Owady i robaki jako jedzenie awaryjne
W wielu krajach owady to całkiem normalne jedzenie, a w prawdziwej sytuacji awaryjnej należą do najłatwiejszych źródeł białka: koniki polne, świerszcze, larwy chrząszczy, mrówki i dżdżownice. Tu dowiesz się, które się nadają, których unikać, jak je przygotować i dlaczego zawsze się je dokładnie gotuje. Wiele owadów jest pod ochroną – w normalnych czasach zostają tam, gdzie są.
- Zbieranie: 30–60 minut na małą porcję; przygotowanie: 10–15 minut
Wyjaśnione prosto
Dla wielu ludzi na świecie koniki polne czy larwy to zupełnie normalne jedzenie – tak jak dla nas chleb czy makaron. Owady mają dużo białka, a tego potrzebujesz, by ciało pozostało silne. Jeśli w prawdziwej sytuacji zagrożenia zabraknie jedzenia, owady mogą pomóc.
Ale nie każdy owad jest dobry. Kolorowe, owłosione lub śmierdzące zwierzęta ostrzegają, że są trujące. Gąsienice, pszczoły, osy, pająki, kleszcze, muchy i komary zostaw w spokoju. Dobre są brązowe lub zielone koniki polne, świerszcze, białe larwy z próchniejącego drewna, mrówki i dżdżownice.
I bardzo ważne: owady i robaki zawsze gotujesz lub prażysz, nigdy nie jesz na surowo. Mogą w nich żyć maleńkie pasożyty, które zabija tylko ciepło. Wiele owadów jest też chronionych – zbierasz je więc tylko wtedy, gdy naprawdę jesteś w potrzebie.
Jak to działa
Owady mają twardy pancerz z chityny, a w środku dużo białka, często też tłuszczu. W stosunku do swojej wagi dostarczają znacznie więcej energii niż liście czy zioła. Larwy są zwykle szczególnie miękkie i bogate w tłuszcz, koniki polne i świerszcze raczej bogate w białko. Dżdżownice składają się w dużej części z wody, ale też dostarczają białka.
Ponieważ owady są małe, liczy się to, gdzie siedzi ich wiele razem. W chłodny poranek koniki polne są ospałe, bo ich ciała potrzebują ciepła otoczenia, by być szybkie. Chrząszcze i larwy gromadzą się pod kamieniami i leżącymi pniami. Po deszczu wychodzą dżdżownice. Kto zna te zwyczaje, oszczędza siły.
Ciepło to najważniejsza ochrona. Prażenie lub gotowanie zabija pasożyty i zarazki, sprawia, że pancerz jest chrupiący, a zwierzęta łatwiej strawne. Odnóża i skrzydła usuwa się, bo są twarde i kolczaste i mogą zadrapać lub utknąć w gardle.
Na co naprawdę zwrócić uwagę
Reguła kciuka brzmi: gładkie, jednobarwne, bez zapachu. Brązowe i zielone konikie polne, świerszcze, białe larwy i mrówki są zwykle dobrze nadające się. Jaskrawe kolory, owłosienie i silny zapach to sygnały ostrzegawcze wielu trujących lub kłujących owadów. Gąsienic unikaj całkowicie, bo wiele z nich ma parzące włoski lub trucizny.
Zwierzęta przygotuj starannie. U konika polnego odrywasz głowę, która zwykle pociąga za sobą jelito, i usuwasz duże odnóża skoczne oraz skrzydła. Dżdżownice włóż na kilka godzin do czystej wody lub wilgotnej trawy, by pozbyły się ziemi z jelita. Potem wszystko dokładnie gotujesz.
Nawet mrówki w dużej ilości dają posiłek, ale duże kopce mrówki rudnicy są chronione i ważne dla lasu. Nie niszcz ich. Także przy szukaniu pod kamieniami i drewnem połóż wszystko z powrotem dokładnie tak, jak było – żyje tam wiele innych zwierząt.
Bezpieczeństwo: na co zwracać uwagę
Owady lub robaki zjedzone na surowo mogą przenosić pasożyty i zarazki. Dlatego bez wyjątku: gotuj je do końca, aż będą gorące i twarde w środku. Potem umyj ręce i naczynie. Zwierzęta znalezione już martwe oraz te z obornika, śmieci i padliny są wykluczone.
