Wyznaczanie i utrzymywanie kierunku kompasem płytkowym

Kompas płytkowy ma trzy części, które działają razem: przezroczystą płytkę z linijką i strzałką kierunku marszu, obrotową obudowę wypełnioną płynem, z podziałką stopniową i równoległymi liniami orientacyjnymi, oraz magnetyczną igłę w środku. Płyn uspokaja igłę, żeby nie drżała ciągle w tę i z powrotem.

Na mapie używasz kompasu jak kątomierza. Przykładasz krawędź płytki od miejsca, w którym jesteś, do celu i obracasz obudowę, aż jej linie orientacyjne będą równoległe do linii mapy biegnących z północy na południe. Igła nie odgrywa tu żadnej roli. Teraz możesz odczytać kierunek jako liczbę na podziałce stopniowej.

W terenie obracasz się z kompasem przed brzuchem, aż czerwony koniec igły znajdzie się dokładnie w strzałce orientacyjnej obudowy. W tym momencie strzałka kierunku na płytce wskazuje dokładnie ten kierunek, który zmierzyłeś na mapie. Ponieważ igła wskazuje północ magnetyczną, a mapa jest zorientowana względem nieco innej północy, może być potrzebna poprawka – deklinacja, której wartość jest wydrukowana na twojej mapie.

Trzymaj kompas poziomo, inaczej igła się ociera i zacina. Trzymaj go stabilnie przed ciałem i obracaj całe ciało, nie tylko nadgarstek. Upewnij się, że igła leży czerwonym końcem w strzałce orientacyjnej – bardzo częsty błąd to ustawienie jej białym, południowym końcem. Wtedy idziesz dokładnie w przeciwnym kierunku.

Trzymaj się z dala od wszystkiego, co magnetyczne lub przewodzi prąd: telefon, latarka, nóż, magnetyczne zapięcia kurtek lub etui na mapę, samochody, ogrodzenia, linie energetyczne. Nawet małe przedmioty blisko kompasu mogą wyraźnie odchylić igłę.

Nie wpatruj się w igłę podczas marszu. Wybierz charakterystyczny punkt w kierunku strzałki – rzucające się w oczy drzewo, skałę – dojdź do niego i stamtąd wyszukaj następny. Dzięki temu idziesz prościej i możesz obserwować teren przed sobą.

Błąd kąta rośnie z każdym krokiem. Jeden stopień błędu oznacza po kilometrze około 17 metrów odchylenia od celu; przy pięciu stopniach to prawie 90 metrów. W lesie lub we mgle to może wystarczyć, by minąć schronisko, nie widząc go.

Dlatego doświadczeni nawigatorzy zawsze łączą azymut z innymi wskazówkami: ile już przeszedłem? Jakie elementy terenu powinny się teraz pojawiać – strumień, podnóże stoku, polana? Jeśli tych elementów nie ma, zatrzymują się i oceniają sytuację na nowo, zamiast po prostu iść dalej.

Przydatna technika to celowe zboczenie: jeśli twój cel leży przy długim strumieniu lub ścieżce, celowo kierujesz się trochę na jedną stronę. Gdy potem trafisz na strumień, dokładnie wiesz, w którą stronę skręcić.

Azymut to linia prosta – teren taki nie jest. Nigdy nie idź nim uparcie przez klify, wodę, stoki lawinowe czy wąwozy. Obejdź przeszkodę i potem wróć na azymut. Jeśli nie ma bezpiecznej drogi, zawrócenie to słuszna decyzja.

Kompas potrzebuje znanego punktu wyjścia. Jeśli nie masz pojęcia, gdzie jesteś, może ci pokazać kierunek, ale nie powie, czy ten kierunek prowadzi do celu. W takiej sytuacji najpierw obowiązuje zasada STOP: stój, myśl, obserwuj, planuj.

W pobliżu biegunów magnetycznych i w miejscach ze skałami bogatymi w żelazo kompas staje się zawodny. W większości terenów wędrówkowych to nie problem, ale warto o tym wiedzieć, jeśli igła zachowuje się dziwnie.

Najpierw poćwicz na znanym polu lub w parku. Ustaw liczbę, na przykład 90 stopni, i przejdź 50 kroków w tym kierunku. Potem ustaw 210 i przejdź kolejne 50 kroków, następnie 330 i znów 50 kroków. Jeśli wszystko zrobiłeś dobrze, wrócisz mniej więcej do punktu wyjścia – po trójkącie.

Potem ćwicz z mapą: wybierz na mapie punkt, który widzisz, zmierz kierunek i sprawdź, czy strzałka kierunku na zewnątrz naprawdę na niego wskazuje. Wypróbuj też azymut powrotny: żeby wrócić, obracaj się, aż czerwony koniec igły znajdzie się w południowej części obudowy, nie zmieniając nastawy.

Kompas jest lekki, wytrzymały i nie potrzebuje baterii. Prosty model z obrotową obudową i linijką w zupełności wystarcza na prawie każdą wędrówkę.