Ogień przez soczewkę z lodu, butelkę z wodą lub woreczek foliowy
Przejrzysty lód, okrągła butelka napełniona wodą albo ciasno wypełniony woreczek foliowy mogą skupiać światło słoneczne jak szkło powiększające. Ale plamka skupienia jest słabsza i bardziej rozmyta niż przy prawdziwym szkle powiększającym: działa tylko w silnym, bezpośrednim słońcu, z bardzo ciemną rozpałką, taką jak zwęglony materiał, i przy dużej cierpliwości – często wcale. Chroń oczy: nigdy nie patrz w słońce ani w jasną plamkę.
- Formowanie soczewki z lodu 20–40 minut; samo rozpalanie minuty – jeśli w ogóle się uda
Wyjaśnione prosto
Czy kiedykolwiek zrobiłeś jasną plamkę światła za pomocą szkła powiększającego? Lupa zbiera światło słoneczne z dużej powierzchni i kieruje je na maleńką plamkę. Robi się tam tak gorąco, że ciemny papier może zacząć się dymić. Zdumiewające jest to, że lód przezroczysty lub okrągła butelka pełna wody też to potrafią, jeśli są odpowiednio wygięte.
Do soczewki z lodu zeskrobujesz przezroczysty kawałek lodu tak, żeby był gruby pośrodku i cienki przy brzegu, i wygładzasz go ciepłymi dłońmi. W przypadku butelki lub worka napełniasz go wodą po brzegi, bez pęcherzyka powietrza. Potem trzymasz soczewkę w słońcu i szukasz najmniejszej, najjaśniejszej plamki na bardzo ciemnej hubce.
Bardzo ważne: nigdy nie patrz na słońce przez soczewkę i nie wpatruj się w jasną plamkę – może uszkodzić oczy. I bądź szczery: działa tylko przy naprawdę mocnym słońcu i często wcale. To ekscytujący eksperyment, ale nie zastępuje zapalniczki ani zapałek.
Jak to działa
Światło załamuje się, gdy przechodzi pod kątem z powietrza do wody, lodu lub szkła – nazywa się to załamaniem. Jeśli przezroczyste ciało wybrzusza się na zewnątrz, promienie na brzegu załamują się mocniej niż te w środku. Spotykają się w punkcie za ciałem, w ognisku. Tam światło z całej powierzchni skupia się na małej plamce.
Lód i woda załamują światło słabiej niż szkło. Poza tym pęcherzyki, zarysowania i nierówne powierzchnie rozpraszają światło. Dlatego plamka ogniskowa soczewki z lodu lub wody jest większa i mniej gorąca niż przy dobrej lupie. Okrągła butelka lub ciasny worek skupia do punktu, butelka walcowata raczej do wąskiej kreski – to rozprasza ciepło i jest słabsze.
To, czy hubka zacznie się żarzyć, zależy od tego, ile światła pochłania. Ciemny, zwęglony materiał pochłania prawie wszystko i szybko się nagrzewa. Jasny materiał odbija większość światła. Dlatego w tej metodzie prawie zawsze potrzebny jest zwęglony materiał lub zwęglone drewno.
Na co naprawdę zwrócić uwagę
Słońce musi świecić mocno i bezpośrednio. Dobrą wskazówką jest twój cień: jeśli jest krótki i ostro zarysowany, słońce jest wysoko i czyste. Przy mgiełce, cienkich chmurach lub niskim zimowym słońcu energii zwykle nie wystarcza. To właśnie haczyk soczewki z lodu: gdy w naszych szerokościach jest lód, słońce często stoi nisko.
Soczewka musi być przezroczysta i gładka. Lód z wieloma pęcherzykami lub mlecznymi plamami rozprasza światło. Wygładzanie działa tylko ciepłem dłoni i zajmuje czas. W butelce lub worku nie może zostać żaden pęcherzyk powietrza, a powierzchnia musi być gładka i czysta – nadruk, zmarszczki i brud osłabiają plamkę.