Owady są spokrewnione ze skorupiakami, takimi jak krewetki. Kto ma alergię na skorupiaki lub na roztocza kurzu domowego, może też reagować na owady. Za pierwszym razem spróbuj więc tylko odrobinę. Przy obrzęku twarzy lub gardła, trudnościach w oddychaniu lub zawrotach głowy natychmiast zadzwoń pod 112, w Austrii pod 144.
Nie zbieraj tam, gdzie się pryska, na przykład wzdłuż skrajów pól i w sadach. Owady mogą przenosić środki ochrony roślin, których nie widać. Lepiej też unikać owadów z pobliża dróg.
Kiedy to ma sens – a kiedy nie
Owady się opłacają w dłuższych sytuacjach zagrożenia, gdy zapasy się kończą, a ratunku nie widać. Latem, na łąkach, skrajach lasów i w tropikach znajdziesz ich najwięcej. Często łatwiej i bezpieczniej je zdobyć niż rośliny, które można pomylić.
W normalnych czasach dzikie owady zostają tam, gdzie są. Wiele gatunków jest chronionych, a nawet niechronionych zwierząt nie wolno łapać ani zabijać bez dobrego powodu. Kto chce spróbować owadów, może je kupić w sklepach jako dopuszczoną żywność.
Warto wiedzieć
Organizacja Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO) opublikowała obszerny raport o jadalnych owadach. Wynika z niego, że na całym świecie je się bardzo wiele gatunków, często jako przysmak. Jedzenie owadów nie jest więc dziwne, lecz w wielu kulturach codzienne.
Dzieciom i osobom, którym jest to wstrętne, pomaga pewien trik: upieczone owady zmiel na proszek między dwoma kamieniami i wymieszaj z zupą, kaszą lub plackiem. W ten sposób nie widać już zwierząt, a składniki odżywcze zostają zachowane.
Krok po kroku
Tylko w prawdziwej potrzebie
Najpierw sprawdź: czy są zapasy, pomoc lub droga wyjścia? Owady to jedzenie awaryjne, nie rozrywka, bo wiele gatunków jest chronionych. Zbieraj tylko tam, gdzie nic się nie opryskuje, i tylko tyle, ile potrzebujesz.
- 1
Tylko w prawdziwej potrzebie
Najpierw sprawdź: czy są zapasy, pomoc lub droga wyjścia? Owady to jedzenie awaryjne, nie rozrywka, bo wiele gatunków jest chronionych. Zbieraj tylko tam, gdzie nic się nie opryskuje, i tylko tyle, ile potrzebujesz.
- 2
Wybieraj właściwe owady
Nadają się koniki polne i świerszcze, białe larwy chrząszczy z próchniejącego drewna, mrówki i poczwarki mrówek (nie rozkopuj chronionych kopców mrówek rudnic) oraz dżdżownice. Dobra zasada: jednolicie brązowe, zielone lub białe, gładkie, bez zapachu.
- 3
Unikaj tych zwierząt
Zostaw w spokoju owady jaskrawo ubarwione, owłosione i intensywnie pachnące, a także wszystkie gąsienice, pszczoły, osy, pająki, kleszcze, muchy i komary. Nie bierz zwierząt, które już leżą martwe, ani żadnych ze zwłok, odchodów czy śmieci.
- 4
Zbieraj, zużywając mało energii
W chłodny poranek koniki polne są ospałe i można je zebrać z trawy złożoną dłonią. Pod kamieniami i powalonymi pniami znajdziesz chrząszcze i larwy – po wszystkim połóż wszystko dokładnie tak, jak było. Dżdżownice wychodzą na powierzchnię po deszczu. Zbieraj do puszki z pokrywką.
- 5
Przygotowanie
U koników polnych i świerszczy oderwij głowę wraz z jelitem i usuń kolczaste tylne nogi oraz skrzydła – mogą utknąć w gardle. Dżdżownice wsadź na kilka godzin do czystej wody lub wilgotnej, czystej trawy, żeby pozbyły się ziemi, a potem je opłucz.
- 6
Zawsze dokładnie gotuj
Piecz owady w garnku lub na gorącym, płaskim kamieniu, aż będą chrupiące i gorące na wylot, albo gotuj je w wodzie kilka minut. Dżdżownice zawsze gotuj. Potem dokładnie umyj ręce i naczynie.
Nigdy nie jedz na surowo – pasożyty.
