Słyszenie, wąchanie i widzenie cywilizacji: drogi, dzwony, dym i światła

Drogi, koleje, dzwony, psy i maszyny wydają dźwięki, które niosą się daleko poza źródło. W gęsto zaludnionych krajach, takich jak Austria i Niemcy, rzadko jesteś tak daleko od drogi, żeby w cichy wieczór nie słyszeć jej szumu. Dym, zapachy gospodarstw i spaliny też niosą się daleko, a w nocy sztuczne światło widać z dużych odległości.

Ale dźwięk nie zawsze biegnie prosto. Zbocza, ściany skalne i skraje lasu odrzucają go jak piłkę, dlatego w dolinach słychać echa. Wiatr unosi dźwięk ze sobą: dźwięki z tej strony, z której wieje wiatr, niosą się dalej, z drugiej strony gorzej. Podczas inwersji temperatury – zimne powietrze leży przy ziemi, a nad nim cieplejsze, typowo w pogodne noce i rano – dźwięk jest uginany ku ziemi i słychać go niezwykle daleko.

Zapachy zawsze przychodzą z wiatrem. Źródło zapachu leży więc po stronie, z której wieje wiatr. Światło natomiast biegnie prosto – światło w nocy wskazuje kierunek dokładniej niż jakikolwiek dźwięk, ale mało mówi o odległości.

Cisza to podstawa. Zatrzymaj się, cała grupa milknie, kaptury i czapki z dala od uszu. Złóż dłonie za uszami – to wzmacnia dźwięki z przodu – i powoli obróć się raz dookoła. Nasłuchuj kilka minut, bo niektóre dźwięki, jak pociąg czy dzwony, pojawiają się tylko od czasu do czasu. Dobre pory to wczesny ranek, wieczór i spokojne chwile.

Sprawdź kierunek w dwóch lub trzech miejscach, najlepiej na otwartym wzgórzu lub na skraju lasu. Jeśli dźwięk dochodzi równo zewsząd albo jego kierunek skacze w zależności od tego, gdzie stoisz, jest odbijany. Cichy, równy szum to często droga; pojedyncze głośne pojazdy to potwierdzają. Głośny potok w pobliżu może zagłuszyć wszystko – wtedy odejdź od niego trochę.

Każdy znaleziony kierunek od razu wyłóż na ziemi dwoma patykami. W nocy w ten sposób zaznaczasz kierunek na światło i rano idziesz w tę stronę. W dzień zwracaj też uwagę na ślady ludzi: drogi leśne, ogrodzenia, zręby, drogowskazy. Drogi leśne i ścieżki prowadzą do osad – linie energetyczne natomiast często biegną prosto przez strome zbocza.

Chodzenie nocą przez las w stronę światła jest niebezpieczne. Między tobą a światłem mogą być uskoki, potoki i stopnie skalne, których w ciemności nie widać, a światło często wydaje się bliższe, niż jest. Zapamiętaj kierunek i idź dopiero za dnia.

Dźwięk nigdy sam w sobie nie jest powodem, by wchodzić w strome lub nieznane tereny. Echo może zwabić w złym kierunku. Najpierw zastosuj zasadę STOP: jeśli ktoś wie, gdzie jesteś, lepiej zostań w widocznym miejscu i zwracaj na siebie uwagę. Gdy masz zasięg telefonu, zadzwoń pod 112.

Nasłuchiwanie, węszenie i rozglądanie się zawsze się opłacają, gdy się zgubisz – nic nie kosztują i zajmują tylko minuty. Działają szczególnie dobrze na pogórzu i w przedgórzu Alp, gdzie w pobliżu są drogi i wsie, w spokojne poranki i wieczory oraz w pogodne noce, gdy światła widać z daleka.

Przy silnym wietrze, deszczu lub obok hałaśliwego potoku słyszysz niewiele. W głębokich, wąskich dolinach echa są tak silne, że kierunku prawie nie da się określić. A w wielkich dzikich obszarach w zasięgu słuchu może w ogóle nie być cywilizacji – wtedy ważniejsze są inne metody i pozostanie na miejscu.

Słuch działa w obie strony. Ekipy poszukiwawcze często wołają po imieniu lub gwiżdżą. Odpowiedz sygnałem gwizdkiem: trzy gwizdnięcia, przerwa, trzy gwizdnięcia. Gwizdek niesie się dalej niż głos i kosztuje znacznie mniej wysiłku.

Ćwicz na wędrówkach: stań w jednym miejscu, zamknij oczy i policz, ile dźwięków wydawanych przez ludzi słyszysz i skąd dochodzą. Potem sprawdź na mapie. W ten sposób uczysz się, jak daleko słychać drogę w twojej okolicy i jak doliny zniekształcają dźwięk.