Trzecia sprawa to bezruch. Plamka ogniskowa musi pozostać w tym samym miejscu, inaczej hubka od razu stygnie. Oprzyj ręce na kolanie lub kamieniu. Przy lodzie trzymaj soczewkę tak, żeby woda z topnienia nie kapała na hubkę.
Bezpieczeństwo: na co zwracać uwagę
Twoje oczy są najważniejsze. Nigdy nie patrz na słońce przez soczewkę, lód ani butelkę. Nie wpatruj się też w jasną plamkę ogniskową, bo bardzo oślepia. Patrz tylko krótko i z boku, w okularach przeciwsłonecznych, jeśli je masz.
Soczewki mogą też przypadkiem coś zapalić. Butelka z wodą lub szklanka leżąca w pełnym słońcu na suchej trawie albo na parapecie może wywołać pożar. Przy suchej pogodzie i zagrożeniu pożarowym w ogóle nie ćwiczysz, a po próbie chowasz butelkę w cieniu lub do plecaka.
Lód bardzo wychładza dłonie. Rozgrzewaj je raz po raz, trzymaj lód na przemian w rękawicy i natychmiast przerwij, jeśli palce drętwieją lub bieleją. Lód bierz tylko z brzegu lub z kałuż, nigdy nie wchodząc na lód. I nigdy nie kieruj plamki ogniskowej na skórę, ubranie, ludzi ani zwierzęta.
Kiedy to ma sens – a kiedy nie
Metoda ma sens jako eksperyment i jako ostatni prowizoryczny sposób, gdy masz przezroczystą butelkę lub przezroczysty lód, słońce mocno świeci, a ty masz przy sobie zwęglony materiał lub zwęglone drewno. Dzieci bardzo plastycznie uczą się, jak soczewka skupia światło – w obecności dorosłego.
Nie ma sensu jako plan na prawdziwą sytuację awaryjną. Przy zachmurzeniu, o zmierzchu, w nocy i przy niskim zimowym słońcu nie działa. Mała lupa lub plastikowa soczewka skupiająca waży prawie nic i jest o wiele pewniejsza – a zapalniczka, zapałki lub krzesiwo jeszcze bardziej.
Warto wiedzieć
To, jak daleko jest ognisko, zależy od krzywizny. Przy okrągłej butelce leży tylko kilka centymetrów za butelką, przy bardziej płaskiej soczewce z lodu zwykle dalej. Najlepiej znaleźć je, powoli zmieniając odległość i obserwując plamkę światła na ziemi, aż będzie najmniejsza.
Okulary do czytania dla dalekowidzów to także soczewki skupiające i skupiają lepiej niż woda. Okulary dla krótkowidzów natomiast rozpraszają światło i nie działają. Kropla wody na przezroczystej folii pokazuje zasadę w małej skali, ale jest o wiele za słaba do rozpalenia ognia.
Krok po kroku
Sprawdź słońce, przygotuj rozpałkę
Próbuj tylko przy bezchmurnym, silnym słońcu, najlepiej koło południa – twój cień jest wtedy krótki i ostry. Połóż bardzo ciemną rozpałkę (zwęglony materiał, zwęglone drewno) na suchym podłożu i miej obok gotowe gniazdo z rozpałki.
- 1
Sprawdź słońce, przygotuj rozpałkę
Próbuj tylko przy bezchmurnym, silnym słońcu, najlepiej koło południa – twój cień jest wtedy krótki i ostry. Połóż bardzo ciemną rozpałkę (zwęglony materiał, zwęglone drewno) na suchym podłożu i miej obok gotowe gniazdo z rozpałki.
- 2
Zdobądź przejrzysty lód
Znajdź przezroczysty kawałek lodu, możliwie bez bąbelków, wielkości dłoni i kilka centymetrów gruby – z brzegu, nigdy z cienkiego lodu. Albo zamroź przez noc czystą wodę w okrągłej misce. Mleczny lód z bąbelkami prawie wcale nie skupia światła.
Nigdy nie wchodź na lód po lód.