- 7
Zaczynaj ostrożnie
Za pierwszym razem zjedz tylko niewielką ilość i poczekaj, czy dobrze ją tolerujesz – zwłaszcza jeśli jesteś uczulony na skorupiaki. Pokruszone upieczone owady można dodać do zupy lub kaszki, co jest łatwiejsze dla dzieci. Obserwuj objawy alergii i natychmiast zadzwoń pod numer alarmowy, jeśli oddychanie staje się trudne.
Częste błędy
- Jedzenie owadów na surowo
- Zbieranie kolorowych, owłosionych lub brzydko pachnących zwierząt
- Zostawianie nóg i skrzydeł
- Niszczenie chronionych kopców mrówek
- Niekładzenie kamieni i martwego drewna z powrotem
Krótki przegląd
Materiały
Sztywny pojemnik do zbierania (puszka, kosz lub kubek)
Z pokrywką, żeby nic nie uciekło
Każdy gatunek do osobnego pojemnika – nigdy nie dosypuj nieznanego
Garnek metalowy (stal nierdzewna, aluminium, tytan)
Gorąca – ryzyko oparzenia.
Zapalniczka, zapałki lub krzesiwo
Do gotowania
Przestrzegaj lokalnych zakazów palenia ognia.
Nóż (ze stałym ostrzem lub z blokadą)
Tnij od siebie.
Przepisy dotyczące noszenia noży różnią się w zależności od regionu – sprawdź lokalne przepisy.
Nadaje się dla
- Dłuższe sytuacje awaryjne, gdy kończą się zapasy
- Łąki, skraje lasu i martwe drewno latem
- Tropiki i ciepłe regiony, gdzie owady są powszechne
Nie nadaje się dla
- Osoby z alergią na skorupiaki lub na roztocza kurzu domowego
- Obszary, na których stosuje się pestycydy
- Wycieczki rekreacyjne bez potrzeby – owady są chronione
Wymagania wstępne
- Prawdziwa sytuacja awaryjna bez innego jedzenia
- Ogień lub kuchenka do dokładnego ugotowania
- Czysta woda
Bezpieczeństwo
- Osoby uczulone na skorupiaki, takie jak krewetki, lub na roztocza kurzu domowego mogą reagować też na owady. Za pierwszym razem zjedz tylko niewielką ilość. Przy obrzęku twarzy, trudnościach w oddychaniu lub problemach z krążeniem natychmiast zadzwoń pod 112 lub 144.
- Wiele owadów jest chronionych, na przykład mrówki rudnice, jelonki rogacze i wiele chrząszczy żyjących w martwym drewnie. Innych dzikich zwierząt też nie wolno łapać ani zabijać bez ważnego powodu. Owady jako jedzenie są uzasadnione tylko w prawdziwej sytuacji awaryjnej.
Jak to działa
Owady składają się w dużej mierze z białka i często zawierają też tłuszcz. Zbieranie ich kosztuje mało energii, o ile szukasz tam, gdzie jest ich wiele naraz: koniki polne na łące w chłodny poranek, larwy w próchniejącym drewnie, dżdżownice po deszczu. Ciepło zabija pasożyty i zarazki – dlatego gotowanie to najważniejszy krok.
Zalety
- Łatwe do zbierania, nie potrzeba sprzętu
- Dużo białka przy małym wysiłku
- Występują prawie w każdym środowisku
Wady
- Niewielkie ilości na jedno znalezisko
- Trzeba się przełamać
- Trzeba uwzględnić ochronę przyrody i alergie
Wiedza pogłębiona
Tło merytoryczne
Organizacja ds. Wyżywienia i Rolnictwa Narodów Zjednoczonych (FAO) opublikowała w 2013 roku obszerny raport o jadalnych owadach. Opisuje on, że na świecie je się bardzo wiele gatunków owadów i że mogą być bogate w białko – ale też że trzeba brać pod uwagę alergie i higienę.
Amerykański podręcznik przetrwania armii USA (FM 3-05.70) opisuje owady jako łatwo dostępne jedzenie awaryjne, zaleca ich gotowanie i odradza gatunki jaskrawo ubarwione, owłosione i intensywnie pachnące.
Warianty
- Mąka z owadów
- Dobrze upieczone owady można zmielić między dwoma kamieniami na gruby proszek i dodawać do zup lub placków.
- Tropiki
- W tropikach termity i duże larwy chrząszczy to powszechne jedzenie miejscowej ludności. Jeśli to możliwe, zapytaj miejscowych, które gatunki się je.
