Utrzymywanie kontaktu z mapą: metoda kciuka i odhaczanie elementów terenu

Nawigacja to w gruncie rzeczy łańcuch małych potwierdzeń. Każdy oczekiwany punkt, który faktycznie się pojawia, mówi ci: jestem tam, gdzie myślę. Każdy punkt, który się nie pojawia, jest sygnałem, że coś jest nie tak. Prowadzenie kciuka po mapie dba o to, żeby ten łańcuch się nie zerwał.

Kciuk ma dwa zadania. Oszczędza czas, bo nie musisz za każdym razem przeszukiwać całej mapy w poszukiwaniu swojego położenia. I kieruje twoją uwagę na następny odcinek: automatycznie patrzysz na to, co leży tuż przed tobą. Większość przypadków zabłądzenia nie zaczyna się od błędnej decyzji, ale od tego, że przez pewien czas nie patrzy się na mapę – i potem nie wiadomo już, gdzie zgubiło się wątek.

Złóż mapę tak, żeby odcinek, na którym akurat jesteś, był na wierzchu, i trzymaj ją zorientowaną – obróconą tak, by północ na mapie wskazywała prawdziwą północ. Wtedy „lewo” na mapie zgadza się z „lewo” w terenie. Połóż kciuk tuż obok swojego położenia, końcem skierowanym w kierunku marszu, żeby nie zasłaniał mapy.

Wybieraj punkty orientacyjne, których nie da się przeoczyć i które wyraźnie się od siebie różnią: most, rozwidlenie ścieżek, wyraźne podejście, skraj lasu, strumień. Dwa lub trzy punkty przed tobą wystarczą. Zapisuj też czas przy każdym osiągniętym punkcie. Dzięki temu później wiesz, jak szybko idziesz, i możesz oszacować, kiedy powinien pojawić się następny.

Najważniejsza jest uczciwość. Jeśli punkt orientacyjny się nie pojawia, nie wolno ci wmawiać sobie, że pasuje: ścieżka, która odchodzi mniej więcej w dobrym miejscu, ale prowadzi w złym kierunku, nie jest tą, której szukasz. Jeśli po rozsądnym czasie oczekiwanego punktu nie ma, czas się zatrzymać i sprawdzić swoje położenie.

Prowadzenie kciuka po mapie pomaga prawie wszędzie, gdzie są rozpoznawalne punkty orientacyjne: na szlakach z wieloma rozwidleniami, w lasach, na pogórzu, a także poza szlakiem, o ile teren ma kształty. Jest szczególnie cenne, gdy prowadzisz grupę, bo w każdej chwili możesz powiedzieć, gdzie jesteś i co będzie dalej.

Dochodzi do granic w terenie bez charakterystycznych punktów – na dużej, płaskiej równinie, w gęstej mgle lub przy całkowitym zaniku widoczności (whiteout). Tam potrzebujesz kompasu, liczenia kroków i czasu. Źle działa też na mapach w bardzo małej skali, które prawie nie pokazują szczegółów. I jest tak dobre, jak mapa: nieaktualne ścieżki lub brakujące drogi leśne mogą mylić.

Potrzebujesz tylko odpowiedniej mapy, najlepiej w skali, w której łatwo widać ścieżki, strumienie i formy terenu. Futerał na mapę chroni ją przed deszczem i wiatrem i ułatwia trzymanie. Kompas pomaga szybko zorientować mapę.

Jeśli chcesz, zapisz przed trudnym odcinkiem krótką listę punktów orientacyjnych na kartce i odhaczaj je długopisem. Jest to szczególnie pomocne, gdy jesteś zmęczony albo chcesz, żeby grupa nawigowała razem z tobą.

Na następnej wędrówce nie chowaj mapy do plecaka; trzymaj ją złożoną w ręku. Przed każdym odcinkiem powiedz na głos, co powinno być następne, i przesuwaj kciuk przy każdym punkcie. Zauważysz, ile w ten sposób uczysz się o mapie.

Metoda pochodzi z biegów na orientację, w których zawodnicy przy dużej prędkości nie mogą ani na chwilę zgubić swojego położenia. Zawody w biegach na orientację w klubie albo kurs próbny to bardzo dobry, bezpieczny sposób ćwiczeń – zwykle w niezbyt trudnym terenie z wieloma punktami kontrolnymi.