Sawanna, step i suche trawiaste tereny: zagrożenie pożarowe

Ogień potrzebuje paliwa, tlenu i ciepła. Trawa to drobne, przewiewne paliwo o dużej powierzchni i z dużą ilością powietrza pomiędzy źdźbłami. W słońcu i wietrze wysycha w ciągu kilku godzin, łatwo się zapala i szybko wypala. Dlatego pożar trawy to nie powolne tlenie, lecz front, który biegnie przez teren.

Wiatr działa jak miech: pcha płomienie do przodu, podgrzewa jeszcze niespaloną trawę i niesie iskry dalej. Na stoku dzieje się coś podobnego, bo płomienie są tam bliżej trawy położonej wyżej. Dlatego ogień biegnie szczególnie szybko pod górę i w wąwozach – i dlatego ucieczka pod górę jest tak niebezpieczna.

Odwrotnie, tereny z małą ilością paliwa prawie się nie palą: drogi, żwir, zaorane pola, mokre łąki, woda. Te miejsca są twoim celem, gdy zobaczysz pożar. Jeśli wcześniej zauważysz je na mapie i w terenie, od razu wiesz, dokąd iść, gdy będzie to ważne.

Większość pożarów roślinności wywołują ludzie – podkreślają to kampanie profilaktyczne, takie jak Smokey Bear amerykańskiej służby leśnej US Forest Service. Przy wysokim zagrożeniu pożarowym: żadnego otwartego ognia, żadnych papierosów, żadnych grillów poza miejscami dozwolonymi. W wielu regionach obowiązują zakazy rozpalania ognia, grillowania i palenia; sprawdź lokalne przepisy i ściśle ich przestrzegaj.

Często pomijanym źródłem zapłonu jest samochód. Układ wydechowy i katalizator bardzo się nagrzewają i mogą zapalić suchą trawę pod spodem. Parkuj więc tylko na utwardzonym lub gołym podłożu i nie wjeżdżaj w wysoką, suchą trawę. Szklane butelki i śmieci zabieraj ze sobą.

Przed wyprawą sprawdź stopień zagrożenia pożarowego i prognozę wiatru. Służby pogodowe publikują w tym celu wskaźniki obliczane z temperatury, wilgotności, wiatru i opadów. W dni z bardzo wysokim zagrożeniem i silnym wiatrem lepiej odłożyć wyprawy w wysoką trawę.

Największym błędem jest czekanie. Ludzie zatrzymują się, by patrzeć albo robić zdjęcia, i tracą minuty, które byłyby im potrzebne do ucieczki. Gdy tylko zobaczysz dym w pobliżu, ruszaj – w poprzek wiatru albo pod wiatr, w stronę dróg i terenów z małą ilością paliwa.

Nie uciekaj pod górę, do zagłębień ani wąwozów, ani w kierunku, w którym wieje wiatr. Ogień biegnie tam szczególnie szybko. Zadzwoń pod lokalny numer alarmowy (112 w UE) i opisz swoje położenie możliwie dokładnie.

Gdy władze zarządzą ewakuację, wykonaj ją natychmiast. Zostaw drogi wolne dla pojazdów służb ratunkowych. Ten tekst celowo nie wyjaśnia, jak gasić pożary – to zadanie wyszkolonych strażaków. Twoim zadaniem jest wcześnie doprowadzić siebie i innych w bezpieczne miejsce.

Pożary traw zdarzają się nie tylko w odległych sawannach. W Europie Środkowej w suche lata palą się też ścierniska, nasypy kolejowe i przydrożne oraz wrzosowiska. Kto w pełni lata biwakuje lub wędruje na skraju pól albo pastwisk, powinien stosować te same zasady co na stepie.

W regionach sawanny ziemię czasem wypala się celowo, by odnowić pastwiska. Jako podróżny nie poznasz z zewnątrz, czy pożar jest kontrolowany. Dlatego przed wejściem na takie tereny zapytaj lokalnych przewodników i władze.

Dym z pożarów roślinności drażni oczy i drogi oddechowe i może szczególnie szkodzić osobom z astmą oraz chorobami serca i płuc. Jeśli dym dociera do miejscowości, stosuj się do zaleceń władz, na przykład zamykaj okna i unikaj wysiłku na zewnątrz.

Otwarte trawiaste tereny mają też zaletę: dym często widać bardzo wcześnie, a miejsca z małą ilością paliwa zwykle są w zasięgu. Jeśli obserwujesz wiatr i teren i działasz wcześnie, możesz wykorzystać tę przewagę.