Częste błędy
- Jedzenie owadów na surowo
- Zbieranie kolorowych, owłosionych lub brzydko pachnących zwierząt
- Zostawianie nóg i skrzydeł
- Niszczenie chronionych kopców mrówek
- Niekładzenie kamieni i martwego drewna z powrotem
Ograniczenia i ryzyka
- Bez rozpoznawania gatunków – tylko ogólne zasady
- Wyjątki prawne tylko w prawdziwej potrzebie
- Nie zastępuje zbilansowanej diety
Zamienniki materiałów
Wyprowadzone z właściwości materiałów: zamiennik musi mieć wszystkie istotne właściwości. Przestrzegaj uwag dotyczących zamiennika.
- Sztywny pojemnik do zbierania (puszka, kosz lub kubek)
- Garnek metalowy (stal nierdzewna, aluminium, tytan) (GorÄ…ca – ryzyko oparzenia.), Jednościenna butelka ze stali nierdzewnej (Podgrzewaj tylko butelki jednoĹ›cienne, bez lakieru i plastiku; przed podgrzewaniem zdejmij zakrÄ™tkÄ™.), Butelka termiczna z podwĂłjnÄ… Ĺ›cianÄ… (Nigdy nie podgrzewaj bezpoĹ›rednio.), butelka PET (przezroczysta, maks. 2 litry) (Nie podgrzewaj i nie stawiaj w ogniu.), Pojemnik na wodę do kontaktu z żywnością (UĹźywaj tylko pojemnikĂłw, w ktĂłrych nigdy nie byĹ‚y chemikalia ani paliwo.), Szczelny pojemnik na zapasy, przeznaczony do kontaktu z żywnością (Napełniaj tylko czysty i całkowicie suchy pojemnik; nigdy nie używaj pojemników, w których wcześniej były chemikalia.), Składany kanister lub worek na wodę (Chroń przed ostrymi przedmiotami.), Dzbanek z miarką, Worek na wodę przeznaczony do żywności (Używaj tylko do wody pitnej, nigdy do chemikaliów ani paliwa.), Słoik lub kamionkowy garnek do fermentacji (Używaj wyłącznie pojemników przeznaczonych do kontaktu z żywnością: ze szkła, szkliwionej kamionki bezpiecznej dla żywności lub plastiku do kontaktu z żywnością. Do kwaśnej żywności nie używaj pojemników metalowych.), Woreczki do żywności z możliwością ponownego zamknięcia (Używaj wyłącznie woreczków przeznaczonych do żywności; nie używaj ich z wrzątkiem, chyba że producent wyraźnie na to zezwala.), Przewiewna torba lub kosz do zbierania (Zbieraj każdy gatunek osobno, żeby nic nieznanego się nie wmieszało)
- Garnek metalowy (stal nierdzewna, aluminium, tytan)
- Jednościenna butelka ze stali nierdzewnej (Podgrzewaj tylko butelki jednoĹ›cienne, bez lakieru i plastiku; przed podgrzewaniem zdejmij zakrÄ™tkÄ™.)
- Zapalniczka, zapałki lub krzesiwo
- Krzesiwo (Ćwicz, zanim będzie to potrzebne.), Stalowe krzesiwo i twardy kamień (Stal węglowa, nie nierdzewna.), Zestaw do rozpalania ognia świdrem łukowym (łuk, wrzeciono, deseczka, łożysko) (Używaj tylko suchego drewna.), Szkło powiększające / lupa (Nigdy nie zostawiaj na słońcu – ryzyko pożaru.), Zapalniczka tłokowa (Dbaj o uszczelkę.), Świder pompowy (wrzeciono, koło zamachowe, poprzeczka, sznurek) (Zamocuj koło zamachowe mocno i na środku – luźna tarcza może odlecieć.)
Wyniki pochodzą wyłącznie z uporządkowanych haseł. Nie są generowane żadne improwizowane instrukcje.
Źródła (3)
- Headquarters, Department of the Army (USA) (2002): FM 3-05.70 Survival · Owady i robaki jako jedzenie awaryjne; gotuj je; unikaj owadów jaskrawo ubarwionych, owłosionych i intensywnie pachnących; dżdżownice oczyść w wodzie
- Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO) (2013): Edible insects: Future prospects for food and feed security (FAO Forestry Paper 171) · Jadalne owady na świecie, wartość odżywcza, kwestie alergii i higieny
- Council of the European Communities (1992): Council Directive 92/43/EEC on the conservation of natural habitats and of wild fauna and flora (Habitats Directive) · Ochrona dzikich gatunków zwierząt w UE (m.in. chronione gatunki chrząszczy)