Zabawa w kryzysie: daj dzieciom przestrzeń i normalność

Zabawa daje dzieciom poczucie kontroli w świecie, który właśnie wymknął się spod kontroli. Dorośli często przepracowują przeżycia, rozmawiając; dzieci robią to często w zabawie. Dzięki niej porządkują to, co zobaczyły i usłyszały, wyrażają uczucia, na które nie mają jeszcze słów, i próbują, jak historia może skończyć się dobrze.

Jednocześnie zabawa to kawałek normalności. Dziecko, które znów się bawi, doświadcza radości i zauważa: nie wszystko się zmieniło. Stałe pory zabawy dają też przewidywalność, której dzieci szczególnie potrzebują w niepewnych czasach.

Korzystają na tym także dorośli. Bawiące się dzieci są zwykle spokojniejsze, a rodzice zyskują małe przerwy, by zająć się pilnymi sprawami albo po prostu złapać oddech.

Stałe miejsce: spokojny kąt lub wyznaczony obszar, najlepiej zawsze ten sam. W zupełności wystarczą proste materiały – papier, kredki, karty, kostki, piłki, pudła, książki i ulubiona zabawka. Wpleć zabawę w codzienny rytm dnia i na przemian proponuj spokojne i ruchliwe gry.

Towarzysz, nie steruj: pozwól dzieciom bawić się tak, jak chcą. Słuchaj, gdy mówią podczas zabawy, i odpowiadaj na pytania szczerze i w sposób odpowiedni dla dziecka. Nie zabraniaj zabawy w katastrofę ani za nią nie karz – zwykle jest to część przepracowywania przeżyć.

Typowe błędy to zabranianie zabawy jako „niestosownej”, zajmowanie dzieci ciągle ekranami albo pozwalanie, by podsłuchiwały wiadomości i rozmowy dorosłych o kryzysie. Zwłaszcza to ostatnie może przestraszyć dzieci bardziej niż samo zdarzenie.

Sprawdź każde miejsce zabaw pod kątem zagrożeń: gruz, szkło, woda powodziowa, zerwane linie energetyczne, ruch uliczny i spaliny z agregatu. Woda powodziowa może być zanieczyszczona i mieć prądy lub ukryte dziury. Spaliny z agregatu zawierają tlenek węgla, niewidzialny gaz bez zapachu – dzieci nigdy nie powinny bawić się w pobliżu pracującego agregatu.

Nie pozwalaj dzieciom bawić się bez nadzoru w nieznanym otoczeniu, takim jak schronisko kryzysowe czy zniszczona okolica. Zawsze powinien być z nimi dorosły opiekun. W ciemności pomaga czołówka lub latarka – bez otwartego ognia w miejscach zabaw.

Wiele zabaw wymaga prawie niczego: „zgadnij, co widzę”, opowieści, w których każdy dodaje jedno zdanie, rysowanie, gry karciane, domki z pudeł. Podczas przerwy w dostawie prądu cienie rzucane latarką bawią wiele dzieci. Na zewnątrz możliwe są gry w piłkę, jeśli miejsce jest bezpieczne.

W schroniskach kryzysowych kilka rodzin może na zmianę sprawować opiekę; starsze dzieci podejmują drobne zadania i dzięki temu czują się potrzebne. Uzgodnij to z kierownictwem placówki. Ponieważ w ciasnych pomieszczeniach hałas szybko prowadzi do kłótni, pomagają stałe pory głośnych zabaw i spokojne gry w czasie odpoczynku.

Dziecko odgrywające katastrofę w zabawie to zwykle coś normalnego. Powinieneś zwrócić uwagę, jeśli dziecko przez długi czas wciąż odtwarza dokładnie tę samą przykrą scenę, wydaje się przy tym zrozpaczone, zabawa pozostaje sztywna i niezmienna albo dziecko w ogóle przestaje się bawić. Wtedy warto włączyć specjalistów, takich jak pediatra lub poradnia.

Te wskazówki nie są ani terapią zabawą, ani diagnozą. Wytyczne IASC wymieniają bezpieczne miejsca i zajęcia przyjazne dzieciom jako część podstawowego wsparcia w sytuacjach kryzysowych, a poradnik NCTSN opisuje, jak opiekunowie mogą wspierać dzieci. Jeśli dziecku lub dorosłemu grozi bezpośrednie niebezpieczeństwo, zawsze obowiązuje zasada: lokalny numer alarmowy (112 w UE).