Obserwowanie zwierząt bez płoszenia: wiatr, cisza, lornetka, kryjówka

Wiele ssaków wyczuwa ludzi najpierw węchem, potem po ruchu, a na końcu po dźwięku. Nasz zapach stale unosi się ze skóry, włosów i ubrań i jest niesiony przez wiatr. Jeśli wiatr jest niekorzystny, zwierzę może cię wyczuć, choć jesteś dobrze ukryty i nie robisz hałasu.

Jeśli ustawisz się tak, by wiatr wiał z obszaru obserwacji w twoją stronę, twój zapach zostaje za tobą. To najważniejsza sztuczka w każdej obserwacji dzikich zwierząt. Znają ją myśliwi, fotografowie przyrody i przewodnicy przyrodniczy, dlatego kierunek wiatru jest zawsze ich pierwszym pytaniem.

Druga część to bezruch. Kto się porusza, rzuca się w oczy, bo wiele zwierząt reaguje szczególnie silnie na ruch. Kto siedzi cicho, po jakimś czasie nie jest już postrzegany jako zagrożenie. Ptaki znów zaczynają śpiewać, mniejsze zwierzęta wracają do normalnego zachowania. Lornetka pokonuje wtedy dystans, który dla zwierząt musi pozostać nienaruszony.

Sprawdzenie kierunku wiatru jest proste: upuść kilka suchych źdźbeł trawy i zobacz, dokąd odlecą. Albo obserwuj, jak poruszają się liście, dym lub chmury. Możesz też zwilżyć palec i unieść go – strona, która wydaje się chłodna, wskazuje kierunek, z którego wieje wiatr. Pamiętaj, że wiatr może zmieniać się w dolinach i na skraju lasu, zwłaszcza rano i wieczorem.

Wybierz miejsce z osłoną. Usiądź przed drzewem, krzewem lub skałą, nie na otwartym wzgórzu, gdzie twoja sylwetka – zarys – odcina się na tle nieba. Tam, gdzie są publiczne ukrycia lub punkty widokowe, korzystaj z nich. Trzymaj się ścieżek.

Przyjdź wcześnie i cicho, najlepiej zanim zacznie się świt lub zmierzch, bo wiele zwierząt jest wtedy najbardziej aktywnych. Telefon wyciszony, żadnej szeleszczącej odzieży, idź powoli i często się zatrzymuj. Potem zostań w miejscu co najmniej dwadzieścia do trzydziestu minut i poruszaj się tylko powoli. Lornetkę też unoś powoli.

Obserwuj zachowanie zwierząt. Jeśli zwierzę podnosi głowę, wpatruje się w ciebie, przestaje jeść lub odchodzi, jesteś zbyt blisko. Wtedy powoli się wycofaj. Nigdy nie osaczaj dużych zwierząt i nigdy nie zagradzaj im drogi ucieczki. Podkradanie się do dużych lub niebezpiecznych zwierząt nie jest częścią tej techniki, a nie obserwuje się też przy gniazdach, norach ani miejscach, gdzie zwierzęta się rozmnażają.

Ambony i inne urządzenia łowieckie są w wielu krajach własnością prywatną. Korzystanie z nich bez zezwolenia jest tam zabronione, a z nich może też odbywać się polowanie. Podczas polowań unikaj oznakowanych obszarów i noś wyraźnie widoczną odzież.

Jeśli jesteś w terenie o zmierzchu lub o świcie, miej latarkę czołową i znaj drogę powrotną. Powrót po ciemku często trwa dłużej, niż się spodziewasz. Psa najlepiej zostawić w domu na czas wypraw obserwacyjnych albo trzymać go na krótkiej smyczy.

Najlepszym ćwiczeniem jest stałe miejsce do siedzenia. Znajdź spokojne miejsce – może być we własnym ogrodzie lub w parku – i wracaj do niego wciąż od nowa. Siedź cicho i patrz, co się dzieje. Z czasem rozpoznajesz wzorce: kto przechodzi kiedy, jak reagują ptaki, gdy pojawia się kot?

Wiele obszarów chronionych ma szałasy lub wieże obserwacyjne. Są zbudowane tak, by nie płoszyć zwierząt, i to najlepszy wybór przy rzadkich lub wrażliwych gatunkach. Można tam też w spokoju poćwiczyć prawidłowe ustawianie ostrości lornetki.

Spodziewaj się, że dość często nie zobaczysz nic. Tak to już jest. Cierpliwość to najważniejsza umiejętność obserwatora przyrody. Gdy wychodzisz, poczekaj, aż zwierzęta się oddalą, albo odejdź w kierunku, który ich nie niepokoi – i nie zostawiaj śladów ani śmieci.

Zasady Leave No Trace mówią, by obserwować dzikie zwierzęta z daleka i nie podążać za nimi. Lornetka i cierpliwość to dokładnie te narzędzia, które to umożliwiają. Im mniej zwierzę jest niepokojone, tym bardziej naturalne zachowanie zobaczysz.

To hasło nie podaje minimalnych odległości dla poszczególnych gatunków, bo zależą od gatunku, obszaru i pory roku. Tam, gdzie takie zasady istnieją, znajdziesz je w lokalnym zarządzie obszaru chronionego lub urzędzie ds. dzikiej zwierzyny.