Osoba nieprzytomna: sprawdź reakcję, sprawdź oddech, sprowadź AED

Przy zatrzymaniu krążenia serce przestaje skutecznie pompować. Czasem tylko drży w nieskoordynowany sposób zamiast silnie się kurczyć. Krew stoi w miejscu, a mózg i narządy nie dostają już tlenu. Osoba upada, nie reaguje i nie oddycha już normalnie.

Uciśnięcia klatki piersiowej przejmują część pracy serca. Gdy uciskasz środek klatki piersiowej, krew jest wypychana z serca i dużych naczyń; gdy puszczasz, napływa nowa krew. Powstaje awaryjny obieg krwi, który dostarcza mózgowi trochę tlenu do przyjazdu karetki. Nie zastępuje serca, ale zyskuje cenny czas.

AED potrafi coś, czego nie potrafią twoje ręce. Przez elektrody samoprzylepne mierzy rytm serca i rozpoznaje pewne zaburzenia rytmu, które można zakończyć wstrząsem elektrycznym. Dopiero wtedy zaleca wstrząs – urządzenie decyduje o tym samo, nie ty. Uciśnięcia klatki piersiowej i AED działają najlepiej razem, i im wcześniej, tym lepiej.

Najtrudniejszy bywa moment rozpoznania problemu. Wiele osób sądzi, że ktoś jeszcze oddycha, bo wydaje od czasu do czasu sapiące lub rzężące dźwięki. Takie łapanie powietrza może wystąpić w pierwszych minutach zatrzymania krążenia – to nie jest normalny oddech. Normalny oddech jest spokojny i regularny, a klatka piersiowa unosi się i opada. W razie wątpliwości postępuj tak, jakby osoba nie oddychała, i powiedz to dyspozytorowi.

Nie sprawdzaj oddechu zbyt długo – najwyżej około dziesięciu sekund. Długie szukanie tętna tylko marnuje cenny czas. Przed sprawdzeniem oddechu delikatnie odchyl głowę do tyłu i unieś podbródek. Jest to ważne, bo u osoby nieprzytomnej język może opaść do tyłu i zablokować drogi oddechowe.

Dzwonisz pod numer alarmowy, gdy tylko osoba nie reaguje – na głośniku, a ktoś przynosi AED. Nie musisz wcześniej mieć pewności, czy oddycha; w tym pomoże ci dyspozytor. Jeśli jesteś sam, najpierw zadzwoń. Dyspozytor powie ci, co robić, i pozostanie na linii. Jeśli uczyłeś się na kursie oddechów ratowniczych i chcesz je wykonywać, łącz je z uciśnięciami tak, jak ćwiczyłeś. Jeśli nie możesz lub nie chcesz, po prostu wykonuj polecenia dyspozytora.

Wiele osób nie odważa się użyć defibrylatora, bo uważa go za sprzęt dla lekarzy. Publiczne AED są jednak zbudowane właśnie dla laików. Po włączeniu krok po kroku mówią, co robić, i zwykle pokazują obrazki, na przykład gdzie przykleić elektrody.

Gdy urządzenie analizuje rytm serca i gdy wyzwalany jest wstrząs, nikt nie może dotykać osoby. Urządzenie to zapowiada, a ty dbasz o to, żeby wszyscy odsunęli się. Uciśnięcia klatki piersiowej przerywasz tylko wtedy, gdy AED ci to każe, i wznawiasz je zgodnie z poleceniem urządzenia.

Resuscytacja kończy się dopiero wtedy, gdy przejmie ją załoga karetki, osoba wyraźnie znów normalnie oddycha albo opadniesz z sił. Jeśli jest kilku ratowników, zmieniajcie się regularnie, bo uciśnięcia bardzo męczą. Jeśli osoba znów normalnie oddycha, ale nie reaguje, układasz ją w pozycji bezpiecznej – i wciąż kontrolujesz jej oddech.

Zanim podejdziesz do osoby, sprawdź, czy możesz to zrobić bezpiecznie – ruch drogowy, prąd, gaz lub ogień mają pierwszeństwo. U dzieci i niemowląt postępowanie różni się w szczegółach. Tu szczególnie: zadzwoń pod numer alarmowy i dokładnie wykonuj polecenia dyspozytora. Kursy pierwszej pomocy dzieciom ćwiczą te różnice.

Ten tekst celowo nie podaje liczb dotyczących głębokości ucisku, tempa ani stosunku uciśnięć do oddechów. Te szczegóły poznasz na kursie na fantomie, a przez telefon podaje je dyspozytor. Wytyczne są regularnie aktualizowane; zawsze obowiązuje aktualna wersja, której uczy się na kursach.

Resuscytacja to duże obciążenie fizyczne i emocjonalne, niezależnie od wyniku. Wielu ratowników jeszcze długo po niej pozostaje roztrzęsionych. To normalna reakcja na niezwykłe przeżycie. Porozmawiaj z bliskimi, instruktorami kursu lub specjalistami – nie musisz dźwigać tego sam.

Resuscytacja to umiejętność praktyczna, jak jazda na rowerze: naprawdę rozumiesz ją dopiero wtedy, gdy sam ją wykonasz. Na kursie pierwszej pomocy uciskasz fantom, dostajesz uwagi od instruktora i ćwiczysz na urządzeniu treningowym, które mówi jak AED, ale nie wysyła prądu.

Regularnie odświeżaj wiedzę – umiejętności praktyczne zanikają szybciej, niż myślisz. Zapamiętaj też, gdzie w twoim codziennym otoczeniu znajduje się AED: w pracy, w klubie sportowym, na dworcu. Jeśli nie wiesz, gdzie jest najbliższy, w sytuacji zagrożenia zapytaj dyspozytora.

Najważniejsza myśl na prawdziwą sytuację zagrożenia: bez pomocy osoba z zatrzymaniem krążenia ma niewielkie szanse. Niezaczynanie w ogóle ze strachu przed błędami to największy błąd. Każdy, kto dzwoni pod numer alarmowy i pomaga zgodnie ze wskazówkami, daje tej osobie szansę.