Szacowanie dłonią czasu do zachodu słońca – i rozbijanie obozu na czas

Palec na wyciągnięcie ręki zasłania na niebie mały kąt. U większości ludzi ten kąt jest podobny, bo dłuższe ramiona zwykle idą w parze z szerszymi palcami – dlatego metoda działa też u dzieci. Wieczorem słońce równomiernie opada ku horyzontowi. Jeśli policzysz palce pomiędzy, wiesz mniej więcej, ile jeszcze to potrwa.

To, jak szybko opada, zależy jednak od miejsca i pory roku. W pobliżu równika słońce zachodzi niemal pionowo, szybko i z krótkim zmierzchem. W Europie Środkowej porusza się skośnie ku horyzontowi i dla tej samej liczby palców potrzebuje więcej czasu; daleko na północy jego tor zimą jest bardzo płaski. Zasada „jeden palec, kwadrans” jest więc tylko zgrubną wskazówką.

Po zachodzie słońca następuje zmierzch, w którym przez jakiś czas na dworze jest jeszcze na tyle jasno, że widać. Jak długo trwa, zależy także od szerokości geograficznej i pory roku. W lesie i wąskich dolinach często ledwo go zauważasz.

Wyciągnij ramię w pełni, dłoń ustaw bokiem, palce zwarte i poziomo, kciuk schowany. Dolną krawędź małego palca przyłóż do horyzontu i układaj drugą dłoń nad nią, aż górna krawędź palców zakryje słońce. W ten sposób nigdy nie patrzysz prosto w słońce. Policz palce.

Mierz do horyzontu, za którym słońce naprawdę zniknie. W górach jest to grzbiet leżący znacznie wyżej niż płaski horyzont – tam słońce znika na długo przed oficjalnym zachodem. Jeśli masz zegarek, wykalibruj dłoń pierwszego wieczoru: zapisz liczbę palców i godzinę, i powtarzaj aż do zachodu słońca.

Planuj wstecz. Pomyśl, czego potrzebujesz przed zmrokiem – bezpiecznego miejsca, schronienia, drewna, wody, ciepłej odzieży – i ile to zajmie. Schronienie z naturalnych materiałów często zabiera godziny. Jeśli zostały na przykład dwie szerokości dłoni, czas zacząć rozbijać obóz.

Nigdy nie patrz prosto w słońce – nawet krótko i nawet w okularach przeciwsłonecznych. Oczy mogą ulec trwałemu uszkodzeniu, choć nic nie boli. W metodzie dłoni górna krawędź palców zasłania słońce; na bok zerkasz tylko ukośnie.

Największym zagrożeniem jest przecenianie pozostałego czasu. Kto o zmierzchu chce jeszcze zbudować schronienie, poszukać drewna albo znaleźć drogę w dół, popełnia błędy, łatwiej się rani i marznie. Po zachodzie słońca szybko się ochładza. Planuj z zapasem, zakładaj ciepłą odzież, zanim zmarzniesz, i zawsze miej przy sobie czołówkę.

Metoda dłoni ma sens, gdy nie masz zegarka lub nie znasz godziny zachodu słońca, a także jako szybka kontrola w drodze. Przede wszystkim pomaga w decyzji „iść dalej czy rozbić obóz?” – a w sytuacji awaryjnej ta decyzja jest często ważniejsza niż jakakolwiek nawigacja.

Nie działa przy gęstych chmurach ani mgle. Jest zbyt zgrubna do precyzyjnego planowania czasu. A kto przed wyprawą sprawdzi godzinę zachodu słońca i wyznaczy czas zawrócenia, często w ogóle jej nie potrzebuje.

Godziny zachodu słońca i zmierzchu dla dowolnego miejsca i daty znajdziesz w kalendarzach, serwisach pogodowych lub w U.S. Naval Observatory. Późną jesienią i zimą dni są u nas krótkie – wiele sytuacji kryzysowych w terenie zaczyna się od tego, że ludzi zaskakuje wcześnie zapadająca ciemność.

Podręczniki bushcraftu radzą, by obóz rozbijać zawsze przy dużej ilości światła dziennego. Ćwicz metodę dłoni wieczorami w domu lub na wakacjach i porównuj z zegarkiem. Po kilku pomiarach będziesz wiedzieć, ile znaczą twoje palce tam, gdzie mieszkasz, latem i zimą.