Wilk, niedźwiedź i ryś: rozpoznawanie śladów, właściwe zachowanie, zgłaszanie obserwacji

Przez stulecia duże drapieżniki nauczyły się, że człowiek jest zagrożeniem, i zwykle go unikają. Są aktywne głównie o zmierzchu i w nocy i pokonują duże odległości. Spotkania stają się niebezpieczne niemal wyłącznie w szczególnych sytuacjach: gdy zwierzę zostanie zaskoczone, broni młodych lub zdobyczy, jest przyzwyczajone do ludzkiego jedzenia albo jest dręczone przez psa. Znajomość ich śladów pozwala unikać właśnie takich sytuacji.

Wilk jest psowatym; w odcisku widać cztery palce z pazurami, długość około 8–11 centymetrów (wartość orientacyjna). Porusza się bardzo celowo i oszczędnie kłusem, często prosto przez kilometry; w watasze zwierzęta stawiają łapy w te same ślady. Ryś jest kotowatym: okrągłe odciski o szerokości około 6–9 centymetrów (wartość orientacyjna), cztery palce, zwykle bez pazurów, bo przy chodzeniu je chowa. Niedźwiedź chodzi całą stopą; jego pięć palców leży niemal w jednym rzędzie, z długimi pazurami z przodu.

Ponieważ zwierzęta te są rzadkie i objęte ochroną prawną, ich rozprzestrzenianie jest ściśle monitorowane przez wyspecjalizowane instytucje. W Niemczech dane zbiera DBBW na zlecenie Federalnej Agencji Ochrony Przyrody; w Austrii Österreichzentrum Bär, Wolf, Luchs zbiera informacje z krajów związkowych. Każde dobrze udokumentowane zgłoszenie pomaga rozpoznać występowanie zwierząt i na czas chronić zwierzęta wypasane.

Dobre przygotowanie to najważniejszy krok. Przed wyprawą sprawdź, czy w okolicy odnotowano wilka, niedźwiedzia albo rysia, naładuj telefon i zapamiętaj numery alarmowe: 112 w całej Europie, w Austrii także 144 – pogotowie, 133 – policja i 140 – pogotowie górskie, w Niemczech 110 – policja. Weź smycz dla psa i uważaj na psy pasterskie na halach.

Po drodze zaznaczaj swoją obecność tam, gdzie widoczność jest słaba, na przykład rozmawiając, żeby zwierzęta usłyszały cię wcześnie i mogły odejść. Nie zostawiaj resztek jedzenia, także na postojach i przy schroniskach. Jeśli znajdziesz martwe zwierzę, nie podchodź do niego: w pobliżu może pilnować zdobyczy niedźwiedź. Sfotografuj z daleka, zapisz współrzędne i wróć tą samą drogą.

Podczas spotkania: zatrzymaj się, nie uciekaj, nie podchodź. Mów spokojnie i wyraźnie, żeby zwierzę rozpoznało w tobie człowieka, i wycofuj się powoli, mając zwierzę w polu widzenia i zostawiając mu wolną drogę ucieczki. Jeśli wilk zostaje na miejscu albo podchodzi bliżej, wyprostuj się, żeby wyglądać na większego, mów do niego głośno i klaszcz w dłonie. Rysiowi po prostu ustąp miejsca – zwykle nie jest groźny dla ludzi.

Nigdy nie podchodź, nie podążaj za zwierzęciem, nie wabij go i nie karm – nawet dla zdjęcia. Dokarmiane zwierzęta tracą płochliwość, szukają towarzystwa ludzi i stają się zagrożeniem dla ludzi i dla siebie. Jeśli zobaczysz młode niedźwiedzie albo szczenięta wilka, bardzo prawdopodobnie w pobliżu jest zwierzę dorosłe; wtedy od razu wróć spokojnie tą samą drogą, którą przyszedłeś.

W rejonach występowania wilków i niedźwiedzi psy powinny chodzić na krótkiej smyczy. Wilki mogą uznać psa za intruza na swoim terytorium, a pies biegający luzem może zdenerwować niedźwiedzia i przyprowadzić go do ciebie. Psy pasterskie na pastwiskach pilnują swojego stada; omijaj je szerokim łukiem, nie otwieraj ogrodzeń i nie przechodź przez stado.

W razie ataku lub jeśli ktoś jest ranny, zadzwoń pod numer alarmowy: 112, w Austrii także 144, w górach 140. Jeśli zwierzę nie wykazuje płochliwości w osiedlu albo wielokrotnie zbliża się do ludzi, zadzwoń na policję – 133 w Austrii, 110 w Niemczech. Wszystko inne – ślady, odchody, ofiary drapieżników i zwykłe obserwacje – to nie nagły wypadek, lecz sprawa do zgłoszenia odpowiedniej instytucji.

Ta wiedza przyda się każdemu, kto chodzi po Alpach lub w rejonach występowania wilków, spaceruje z psem, nocuje w schroniskach albo na biwakach. Pomaga unikać spotkań, zachować spokój i dobrym zgłoszeniem przyczynić się do ochrony dzikich zwierząt i zwierząt wypasanych.

Nie służy do tego, by tropić zwierzęta, wabić je albo iść za nimi, żeby zrobić zdjęcie – to płoszy zwierzęta, jest często zabronione i może być niebezpieczne. Rozpoznawanie gatunku też zostaje zadaniem dla ekspertów: czy duży ślad podobny do psiego pochodzi od wilka, często może rozstrzygnąć dopiero analiza genetyczna. Zdjęciem, miejscem i czasem dajesz do tego podstawę.

Dobre zgłoszenie zawiera zdjęcie z miarką lub znanym przedmiotem dla skali, datę, godzinę, współrzędne z telefonu i krótki opis: co widziałeś, ile zwierząt, w którą stronę poszły? W Austrii zgłoszenia trafiają do osób kontaktowych kraju związkowego lub starostwa okręgowego, których listę udostępnia Österreichzentrum Bär, Wolf, Luchs. W Niemczech właściwy jest odpowiedni urząd krajowy; kontakty wymienia DBBW.

Nie publikuj dokładnego miejsca obserwacji w mediach społecznościowych. Przyciąga to gapiów, niepokoi zwierzęta i może im zagrażać. Niedźwiedzie pojawiające się w Austrii zwykle pochodzą ze Słowenii lub Trydentu i przechodzą pojedynczo. Wilki natomiast rozprzestrzeniają się w wielu regionach – dlatego wytyczne i właściwości się zmieniają, a aktualne informacje władz zawsze mają pierwszeństwo.