Bezpieczne gotowanie i przegotowywanie wody nad ogniem

Żar promieniuje ciepłem, podobnie jak płyta grzewcza czy grzejnik. To ciepło jest równomierne i łatwe do regulacji: więcej żaru pod garnkiem to więcej ciepła, odgarnięcie żaru na bok to mniej. Płomienie natomiast strzelają nierówno, rozprowadzają ciepło nierównomiernie i zostawiają dużo sadzy.

Żeby powstał żar, ognisko musi się jakiś czas palić. Jak długo, zależy od drewna i pogody; gęste drewno liściaste zwykle daje lepszy, dłużej trzymający żar niż szybko palące się drewno iglaste. Praktyczne rozwiązanie: utrzymuj ogień z jednej strony i stale przegarniaj z niego świeży żar do strefy gotowania.

Pokrywka zatrzymuje ciepło w garnku. Woda wrze szybciej, potrzebujesz mniej drewna, a do jedzenia wpada mniej popiołu.

Najważniejsza jest stabilność. Postaw garnek na płaskich, suchych kamieniach, ruszcie lub stabilnej podstawie i sprawdź, czy się nie chwieje, zanim go napełnisz. Garnek z uchwytem w kształcie pałąka może też wisieć na trójnogu lub na skośnym, zakotwiczonym kiju – wtedy konstrukcja musi bezpiecznie utrzymać pełny ciężar, a sznurki nie mogą zwisać w płomienie.

Napełniaj garnek najwyżej do około dwóch trzecich. Wrzątek bulgocze i chlupie, a garnek napełniony po brzegi kipi albo wylewa się przy podnoszeniu. Zanim podniesiesz gorący garnek, oczyść drogę od ogniska do miejsca, gdzie go postawisz, i nigdy nie sięgaj nad ogniem.

Używaj tylko metalowych garnków odpornych na ciepło. Naczynia z plastiku się topią, a ocynkowane wiadra lub naczynia z powłoką mogą przy silnym nagrzaniu wydzielać szkodliwe opary. Zamkniętych puszek ani naczyń nigdy nie wolno wkładać do ognia: ciśnienie pary w środku może je rozerwać i rozprysnąć gorącą zawartość.

Gotowanie to jeden z najpewniejszych sposobów zabijania patogenów w wodzie. Jeśli nie masz kuchenki, źródłem ciepła może być ognisko. Woda musi się mocno zagotować; dokładny czas podaje hasło o gotowaniu wody. Stosuj się też do zaleceń lokalnych władz, na przykład komunikatów o konieczności przegotowania wody.

Warto wiedzieć: gotowanie zabija zarazki, ale nie usuwa chemikaliów, metali ciężkich ani brudu. Mętną wodę można najpierw odstawić, żeby opadły zanieczyszczenia, i przelać przez materiał – woda jest wtedy klarowniejsza, ale nie bezpieczna; decydujące jest gotowanie. Na dużej wysokości woda wrze w niższej temperaturze, dlatego niektóre urzędy podają tam dłuższe czasy gotowania.

Przegotowaną wodę zostaw do ostygnięcia w czystym, przykrytym naczyniu, żeby nie została ponownie zanieczyszczona.

Wrzątek i gorący tłuszcz powodują ciężkie oparzenia. Garnek i uchwyty chwytaj tylko w rękawicy, chwytakiem do garnków lub mocnym kijem; metalowe uchwyty też bardzo się nagrzewają. Trzymaj dzieci z dala od miejsca gotowania. Oparzenia chłodź od razu chłodną, ale nie lodowatą bieżącą wodą; przy dużych lub głębokich ranach, oparzeniach twarzy lub rąk oraz oparzeniach u dzieci zadzwoń pod lokalny numer alarmowy (w UE 112).

Nigdy nie gotuj w namiocie, schronieniu ani w zamkniętym pomieszczeniu, nawet „tylko na chwilę” z powodu deszczu. Ogień, żar i kuchenki wytwarzają tlenek węgla, który jest niewidoczny, bezwonny i może być śmiertelny.

Przy jedzeniu też obowiązują podstawowe zasady: myj ręce, trzymaj surowe mięso osobno od gotowych potraw i przyrządzaj mięso do końca. Nad ogniem jedzenie szybko czernieje na zewnątrz, a w środku jest jeszcze surowe – pomagają mniejsze kawałki i żar zamiast płomieni.

Gotowanie na ogniu ma sens tam, gdzie ogniska są dozwolone i i tak go potrzebujesz, na przykład do ogrzania się albo gdy nie masz kuchenki. Kosztuje jednak czas, drewno i uwagę, a garnki pokrywają się sadzą.

W czasie zakazu rozpalania ognia gotowanie na otwartym ogniu nie wchodzi w grę. Kuchenka jest wtedy często nadal dozwolona, ale nie zawsze – tu również sprawdź lokalne przepisy. Po gotowaniu, jak przy każdym ogniu: ugaś go całkowicie, aż wszystko będzie zimne.