Bez mapy: szkic trasy i oglądanie się za siebie

Droga powrotna jest trudniejsza, niż myślisz. W drodze tam widzisz każde rozwidlenie od przodu; w drodze powrotnej nadchodzisz z przeciwnej strony i to samo rozwidlenie nagle wygląda obco. Wąska ścieżka, która po cichu dołączała z prawej strony w drodze tam, w drodze powrotnej może wyglądać jak szersza droga – i skręcasz w złą stronę.

Szkic trasy zapisuje trzy rzeczy: kierunek na każdym rozwidleniu (w lewo, w prawo, prosto i, jeśli możliwe, kierunek geograficzny), przybliżony czas i charakterystyczny punkt. Gdy w drodze powrotnej czytasz szkic od końca, odwracasz kierunki: „skręciłem w lewo” zamienia się w „skręć w prawo”. Czasy dają ci przybliżoną kontrolę, kiedy powinno pojawić się następne rozwidlenie.

Oglądanie się za siebie uzupełnia szkic. Jeśli po każdym rozwidleniu krótko się zatrzymasz, odwrócisz i zapamiętasz to miejsce z przeciwnej strony, masz już w głowie obraz na drogę powrotną. Razem te dwie rzeczy sprawiają, że bardzo mało prawdopodobne jest, byś skręcił na rozwidleniu w złą stronę.

Zacznij od samego początku. Opisz punkt startu – parking, nazwę ulicy, schronisko – i jeśli to możliwe, zapisz współrzędne lub zrób zdjęcie. Potem na każdym rozwidleniu naprawdę coś zanotuj, nawet na tych pozornie oczywistych. To właśnie rozwidlenia, które uważasz za „jasne”, często sprawiają kłopot w drodze powrotnej.

Niech będzie prosto. Wystarczy kreska dla ścieżki, strzałka dla kierunku, godzina i hasło, takie jak „ławka”, „duży głaz” albo „most”. Z kompasem lub według położenia słońca możesz też zapisać kierunek geograficzny; to znacznie zwiększa wiarygodność szkicu, zwłaszcza gdy jest kilka podobnych rozwidleń.

Zdjęcia mogą uzupełnić szkic: na każdym rozwidleniu zrób zdjęcie w kierunku powrotnym, czyli tak, jak zobaczysz to miejsce w drodze powrotnej. Zdjęcia jednak zużywają baterię, która może być jeszcze potrzebna do połączenia alarmowego. Krótkie notatki na papierze są więc bezpieczną podstawą.

Szkic trasy sprawdza się przy krótkich odskokach od znanej trasy, na spacerach w nieznanej okolicy bez mapy, gdy zawiodła aplikacja nawigacyjna, albo żeby bezpiecznie wrócić do samochodu lub obozu. Pomaga też w nieznanym mieście.

Nie zastępuje jednak mapy. Pomaga tylko wrócić własną trasą, a nie znaleźć nową. Na długie wyprawy poza szlakami potrzebujesz mapy i kompasu. Przy słabej widoczności i bez kompasu szkic jest bardzo niedokładny. A szkic nie jest narzędziem do jaskiń ani kopalń – mają one własne, poważne zagrożenia.

Nie zapuszczaj się zbyt daleko, mając tylko szkic. Jeśli objazd robi się dłuższy, niż planowałeś, albo zaczynasz wątpić w swój szkic, zawróć, póki droga powrotna jest jeszcze krótka i łatwa do zapamiętania. Na wyprawy poza znanymi szlakami zabierz mapę i zostaw plan wycieczki zaufanej osobie.

Jeśli mimo wszystko nie wiesz, jak iść dalej: zatrzymaj się, zachowaj spokój, spokojnie przejrzyj szkic i ustal, gdzie ostatnio byłeś pewien swojego położenia. W niebezpieczeństwie, przy obrażeniach lub gdy zapada zmrok, zadzwoń pod lokalny numer alarmowy (112 w UE) i opisz punkt wyjścia oraz trasę według szkicu – te notatki są wtedy cenne także dla ratowników.

Znaki w przyrodzie to zły pomysł: wycinanie znaków w korze rani drzewa, łamanie gałęzi niszczy przyrodę i może zmylić innych. Lepszym śladem są twój szkic i twoja pamięć.

Podczas następnego spaceru w parku lub w lesie narysuj szkic, nawet jeśli znasz trasę. Potem wróć, korzystając tylko ze szkicu, i zwróć uwagę, jak inaczej wyglądają rozwidlenia z drugiej strony. Z dziećmi to piękna zabawa: to one rysują szkic i prowadzą w drodze powrotnej.

Szkic trasy to klasyczne narzędzie nawigacji terenowej, a świadome oglądanie się za siebie to jedna z pierwszych zasad, których harcerze i przewodnicy uczą początkujących. Im częściej to robisz, tym bardziej staje się to nawykiem – i w końcu odwracasz się na każdym rozwidleniu zupełnie automatycznie.