Porównanie kuchenek: gazowe, spirytusowe, na paliwo stałe, na paliwo płynne

Każda kuchenka w gruncie rzeczy robi to samo: doprowadza paliwo równomiernie w jedno miejsce, miesza je z powietrzem i spala tam w małym, kontrolowanym płomieniu. W kuchence gazowej gaz płynie z kartusza przez zawór i dyszę. W kuchence spirytusowej ciekły spirytus odparowuje dzięki ciepłu własnego płomienia. Tabletki paliwa stałego topią się lub zamieniają w gaz na powierzchni i tam się palą.

Kuchenki na paliwo płynne działają nieco inaczej: paliwo jest tłoczone pod ciśnieniem rurką, która biegnie nad płomieniem. Tam rozgrzewa się i odparowuje, zanim się spali. Żeby to działało, rurkę trzeba najpierw rozgrzać (tzw. „preheating”) – w tym kroku musisz dokładnie trzymać się instrukcji producenta.

Ponieważ płomień jest mały i znajduje się tuż pod garnkiem, traci się znacznie mniej ciepła niż przy otwartym ogniu. To jednak nadal spalanie: powstają spaliny, w tym tlenek węgla. Dlatego kuchenka służy do gotowania i nigdy nie jest grzejnikiem.

Kuchenki na kartusz gazowy są najprostsze: nakręcasz, otwierasz zawór, zapalasz, regulujesz pokrętłem. Ich słabością jest zimno. Gaz w kartuszu na niskich temperaturach gorzej paruje, płomień słabnie, a kartusz podczas gotowania stygnie jeszcze bardziej. Kartusz trzymany w cieple ciała pod kurtką działa na mrozie znacznie lepiej.

Kuchenki spirytusowe są lekkie, ciche i prawie nie mają części, które mogłyby się zepsuć. Dają jednak mniej ciepła, są wrażliwe na wiatr, a ich płomień w dzień jest prawie niewidoczny. Tabletki paliwa stałego mało ważą, nie wyciekają i długo się przechowują – ale palą się powoli, mają zapach i zostawiają osad na garnku.

Kuchenki na paliwo płynne są mocne i dobrze radzą sobie nawet przy silnym mrozie. W zamian wymagają wprawy, regularnej konserwacji i ostrożności przy rozgrzewaniu (przygotowaniu do pracy). Małe kuchenki na drewno, w których pali się gałązki, to osobna grupa: nie potrzebują paliwa, które trzeba nosić, ale iskrzą i prawnie często traktuje się je jak otwarty ogień.

Na krótkie letnie wyprawy i do zapasu awaryjnego w domu kuchenka na kartusz gazowy jest zwykle najwygodniejszym wyborem, bo działa od razu i bez wprawy. Osoby podróżujące długo, które chcą oszczędzić na wadze, często wybierają alkohol i godzą się z mniejszą mocą. Tabletki paliwa dobrze sprawdzają się jako lekkie paliwo zapasowe, które może długo leżeć w zestawie awaryjnym.

Na mrozie, na dużej wysokości lub dla grup, które muszą topić dużo śniegu, kuchenki na paliwo płynne pokazują swoją siłę. Na dużej wysokości woda wrze zresztą w niższej temperaturze, więc gotowanie jedzenia trwa tam dłużej, nawet gdy woda bulgocze.

W obszarach z zakazem rozpalania ognia kuchenka jest często dozwoloną alternatywą – ale nie zawsze. Niektóre zakazy wyraźnie obejmują kuchenki z otwartym płomieniem lub kuchenki na drewno. Dlatego przed każdą wyprawą sprawdź lokalne przepisy.

Największe niebezpieczeństwo jest niewidoczne: tlenek węgla. Nie ma zapachu, nie da się go zobaczyć, a na początku powoduje senność, zawroty głowy lub ból głowy – objawy łatwo pomylić ze zmęczeniem. Dlatego bez wyjątku: kuchenki używaj tylko na dworze, nigdy w namiocie, przedsionku, samochodzie ani domu, nawet „na chwilę”. Przy podejrzeniu zatrucia natychmiast wyjdź na świeże powietrze i zadzwoń pod lokalny numer alarmowy (112 w UE).

Drugie częste niebezpieczeństwo to oparzenie przewróconym garnkiem. Postaw kuchenkę na równym, twardym, niepalnym podłożu, osłoń ją przed wiatrem i trzymaj z dala dzieci. Osłona przeciwwiatrowa bardzo pomaga, ale nie może otaczać kartusza gazowego tak szczelnie, żeby kartusz się nagrzewał.

Kartusze uzupełniaj lub wymieniaj tylko wtedy, gdy kuchenka jest wyłączona i ostygła, i daleko od innych płomieni. Jest to szczególnie ważne przy alkoholu, bo wciąż palący się płomień łatwo przeoczyć. Paliwo zawsze przechowuj osobno, szczelnie zamknięte i wyraźnie oznaczone.

Zanim będziesz tego potrzebować w terenie, przeczytaj instrukcję własnej kuchenki – ma pierwszeństwo przed każdym ogólnym przeglądem. Potem wypróbuj ją na dworze, na przykład w ogrodzie: ile trwa zagotowanie garnka wody? Jak zachowuje się na wietrze? Ile paliwa zużywasz na jeden posiłek?

Własne doświadczenie jest warte więcej niż jakakolwiek tabela, bo pogoda, garnek i osłona przeciwwiatrowa robią dużą różnicę. Zanotuj z grubsza, ile paliwa potrzebujesz na dobę, i przy pakowaniu na wyprawy dodaj niewielką rezerwę. W ten sposób wiesz też, na jak długo wystarczy twój zapas podczas przerwy w dostawie prądu w domu.