- 3
Uformuj soczewkę
Ostrożnie skrob nożem, aż obie strony wypukną się na zewnątrz: grubo pośrodku, cienko ku brzegowi. Skrob, nie podważaj, i pracuj od siebie.
- 4
Poleruj ciepłem dłoni
Pocieraj soczewkę gołymi, ciepłymi rękami, aż powierzchnia będzie gładka i czysta jak szkło. Raz po raz ogrzewaj dłonie i na zmianę trzymaj soczewkę w rękawicy. Jeśli palce drętwieją lub bieleją, natychmiast przerwij.
- 5
Albo: napełnij butelkę lub woreczek
Napełnij przejrzystą, gładką, jak najbardziej okrągłą butelkę po brzegi czystą wodą, tak żeby nie został bąbel powietrza, i zakręć ją. Napełnij przejrzysty woreczek i skręć szyjkę tak, by powstała ciasna kulka bez zmarszczek. Wytrzyj zewnętrzną stronę do sucha.
- 6
Znajdź ognisko soczewki
Trzymaj soczewkę między słońcem a rozpałką i powoli zmieniaj odległość, aż plamka światła będzie jak najmniejsza i najjaśniejsza. W butelce lub woreczku leży ona tylko kilka centymetrów za nimi, przy lodzie zwykle dalej. Patrz tylko krótko i z boku.
Nigdy nie patrz w słońce ani w plamkę.
- 7
Trzymaj nieruchomo
Oprzyj dłonie na kolanie lub kamieniu i trzymaj plamkę nieruchomo na jednym punkcie. Przy lodzie uważaj, żeby woda z topnienia nie kapała na rozpałkę. Gdy unosi się dym i żarzy się czerwony punkt, trzymaj dalej, aż żar urośnie.
- 8
Rozdmuchaj do płomienia i posprzątaj
Przełóż żar do gniazda z rozpałki, zamknij je luźno i dmuchaj delikatnie, aż pojawią się płomienie. Potem odłóż butelkę lub woreczek w cień albo do plecaka i rozbij soczewkę z lodu.
Częste błędy
- Próbować przy zamglonym lub nisko stojącym słońcu
- Używać mlecznego lodu z bąbelkami
- Zostawiać bąbel powietrza w butelce lub woreczku
- Jasny lub wilgotny materiał jako rozpałka
- Wpatrywać się w ognisko skupienia
- Zostawiać potem butelkę leżącą na słońcu
Krótki przegląd
Materiały
Przejrzysty lód bez bąbelków
Nigdy nie wchodź na cienki lód po lód.
Gołymi rękami trzymaj tylko krótko – ryzyko odmrożenia.
butelka PET (przezroczysta, maks. 2 litry)
Przejrzysta, gładka, jak najbardziej okrągła
Nie podgrzewaj i nie stawiaj w ogniu.
Woreczki do żywności z możliwością ponownego zamknięcia
Przejrzysty, gładki woreczek bez nadruku
Używaj wyłącznie woreczków przeznaczonych do żywności; nie używaj ich z wrzątkiem, chyba że producent wyraźnie na to zezwala.
Zwęglony materiał (zwęglona bawełna)
Albo inny bardzo ciemny, zwęglony materiał
Przechowuj w suchym miejscu, w puszce.
Wykonuj tylko na zewnątrz.
Hubka
Nos w wodoszczelnym opakowaniu.
Nie używaj płynnych środków przyspieszających palenie jako podpałki.
Nóż (ze stałym ostrzem lub z blokadą)
Do formowania soczewki z lodu
Tnij od siebie.
Przepisy dotyczące noszenia noży różnią się w zależności od regionu – sprawdź lokalne przepisy.
