Radio morskie VHF: wezwanie alarmowe MAYDAY – podstawy

Radio morskie korzysta z kanałów i procedur uzgodnionych międzynarodowo, dzięki czemu stacje brzegowe, ośrodki koordynacji ratownictwa i inne jednostki mogą usłyszeć i zrozumieć wezwanie pomocy – niezależnie od tego, z jakiego kraju pochodzą. Kanał 16 jest międzynarodowo zarezerwowany dla łączności alarmowej, pilnej i bezpieczeństwa. Wiele jednostek i stacji brzegowych stale go nasłuchuje. Kto więc nada MAYDAY na kanale 16, dotrze do wszystkich, którzy nasłuchują w zasięgu radia.

Fale radiowe VHF rozchodzą się mniej więcej w linii wzroku. Im wyżej jest antena, tym dalej sięga sygnał – dlatego duże statki z wysokimi masztami i stacje brzegowe na wzgórzach mają większy zasięg niż radio ręczne na kajaku. Dokładnego zasięgu nie da się podać ogólnie; zależy on od wysokości anteny, mocy nadawania, ukształtowania terenu i pogody.

DSC (Digital Selective Calling) to dodatkowa funkcja cyfrowa. Po naciśnięciu przycisku alarmowego radio wysyła automatyczny alarm z identyfikatorem jednostki (MMSI) oraz – jeśli jest podłączony lub wbudowany odbiornik GNSS – jej pozycją. Następnie nadawane jest głosowe wezwanie pomocy na kanale 16 w ustalonym formacie.

Komunikat ma stały format, żeby nie pominąć niczego ważnego: „MAYDAY, MAYDAY, MAYDAY – tu” i trzykrotnie nazwa jednostki oraz znak wywoławczy lub MMSI; potem jeszcze raz „MAYDAY” i nazwa jednostki; następnie pozycja, rodzaj niebezpieczeństwa, potrzebna pomoc, liczba osób na pokładzie, inne informacje – a na końcu „OVER”. Warto umieścić ten schemat w dobrze widocznym miejscu obok radia.

Pozycja to najważniejsza część – bez niej nikt nie może przyjść z pomocą. Odczytaj ją z urządzenia nawigacyjnego albo opisz jako namiar i odległość od znanego punktu, na przykład latarni morskiej. Miej pod ręką nazwę jednostki, znak wywoławczy i MMSI, żeby nie szukać ich w stresie.

Radio nie może nadawać i odbierać jednocześnie. Dopóki naciskasz przycisk nadawania, nic nie słyszysz. Po wysłaniu komunikatu zwolnij przycisk i nasłuchuj. Jeśli nie ma odpowiedzi, powtarzaj komunikat w krótkich odstępach. Potem stosuj się do poleceń stacji brzegowej, mów krótko i oszczędzaj baterię.

Są trzy poziomy. MAYDAY oznacza poważne i bezpośrednie niebezpieczeństwo dla ludzi lub jednostki – na przykład zatonięcie, pożar na pokładzie, człowiek za burtą. PAN PAN zapowiada pilną sytuację bez bezpośredniego zagrożenia życia, na przykład awarię silnika, gdy łódź nadal bezpiecznie dryfuje. SÉCURITÉ wprowadza komunikat bezpieczeństwa, na przykład o dryfujących przedmiotach lub niebezpiecznej przeszkodzie.

Jeśli usłyszysz wezwanie pomocy, na które nikt nie odpowiada, możesz przekazać je dalej jako MAYDAY RELAY. Może to uratować życie, gdy jednostka w niebezpieczeństwie jest daleko od brzegu i słyszysz ją tylko ty. Wybranie właściwego poziomu pomaga służbom ratowniczym wysłać siły tam, gdzie są najbardziej potrzebne.

MAYDAY służy wyłącznie w przypadku poważnego i bezpośredniego niebezpieczeństwa. Nadużycie – takie jak żartobliwe lub fałszywe wezwanie pomocy – jest w wielu krajach karalne, bo angażuje ratowników i może zagłuszyć prawdziwe wezwania. Nie należy też prowadzić na kanale 16 rozmów niepilnych; są do tego inne kanały.

Świadectwa operatora, pozwolenia na urządzenia i korzystanie z kanałów są regulowane na poziomie krajowym. W wielu krajach do obsługi radia morskiego potrzebne jest świadectwo operatora – dla żeglarzy rekreacyjnych często krótkie świadectwo po kursie z egzaminem – a samo radio musi mieć pozwolenie. Sprawdź lokalne przepisy. Ten artykuł nie zastępuje szkolenia radiowego. W prawdziwej sytuacji awaryjnej każdy może jednak z reguły nadać wezwanie pomocy.

Radio ręczne powinno być wodoszczelne albo noszone przy ciele w wodoszczelnym pokrowcu, a nie luzem na łodzi. Jeśli się wywrócisz, nadal będziesz je mieć przy sobie. Na lądzie radio morskie nie zastępuje wezwania alarmowego z telefonu – tam właściwą drogą jest lokalny numer alarmowy (112 w UE).

Radio morskie to standardowe narzędzie na wodzie, ale nie jedyne. Radiopława awaryjna (EPIRB na jednostkach pływających, PLB noszona przy ciele) wszczyna alarm przez satelitę nawet tam, gdzie nie ma łączności radiowej. Telefon może mieć zasięg w pobliżu wybrzeża. Sygnały świetlne, pomarańczowy dym, kolorowe tkaniny i powolne unoszenie i opuszczanie ramion pomagają ratownikom znaleźć cię na miejscu.

Ratownicy mogą namierzać radio i w ten sposób je lokalizować. Dlatego po wezwaniu pomocy warto pozostać osiągalnym i zostawić radio włączone. Wiele krajów oferuje krótkie kursy radiowe; tam ćwiczy się procedurę, aż działa nawet w stresie. Radio ręczne noszone przy ciele to sensowne uzupełnienie telefonu i PLB, nawet na małych łodziach i kajakach.