Wola przetrwania: wewnętrzna postawa, która pozwala wytrwać

Stres zawęża pole widzenia. W sytuacji kryzysowej problemy wydają się ogromne, a myśli skaczą między troskami. Poczucie bezradności zwiększa strach i może prowadzić do paraliżu lub beznadziei. Kto zamiast tego robi coś konkretnego i mu się to udaje, doświadcza kontroli – a to uczucie daje siłę na następny krok.

Eksperci nazywają to poczuciem własnej skuteczności: przekonaniem, że własnym działaniem można coś zmienić. Razem z nadzieją jest jednym z czynników, które pomagają ludziom w kryzysach. Małe cele to do tego najłatwiejsza droga, bo można je szybko osiągnąć, a każdy sukces staje się widoczny.

Słowa, które mówimy sami do siebie, też mają wpływ. Wyzywanie siebie zwiększa presję. Mówienie do siebie życzliwie i rzeczowo uspokaja i pomaga jaśniej myśleć. Użycie własnego imienia daje trochę dystansu – prawie jakby zachęcał cię dobry przyjaciel.

Akceptacja jest początkiem. Dopóki walczysz z sytuacją w myślach („To niemożliwe, zaraz znajdę ścieżkę”), tracisz czas i często robisz źle. Akceptacja nie oznacza poddania się, lecz przyjęcie sytuacji jako punktu wyjścia. Potem pomaga stała kolejność: najpierw ostre zagrożenia i urazy, potem ochrona przed zimnem, wilgocią lub upałem, następnie woda i sygnały, jedzenie na końcu.

Cele powinny być naprawdę małe i konkretne, z widocznym końcem: „posłanie od spodu gotowe”, „drewno do zmierzchu”, „powiesić panel sygnałowy”. Zapisywanie ich i odhaczanie sprawia, że sukcesy stają się namacalne. Powody, by się trzymać, działają najlepiej, gdy są konkretne – określona osoba, zwierzę domowe, podróż, posiłek, na który się cieszysz.

Zanim zwątpisz w siebie, sprawdź swoje ciało: zimno, pragnienie, głód i wyczerpanie mocno obciążają nastrój. Sucha warstwa ubrania, kilka łyków wody albo godzina odpoczynku często pomagają bardziej niż najlepsze postanowienie.

Wola przetrwania to nie to samo co „zaciśnij zęby i idź dalej”. Zmuszanie się do marszu w stanie wyczerpania grozi upadkami, urazami i wychłodzeniem. Bardzo często najsilniejszą decyzją jest zostać, odpocząć, utrzymać ciepło i dać się odnaleźć. Odwaga przejawia się też w akceptowaniu własnych granic.

Beznadzieja, silne zmęczenie i splątanie mogą mieć przyczyny fizyczne, przede wszystkim wychłodzenie, odwodnienie i wyczerpanie. Wtedy najpierw ciepło, picie i odpoczynek – i wykorzystaj każdą okazję do wezwania pomocy. Pod 112 dodzwonisz się do służb ratunkowych w UE, w Austrii także do pogotowia pod 144 i do ratownictwa górskiego pod 140.

To nastawienie pomaga w każdej dłuższej sytuacji kryzysowej: przy oczekiwaniu na ratunek, po urazie, przy nagłej złej pogodzie, przy wyczerpaniu. Jest też cenne, gdy sytuacja wcale nie zagraża życiu, ale tak się wydaje – na przykład pierwszej nocy po zabłądzeniu. I można je dobrze ćwiczyć na co dzień, przy drobnych irytacjach i niepowodzeniach.

Ale nigdy nie zastępuje praktycznego działania. Żadna myśl nie grzeje tak jak sucha kurtka i żadna pewność siebie nie zastąpi wezwania pomocy. Nastawienie sprawia, że robisz właściwe rzeczy – nie sprawia, że stają się niepotrzebne.

Podręcznik przetrwania armii USA poświęca cały rozdział psychologii przetrwania i opisuje wolę przetrwania jako decydującą. Jego reguła mnemotechniczna SURVIVAL zawiera hasło „Value living” (doceniaj życie). Relacje osób, które przetrwały długie sytuacje kryzysowe, są często podobne: wcześnie zaakceptowały sytuację, stawiały sobie zadania i myślały o ludziach, do których chciały wrócić.

Broszura WHO „Doing What Matters in Times of Stress” opisuje proste ćwiczenia, dzięki którym mimo trudnych uczuć zwracasz się ku temu, co jest dla ciebie ważne. Takie ćwiczenia można opanować przed wyprawą – wtedy w sytuacji kryzysowej są znajome.