Rękawiczki i rękawice
Nadaje się dla
- Eksperymenty i ćwiczenia w słoneczną pogodę
- Rozwiązanie awaryjne, gdy pod ręką jest przejrzysta butelka lub lód, a słońce mocno świeci
- Dzieci, które chcą zrozumieć, jak soczewka skupia światło – z dorosłymi
Nie nadaje się dla
- Zachmurzenie, mgła, zmierzch, noc
- Zima z nisko stojącym słońcem na północnych szerokościach – mimo dostępnego lodu
- Jako jedyne źródło zapłonu
- Sucha upalna pogoda z zagrożeniem pożarowym lasu
Wymagania wstępne
- Bezchmurne, silne słońce, najlepiej około południa
- Bardzo ciemna, sucha rozpałka
- Miejsce osłonięte od wiatru
- Inne źródło zapłonu jako plan A
Bezpieczeństwo
- Polerowanie lodu gołymi rękami mocno wychładza palce. Raz po raz je rozgrzewaj, na zmianę trzymaj lód w rękawicy i natychmiast przerwij, jeśli palce drętwieją lub bieleją. Nigdy nie wchodź na niepewny lód po lód.
- Plamka skupienia może poparzyć skórę. Nigdy nie kieruj jej na dłonie, ubranie, ludzi ani zwierzęta.
Jak to działa
Przezroczyste ciało o zakrzywionej powierzchni załamuje promienie światła i zbiera je za sobą – to właśnie soczewka skupiająca. Lód i woda załamują światło słabiej niż szkło, a ich powierzchnia rzadko jest idealna. Dlatego plamka skupienia jest większa i mniej gorąca niż przy szkle powiększającym. Okrągła butelka skupia dobrze, natomiast walcowata butelka skupia raczej w linię niż w punkt. Ciemny materiał pochłania światło i się nagrzewa; jasny je odbija.
Zalety
- Nie potrzeba paliwa, tylko słońca
- Butelkę często ma się przy sobie
- Nazorowo pokazuje, jak działają soczewki
Wady
- Bardzo zawodne, z lodem często bez skutku
- Tylko w silnym słońcu
- Wymaga bardzo ciemnej rozpałki
- Formowanie lodu wychładza dłonie
Wiedza pogłębiona
Tło merytoryczne
Że można rozpalić ogień soczewką z lodu, wiadomo od dawna i często pokazuje się to na kursach survivalu. W praktyce często się to nie udaje przez mętny lód, nierówną powierzchnię albo słabe słońce – zwłaszcza zimą, gdy jest lód, a słońce w naszych szerokościach stoi nisko.
Podobnie jest z butelkami z wodą: w idealnych warunkach i ze zwęglonym materiałem może się udać. I odwrotnie, straż pożarna ostrzega przed zostawianiem szkła i napełnionych butelek w pełnym słońcu.
Warianty
- Okulary dla dalekowidzów
- Okulary do czytania dla dalekowidzów to soczewki skupiające i skupiają światło lepiej niż woda. Okulary dla krótkowidzów rozpraszają światło i nie działają.
- Kropla wody na folii
- Kropla wody na przejrzystej folii działa jak maleńka soczewka – fajny eksperyment, żeby zobaczyć zasadę, ale o wiele za słaby, by rozpalić ogień.
Częste błędy
- Próbować przy zamglonym lub nisko stojącym słońcu
- Używać mlecznego lodu z bąbelkami
- Zostawiać bąbel powietrza w butelce lub woreczku
- Jasny lub wilgotny materiał jako rozpałka
- Wpatrywać się w ognisko skupienia
- Zostawiać potem butelkę leżącą na słońcu
Ograniczenia i ryzyka
- Nie zastąpi zapalniczki, zapałek ani krzesiwa
- Powodzenie zależy mocno od wysokości słońca i jakości soczewki
Zamienniki materiałów
Wyprowadzone z właściwości materiałów: zamiennik musi mieć wszystkie istotne właściwości. Przestrzegaj uwag dotyczących zamiennika.
