Dezynfekcja UV i słoneczna dezynfekcja wody (SODIS)

Światło ultrafioletowe ma więcej energii niż światło widzialne. Gdy trafia w drobnoustroje, uszkadza ich materiał genetyczny, DNA lub RNA. Patogeny niekoniecznie od razu giną, ale nie mogą się już namnażać i nie mogą już wywoływać chorób.

Urządzenia UV-C działają z lampą lub diodami LED, które emitują bardzo energetyczne światło UV-C. To światło naturalnie praktycznie nie dociera do powierzchni Ziemi, bo pochłania je atmosfera. Urządzenia dostarczają więc dużą dawkę w krótkim czasie. SODIS natomiast wykorzystuje słabsze światło UV-A ze słońca oraz lekkie ogrzanie wody przez wiele godzin.

Obie metody mają ten sam słaby punkt: światło musi dotrzeć do patogenów. Cząstki pochłaniają i rozpraszają światło oraz rzucają maleńkie cienie, w których zarazki mogą przetrwać. Dlatego UV i SODIS działają tylko z czystą lub dobrze wstępnie oczyszczoną wodą.

SODIS opracował szwajcarski instytut badawczy Eawag dla gospodarstw domowych w słonecznych regionach. Instrukcja określa czyste, nieuszkodzone butelki PET o pojemności najwyżej 2 litrów. Kolorowe, mocno porysowane lub większe butelki przepuszczają zbyt mało światła albo są zbyt grube, by słońce docierało do całej wody równie dobrze. Etykiety się zdejmuje.

Przejrzystość sprawdź wcześniej testem gazety: postaw napełnioną butelkę na nagłówku i patrz przez nią z góry. Jeśli tekstu nie da się odczytać, woda jest zbyt mętna i musi najpierw odstać się lub zostać wstępnie przefiltrowana. Następnie połóż zamknięte butelki płasko na powierzchni odbijającej światło, np. na blasze falistej albo folii ratunkowej – płasko, aby warstwa wody była cienka.

Czas ekspozycji to 6 godzin pełnego słońca. Przy przeważnie pochmurnym niebie potrzebne są dwa dni z rzędu. SODIS nie działa podczas ciągłego deszczu. Potem pij prosto z butelki albo przelej do czystego naczynia, nie mieszając wody z wodą surową.

Przenośne urządzenia UV-C występują jako pałeczki, które zanurza się w wodzie, albo jako nakrętki do butelek z wbudowanymi diodami LED. Według producentów i amerykańskiego Centers for Disease Control and Prevention (CDC) działają w czystej wodzie przeciw bakteriom, wirusom i pierwotniakom. Objętość, czas i sposób określa producent – musisz ich przestrzegać dokładnie.

Zazwyczaj nalewasz podaną ilość wody do naczynia o odpowiednim otworze, zanurzasz lampę i poruszasz nią w trakcie cyklu, aby naświetlić całą wodę. Urządzenie sygnalizuje, gdy cykl jest zakończony. Jeśli zostanie przerwany, na przykład z powodu rozładowanej baterii, woda uważana jest za nieuzdatnioną.

Słabym punktem jest energia: bez naładowanych baterii urządzenie nie działa, a zimno osłabia wiele baterii. Sensowne są więc zapasowe baterie albo druga metoda jako rezerwa. Nie patrz w świecącą lampę UV-C – światło UV-C może uszkodzić oczy i skórę.

Woda może wyglądać na czystą i mimo to być niedostatecznie uzdatniona, jeśli drobne zmętnienie osłania światło. W razie wątpliwości wstępnie oczyść ją albo wybierz inną metodę, np. przegotowanie. W SODIS stosuj się dokładnie do warunków: działanie na bakterie jest najlepiej udokumentowane, natomiast wirusy i pasożyty różnią się wrażliwością zależnie od gatunku.

UV i SODIS nie zostawiają ochrony resztkowej. Uzdatnioną wodę trzymaj w tym samym czystym naczyniu i wypij wkrótce. Jeśli zetknie się z brudnymi rękami, naczyniami lub wodą surową, jest znów skażona.

Światło UV nie działa na chemikalia, metale ciężkie i sól. Woda ze skażonych źródeł, woda powodziowa, w której podejrzewasz paliwo, ani woda morska nie stają się w ten sposób zdatne do picia.

SODIS jest idealny, gdy jest słonecznie, woda jest czysta, a czas nie gra roli – na przykład na stałym obozowisku albo w domu w słonecznym regionie, gdy brakuje paliwa. Kosztuje prawie nic, nie wymaga chemikaliów i nie zmienia smaku. Rotacja kilku butelek może pokryć niewielkie dzienne zapotrzebowanie.

Urządzenia UV-C pasują na wyprawy z czystą wodą ze źródeł i strumieni, gdy ma być szybko i nie ma czasu na czekanie. Są lekkie, ale zależą od baterii i sprawnego urządzenia.

Obie metody nie nadają się do mętnej wody, dużych ilości i zawsze, gdy podejrzewa się skażenie chemiczne. SODIS odpada też podczas deszczu, przy utrzymującym się zachmurzeniu, w cieniu oraz przy szklanych lub kolorowych butelkach. Wtedy lepsze są przegotowanie lub dezynfekcja chemiczna.