Odnalezienie swojego położenia: systematycznie zamiast zgadywać

Rzadko znajdziesz pozycję na podstawie pojedynczej wskazówki. Łączysz kilka niezależnych śladów, z których każdy z osobna jest niepewny, ale razem zawężają się wzajemnie. Pierwszą wskazówką jest ostatni pewny punkt. Jeśli wiesz, jak długo idziesz od tamtej pory i mniej więcej jakim tempem, dostajesz na mapie okrąg: musisz być gdzieś w jego wnętrzu.

Potem patrzysz na teren. Jesteś na stoku, w zagłębieniu, na grzbiecie czy w siodle? W którą stronę świata zwrócony jest stok? Na jakiej mniej więcej wysokości jesteś? Każde z tych pytań wykreśla część okręgu. Stok o wystawie północnej na mniej więcej określonej wysokości może pasować tylko do dwóch lub trzech miejsc.

Jeśli widzisz punkty orientacyjne, które możesz bez wątpliwości zidentyfikować na mapie – szczyt, maszt radiowy, kościół – możesz wykonać wcięcie wsteczne. Mierzysz kompasem azymut do tego punktu i rysujesz na mapie kierunek przeciwny (azymut wsteczny) od tego punktu. Z dwoma lub trzema takimi liniami dostajesz punkt przecięcia albo mały trójkąt, „trójkąt błędu”. Mniej więcej tam stoisz.

Najtrudniejsza nie jest technika, tylko twoja głowa. Gdy ktoś się zgubi, łatwo „nagina mapę”: wmawiasz sobie, że strumień przed tobą to ten, który chcesz, choć płynie w złą stronę. Bądź wobec siebie uczciwy. Element terenu, który pasuje tylko w połowie, nie pasuje.

Do wcięcia wstecznego wybieraj tylko punkty orientacyjne, których jesteś całkowicie pewien. Najlepiej dwa lub trzy leżące w wyraźnie różnych kierunkach – wtedy linie przecinają się pod dobrym kątem. Jeśli leżą w niemal tym samym kierunku, punkt przecięcia staje się bardzo nieprecyzyjny. Pamiętaj o przeliczeniu azymutów z kompasu na azymuty mapowe, jeśli w twojej okolicy ma znaczenie deklinacja magnetyczna. Duży trójkąt błędu zwykle oznacza, że któryś punkt został źle rozpoznany albo któryś azymut jest niedokładny.

Prosty przypadek szczególny: jeśli na pewno jesteś na znanej ścieżce lub przy strumieniu, wystarczy jeden azymut. Tam, gdzie linia azymutu przecina ścieżkę, jesteś ty. Notowanie czasu po drodze bardzo to wszystko ułatwia. Jeśli krótko zapisujesz godzinę na każdym rozwidleniu, możesz później dużo dokładniej odtworzyć, jak daleko mogłeś zajść.

Systematyczne ustalanie pozycji zawsze się opłaca, gdy tylko oczekiwane elementy terenu się nie pojawiają albo wątpisz w swoją pozycję – im wcześniej, tym lepiej. Po dziesięciu minutach niepewności obszar poszukiwań jest mały; po godzinie bezcelowego marszu jest ogromny.

Ale jeśli sytuacja jest ostro niebezpieczna – ktoś jest ranny, nadchodzi burza, jesteś w terenie z ryzykiem upadku albo zapada zmrok – orientacja schodzi na drugi plan. Wtedy najpierw zadbaj o bezpieczeństwo, utrzymuj ciepło i wzywaj pomocy. Jeśli nie potrafisz ustalić swojej pozycji, masz trzy rozsądne możliwości: wrócić znaną trasą do ostatniego pewnego punktu, iść do dużego obiektu liniowego, którego nie da się ominąć, takiego jak droga lub rzeka, albo zostać na miejscu i dać się znaleźć. Co jest właściwe, zależy od terenu, pogody, twoich sił i pory dnia.

Pozycja na mapie nic nie mówi o tym, czy droga do celu jest bezpieczna. Nawet gdy już wiesz, gdzie jesteś, linia prosta do celu może prowadzić przez urwiska, przez wodę albo przez teren lawinowy i osuwisk skalnych. Omijaj takie miejsca, a w razie wątpliwości zawróć.

Zgubienie drogi męczy i wprawia w nerwowość. Zjedz i wypij coś, ciepło się ubierz i podejmuj decyzje spokojnie. Jeśli jesteś sam albo grupa jest zaniepokojona, pomaga mówienie kolejnych kroków na głos. A gdy wzywasz pomocy, opisz swój ostatni pewny punkt i to, co widzisz – to bardzo cenne dla ratowników.

Ćwicz wcięcie wsteczne w punkcie widokowym, w którym dokładnie znasz swoją pozycję. Zmierz azymuty do dwóch lub trzech punktów orientacyjnych, narysuj linie i sprawdź, jak blisko twojej prawdziwej pozycji wypada punkt przecięcia. W ten sposób nabierzesz wyczucia, jak duży bywa normalny trójkąt błędu.

Drugie dobre ćwiczenie: na wycieczce poproś towarzysza, by zaprowadził cię w jakieś miejsce, a ty nie patrz na mapę. Potem spróbuj ustalić, gdzie jesteś, korzystając tylko z ukształtowania terenu, kierunku stoku i czasu. To ćwiczenie trenuje dokładnie to, co liczy się w prawdziwej sytuacji: uczciwe porównywanie zamiast zgadywania.