- Woreczki do żywności z możliwością ponownego zamknięcia
- Jednościenna butelka ze stali nierdzewnej (Podgrzewaj tylko butelki jednoĹ›cienne, bez lakieru i plastiku; przed podgrzewaniem zdejmij zakrÄ™tkÄ™.), Butelka termiczna z podwĂłjnÄ… Ĺ›cianÄ… (Nigdy nie podgrzewaj bezpoĹ›rednio.), butelka PET (przezroczysta, maks. 2 litry) (Nie podgrzewaj i nie stawiaj w ogniu.), Pojemnik na wodę do kontaktu z żywnością (UĹźywaj tylko pojemnikĂłw, w ktĂłrych nigdy nie byĹ‚y chemikalia ani paliwo.), Szczelny pojemnik na zapasy, przeznaczony do kontaktu z żywnością (Napełniaj tylko czysty i całkowicie suchy pojemnik; nigdy nie używaj pojemników, w których wcześniej były chemikalia.), Składany kanister lub worek na wodę (Chroń przed ostrymi przedmiotami.), Worek na wodę przeznaczony do żywności (Używaj tylko do wody pitnej, nigdy do chemikaliów ani paliwa.), Słoik lub kamionkowy garnek do fermentacji (Używaj wyłącznie pojemników przeznaczonych do kontaktu z żywnością: ze szkła, szkliwionej kamionki bezpiecznej dla żywności lub plastiku do kontaktu z żywnością. Do kwaśnej żywności nie używaj pojemników metalowych.)
- Zwęglony materiał (zwęglona bawełna)
- Suche drewno opałowe (Zbieraj tylko tam, gdzie jest to dozwolone.), Hubka (Nos w wodoszczelnym opakowaniu.), Wełna stalowa o najdrobniejszym stopniu (Przechowuj osobno od baterii – ryzyko pożaru.), Smolak (drewno bogate w żywicę) (Zbieraj tylko martwe drewno, tam gdzie wolno.), Paliwo do kuchenki (kartusz, paliwo płynne, alkohol) (Przechowuj paliwa osobno od żywności i w oryginalnych pojemnikach lub butelkach do tego przeznaczonych.), waciki z wazeliną (Używaj wyłącznie czystej bawełny.), Olej lub tłuszcz jadalny (łój, smalec) (Nigdy nie gaś płonącego tłuszczu wodą – przykryj go pokrywką, żeby zdusić ogień.), Żywica drzew (świerk, sosna) (Żywica jest łatwopalna, a gorąca przykleja się do skóry – topij ją tylko powoli, na małym ogniu.), Kora brzozowa (z martwego, opadłego drewna) (Nigdy nie zdzieraj kory z żywych drzew.)
- Hubka
- Suche drewno opałowe (Zbieraj tylko tam, gdzie jest to dozwolone.), Zwęglony materiał (zwęglona bawełna) (Przechowuj w suchym miejscu, w puszce.), Wełna stalowa o najdrobniejszym stopniu (Przechowuj osobno od baterii – ryzyko pożaru.), Smolak (drewno bogate w żywicę) (Zbieraj tylko martwe drewno, tam gdzie wolno.), Paliwo do kuchenki (kartusz, paliwo płynne, alkohol) (Przechowuj paliwa osobno od żywności i w oryginalnych pojemnikach lub butelkach do tego przeznaczonych.), waciki z wazeliną (Używaj wyłącznie czystej bawełny.), Olej lub tłuszcz jadalny (łój, smalec) (Nigdy nie gaś płonącego tłuszczu wodą – przykryj go pokrywką, żeby zdusić ogień.), Żywica drzew (świerk, sosna) (Żywica jest łatwopalna, a gorąca przykleja się do skóry – topij ją tylko powoli, na małym ogniu.), Kora brzozowa (z martwego, opadłego drewna) (Nigdy nie zdzieraj kory z żywych drzew.)
Wyniki pochodzą wyłącznie z uporządkowanych haseł. Nie są generowane żadne improwizowane instrukcje.
Źródła (3)
- Headquarters, Department of the Army (USA) (2002): FM 3-05.70 Survival · Ogień przez soczewkę skupiającą: skupianie światła słonecznego na rozpałce
- David Halliday, Robert Resnick, Jearl Walker – John Wiley & Sons: Fundamentals of Physics · Załamanie światła i ognisko soczewek skupiających
- Mors L. Kochanski – Lone Pine Publishing: Bushcraft: Outdoor Skills and Wilderness Survival · Ciemna, drobna rozpałka i gniazdo z rozpałki