej osłabia baterie. Zapasowe baterie lub druga mała lampa powinny być pod ręką w kieszeni kurtki, a nie na dnie plecaka. I nie polegaj tylko na GPS w telefonie: gdy jego bateria się wyczerpie, potrzebujesz mapy i kompasu.

We mgle ludzie gubią się nawzajem już na krótkich dystansach. Trzymaj grupę w zasięgu wzroku i słuchu, nigdy nie pozwalaj nikomu biec przodem ani zostawać samemu z tyłu i regularnie licz osoby. Ustalcie wcześniej, co ma zrobić ten, kto straci kontakt: zostać na miejscu i wołać albo gwizdać.

W whiteoucie na śniegu znika każdy kontrast. Nie widać już, czy teren idzie w górę, czy w dół, a krawędzie, nawisy czy urwiska są ledwo widoczne. Tu czekanie albo wycofanie się po własnym śladzie podejścia jest często bezpieczniejsze niż jakakolwiek nawigacja. Teren lodowcowy i lawinowy wymaga osobnego szkolenia; ten wpis nie jest przewodnikiem po nim.

Jeśli się zatrzymasz, pomyśl o zimnie. Nawet latem w nocy w górach lub w mokrej mgle szybko się wychładzasz. Włóż suche warstwy, zanim zaczniesz drżeć, siadaj na izolacji, a nie na gołej ziemi, i wcześnie wzywaj pomocy, jeśli ktoś jest ranny, wyczerpany lub bardzo zmarznięty.

Ćwicz najpierw za dnia na znanej ścieżce: zmierz, ile masz par kroków na sto metrów, przejdź odcinki z kompasem i zobacz, jak dokładnie docierasz do celu. Potem powtórz to o zmierzchu, a później po ciemku na tym samym bezpiecznym terenie. To uczy, jak w ciemności skracają się twoje kroki i o ile wszystko zwalnia.

Dobrym ćwiczeniem jest krótka wieczorna pętla, którą dobrze znasz: lampa przeważnie przyciemniona, jaśniej tylko do czytania mapy. Zauważ, jak długo oczy przyzwyczajają się z powrotem do ciemności. Wyrób też sobie nawyk ustalania godziny zawrócenia na wyprawach – najlepsza nawigacja nocna to ta, której nigdy nie potrzebujesz, bo wracasz przed zmrokiem.