Międzynarodowe sygnały niebezpieczeństwa na morzu: przegląd

Lista sygnałów niebezpieczeństwa znajduje się w Załączniku IV do Międzynarodowych przepisów o zapobieganiu zderzeniom na morzu, w skrócie COLREG. Ponieważ statki wszystkich państw stosują te przepisy, czerwona raca znaczy wszędzie na świecie to samo: ktoś tu jest w niebezpieczeństwie i potrzebuje pomocy.

Sygnały obejmują różne sytuacje. Radio dociera do statków na duże odległości, także tych, których nie widać. Światło działa głównie w nocy, dym w dzień. Dźwięk, np. ciągłe nadawanie rogiem mgłowym, pomaga przy słabej widoczności. Sygnały ciałem działają bez żadnego sprzętu, a radiopławy ratunkowe zgłaszają się przez satelitę do centrów koordynacji ratownictwa.

Sam jeden z tych sygnałów wystarczy, by pokazać, że jesteś w niebezpieczeństwie. Ale połączenie kilku zwiększa szansę, że ktokolwiek to zauważy – bo sygnał wizualny działa tylko wtedy, gdy ktoś akurat patrzy.

W radiu „MAYDAY” to słowo oznaczające niebezpieczeństwo; wypowiada się je trzykrotnie i oznacza bezpośrednie zagrożenie życia lub jednostki. W morskiej łączności VHF kanał 16 to międzynarodowy kanał wzywania i niebezpieczeństwa. Wiele radiotelefonów morskich ma też przycisk selektywnego wywołania cyfrowego (DSC), który może wysłać alarm wraz z pozycją. W zależności od kraju obsługa radia morskiego wymaga świadectwa operatora – sprawdź lokalne przepisy.

Sygnały wizualne: czerwone race ręczne lub rakiety spadochronowe z czerwonym światłem, pomarańczowy dym w dzień, SOS lampą (trzy krótkie, trzy długie, trzy krótkie) oraz powolne, powtarzane unoszenie i opuszczanie obu rąk wyciągniętych na boki. Zwłaszcza sygnał rękami powinien znać każdy, kto przebywa na wodzie, także w kajaku czy na desce SUP.

Sygnały dźwiękowe: ciągłe nadawanie rogiem mgłowym lub SOS jako sygnał dźwiękowy. Na małych jednostkach prostym narzędziem jest gwizdek noszony na ciele. Sygnały elektroniczne: uruchomiona radiopława ratunkowa, np. morska boja ratunkowa lub osobisty nadajnik ratunkowy, wszczyna alarm przez satelitę.

Kolejność w sytuacji zagrożenia: najpierw wezwanie pomocy przez radio lub telefon, aby centra ratownictwa wiedziały o zdarzeniu. Sygnałów wizualnych używaj, gdy w zasięgu wzroku są statki lub samoloty. Pirotechnika, taka jak race i rakiety, działa tylko krótko; nie zużywaj jej „na ślepo”, lecz odpalaj, gdy ktoś może ją zobaczyć.

Jaki sprzęt musi lub powinien być na pokładzie, zależy od typu łodzi, akwenu i kraju. Na małych łodziach też powinny być co najmniej gwizdek, światło i telefon w wodoszczelnym etui. W zależności od akwenu dochodzą radio morskie, boja ratunkowa i pirotechnika. Związki sportów wodnych i urzędy informują o wymaganiach obowiązujących w twoim kraju.

Przed każdym rejsem sprawdź daty ważności, baterie i dostępność sprzętu: sprzęt sygnalizacyjny musi być w zasięgu ręki nawet wtedy, gdy łódź się wywróci. To, co leży głęboko w schowku, nie pomoże w wodzie. Na kajakach, kanadyjkach i deskach SUP najważniejsze rzeczy należy nosić na ciele lub na kamizelce asekuracyjnej.

Sygnały pirotechniczne są niebezpieczne: bardzo się nagrzewają, mogą powodować oparzenia i wywołać pożar. Używaj ich, przechowuj i utylizuj wyłącznie zgodnie z instrukcją producenta i lokalnymi przepisami. Nie odpalaj samodzielnie przeterminowanych sygnałów ani nie wyrzucaj ich do śmieci – dowiedz się o oficjalne punkty zwrotu. W zależności od kraju niektóre środki pirotechniczne wymagają szkolenia lub zezwolenia.

Sygnały niebezpieczeństwa służą wyłącznie w prawdziwej potrzebie. Fałszywy alarm, np. przypadkowo uruchomiona boja ratunkowa lub raca odpalona dla zabawy, uruchamia prawdziwą akcję poszukiwawczą. Jeśli alarm został wszczęty przez pomyłkę, zgłoś to natychmiast straży przybrzeżnej lub centrum ratownictwa, aby nikt nie wypływał na darmo.

Jeśli z lądu widzisz na wodzie sygnały niebezpieczeństwa, nie płyń ani nie wypływaj sam. Zadzwoń pod lokalny numer alarmowy (112 w UE) lub do straży przybrzeżnej, opisz, co i gdzie widziałeś, i nie spuszczaj tego miejsca z oczu, aż nadejdzie pomoc. Jesteś wtedy najważniejszym świadkiem.

Obok COLREG istnieje Międzynarodowa konwencja o bezpieczeństwie życia na morzu (SOLAS). Reguluje ona m.in., jaki sprzęt ratunkowy muszą mieć na pokładzie duże statki. Jednostki rekreacyjne podlegają natomiast własnym przepisom, zależnym od kraju.

Pełną listę sygnałów niebezpieczeństwa znajdziesz tylko w Załączniku IV do samego COLREG; to zestawienie podaje najważniejsze z nich. Kto regularnie przebywa na wodzie, powinien odbyć kurs, np. z łączności morskiej lub bezpieczeństwa na pokładzie. Tam nauczysz się też bezpiecznie obchodzić z pirotechniką.

Częste nieporozumienie: przyjazne machanie jedną ręką jest często odbierane jako pozdrowienie, a nie wezwanie pomocy. Kto potrzebuje pomocy, daje więc wyraźny sygnał obiema wyciągniętymi rękami, powoli unoszonymi i opuszczanymi.