Sporządzanie karty trasy (planu etapów)

Krótkie odcinki ograniczają błędy. Każdy odcinek kończy się w jednoznacznym punkcie, który rozpoznasz nawet przy słabej widoczności – na rozwidleniu ścieżek, w przełęczy, przy ujściu strumienia, przy schronisku. Tam potwierdzasz swoje położenie, zanim zaczniesz kolejny odcinek. W ten sposób błąd może dotyczyć najwyżej jednego odcinka, a nie całej wyprawy.

Dla każdego odcinka zapisujesz: kierunek (azymut z mapy i w razie potrzeby przeliczony na azymut kompasowy), długość, przewyższenie w górę i w dół, szacowany czas oraz – na krytycznych odcinkach – bezpieczną drogę wyjścia. Po zsumowaniu czasów widać, czy wyprawa zmieści się w świetle dziennym. Z tego wynika godzina zawrócenia.

For estimating time there are rules of thumb that combine distance and height gain. The best known is Naismith's rule from the 19th century: a base time for the distance on the flat plus an allowance for every climb. Such rules are a start but not fixed values. Load, fitness, ground, weather and group size change the time considerably. It is best to measure your own times on trips and use them as your basis.

Wybieraj odcinki na tyle krótkie, żebyś na pewno znalazł koniec każdego z nich. W mylącym terenie lub gdy grozi mgła, wybieraj raczej więcej krótszych odcinków. Cel odcinka powinien być duży i jednoznaczny; „małą kępę drzew gdzieś na stoku” trudno znaleźć przy słabej widoczności.

Nie zapomnij o przewyższeniu – często kosztuje więcej czasu niż dystans. Zawsze planuj zapas, bo przerwy, postoje na zdjęcia i małe objazdy się sumują. Częsty błąd to deklinacja magnetyczna: różnica między północą mapy a północą magnetyczną. Jeśli uwzględnisz ją dwa razy albo wcale, azymut kompasu będzie błędny. Zapisz na karcie, czy wartości to azymuty mapowe, czy kompasowe.

Najważniejsze ze wszystkiego jest to, żeby faktycznie korzystać z karty w drodze. Zapisuj czas przy każdym punkcie odcinka i porównuj go z planem. Jeśli jesteś wyraźnie wolniejszy, niż zaplanowano, to wczesne ostrzeżenie – godzina zawrócenia się zbliża albo coś jest nie tak z trasą.

Karta trasy szczególnie się opłaca na wyprawach, na których grozi mgła lub ciemność, na odcinkach bez szlaku i w grupach, w których nawigują na zmianę różne osoby. Zmusza cię do przestudiowania trasy w domu – a wiele problemów wychodzi na jaw jeszcze przed wyruszeniem.

Kopię karty możesz dać zaufanej osobie wraz z planowaną godziną powrotu. Wtedy w razie nagłej potrzeby wie, dokąd się wybierałeś. Słabością karty są spontaniczne zmiany trasy: jeśli zmienisz trasę w drodze, musisz krótko przemyśleć nowe odcinki, w przeciwnym razie karta na nic się już nie przyda.

Linia na mapie nic nie mówi o tym, czy teren nadaje się do bezpiecznego marszu. Planuj odcinki tak, by omijały urwiska, wodę oraz tereny lawinowe i narażone na obrywy skalne, a w razie wątpliwości zawracaj w drodze. Karta trasy nie zastępuje oceny pogody i zagrożenia lawinowego ani odpowiedniego przeszkolenia w terenie alpejskim.

Trzymaj się godziny zawrócenia, nawet gdy cel wydaje się „tuż-tuż”. Wiele trudnych sytuacji powstaje dlatego, że ludzie przekraczają godzinę zawrócenia, a potem zaskakuje ich ciemność, zmęczenie lub zła pogoda. Lepiej nie wejść na szczyt, niż spędzić noc w terenie bez odpowiedniego sprzętu.

Potrzebujesz mapy topograficznej, kompasu z linijką, długopisu i papieru – najlepiej fiszki w wodoodpornej koszulce albo małego notesu. Wiele osób rysuje prostą tabelę z kolumnami: odcinek, kierunek, odległość, przewyższenie w górę i w dół, czas i uwagi.

Aplikacje z mapami bardzo wygodnie obliczają odległość i przewyższenie. To dobra pomoc przy planowaniu. Mimo to najważniejsze wartości zapisz na papierze: kartka nie potrzebuje baterii i działa nawet wtedy, gdy telefon jest zimny, mokry lub rozładowany.