Zachowanie ognia: wiatr, stok i paliwo

Drewno i rośliny nie palą się bezpośrednio. Gdy nagrzeją się dostatecznie mocno, uwalniają palne gazy, a te gazy palą się w płomieniu. Ogień rozprzestrzenia się więc, nagrzewając przed sobą paliwo, aż zacznie ono wydzielać gazy i zapali się. Ciepło dociera tam na trzy sposoby: jako promieniowanie, które czujesz na twarzy, jako unoszące się gorące powietrze i gazy oraz przez bezpośredni kontakt z płomieniami i żarem.

Wiatr i nachylenie stoku pochylają płomienie do przodu. Przez to płomienie zbliżają się do niespalonego materiału, promieniowanie uderza w niego mocniej, a gorące gazy omiatają go bezpośrednio. Paliwo przed frontem jest podgrzewane i osuszane, zanim dotrze do niego ogień. Dlatego pożary przy wietrze i na stokach stają się nie tylko trochę szybsze, ale często dramatycznie szybsze.

Duży pożar tworzy też własny wiatr. Gorące powietrze unosi się silnie, a z boków napływa świeże. To jeden z powodów, dla których duże pożary zachowują się czasem inaczej, niż sugerowałaby prognoza pogody dla danego obszaru.

Paliwo: liczy się, jak drobne, jak suche i jak ciągłe jest. Zapałka pali się od razu, gruba kłoda prawie wcale – obie są z drewna, ale zapałka ma znacznie większą powierzchnię w stosunku do masy. Dlatego trawa, ściółka z igieł, suche liście i cienkie gałązki wysychają ponownie w ciągu kilku godzin po deszczu, grube pnie dopiero po dniach lub tygodniach. Jeśli paliwo jest ciągłe, od ziemi przez krzewy aż po korony drzew, ogień może wspinać się w górę jak po drabinie.

Pogoda: ciepło, niska wilgotność i wiatr to niebezpieczna mieszanka. W ciągu dnia zwykle najcieplej i najsuchsej jest po południu – drobne paliwa są wtedy najsuchsze, a pożary najaktywniejsze. W nocy i wcześnie rano wilgotność często znów rośnie, a pożary słabną. Porywisty lub zmienny wiatr, na przykład przed burzami, sprawia, że ogień jest nieprzewidywalny.

Teren: stoki, żleby, wąwozy i przełęcze działają jak kominy, które ciągną gorące powietrze i płomienie w górę. Stoki zwrócone ku słońcu są zwykle suchsze niż zacienione. Skały, woda, drogi i świeżo uprawiona ziemia przerywają ciągłość paliwa i mogą spowolnić ogień.

Ogień biegnie w górę stoku znacznie szybciej niż po płaskim terenie, zwłaszcza w żlebach i wąwozach. Dlatego nigdy nie uciekaj w górę przed ogniem. Kto zauważy dym lub ogień, odchodzi wcześnie – w bok, poprzecznie do kierunku rozprzestrzeniania się, jeśli to możliwe w stronę otwartych, niepalnych terenów i dróg – i dzwoni pod lokalny numer alarmowy (112 w UE). Zawsze stosuj się do poleceń straży pożarnej i władz.

Wiatr niesie żar i iskry, czasem daleko przed frontem płomieni. Nazywa się to zrzutem iskier. Powstają tam nowe pożary, czasem za tobą lub po drugiej stronie drogi. Droga czy strumień nie są więc bezpieczną granicą.

W przypadku własnego ogniska oznacza to: najpierw sprawdź lokalne przepisy, zakazy rozpalania ognia i stopnie zagrożenia pożarowego. Nie rozpalaj ognia przy wietrze ani dużej suchości, nie u podnóża zarośniętego stoku i nie pod zwisającymi gałęziami. Wybierz grunt mineralny, a nie torf czy grubą próchnicę, bo żar może w nich niepostrzeżenie tlić się dalej. Nigdy nie używaj benzyny ani innych środków przyspieszających palenie. Wygaś ognisko całkowicie dużą ilością wody, przemieszaj popiół i sprawdź grzbietem dłoni, że nic nie jest już ciepłe.

Ognisko w spokojny wieczór wydaje się niegroźne. Jeśli następnego ranka wiatr się wzmoże, wciąż żarzący się popiół może znów się rozpalić i zanieść iskry w suchą trawę. Wiele pożarów roślinności zaczyna się właśnie tak – od ognia, który ktoś uważał za wygaszony.

Wiosną stara sucha trawa z poprzedniego roku jest często niebezpieczna, mimo że krajobraz już wygląda zielono. W środku lata dochodzą do tego długie susze, upał i wysuszona ściółka z igieł. Nawet po deszczowym dniu drobne materiały szybko schną na słońcu i wietrze – mokry poranek nie jest przyzwoleniem na popołudnie.

Wskaźniki zagrożenia pożarowego lasów, takie jak publikowane przez Niemiecką Służbę Pogodową, łączą dane pogodowe, takie jak temperatura, wilgotność, wiatr i opady, w stopień ostrzeżenia. To dobra wskazówka, ale nie zastępują miejscowych przepisów ani własnego spojrzenia na wiatr i podłoże.

Eksperci rozróżniają dwa trójkąty. Trójkąt ognia – paliwo, tlen, ciepło – wyjaśnia, czy coś się pali. Trójkąt zachowania ognia – paliwo, pogoda, teren – wyjaśnia, jak ogień się rozprzestrzenia. Znając oba, rozumiesz większość pożarów, od ogniska po pożar lasu.

Mimo to prawdziwe pożary często zachowują się nieprzewidywalnie. To hasło wyjaśnia podstawy, celowo nie podaje prędkości rozprzestrzeniania się i nie jest poradnikiem gaszenia pożarów. Gaszenie pożarów roślinności to zadanie dla wyszkolonych służb ratunkowych.