Szacowanie kierunku za pomocą zegarka na rękę (bardzo niedokładne)

Słońce wydaje się okrążać Ziemię raz na 24 godziny, czyli o około 15 stopni na godzinę. Wskazówka godzinowa zegarka obiega jednak tarczę raz na 12 godzin, dwa razy szybciej. Dlatego dzielisz kąt między wskazówką godzinową a godziną 12 na pół: to znosi podwójną szybkość wskazówki.

Metoda opiera się na założeniu: że o godzinie 12 według zegarka słońce stoi dokładnie na południu (półkula północna) lub dokładnie na północy (półkula południowa). To jest prawdą tylko z grubsza. Czas zegarowy obowiązuje dla całej strefy czasowej, ale słońce nie zważa na strefy czasowe: na wschodnim skraju strefy dociera na południe wcześniej niż na zachodnim. Dochodzi czas letni, który przesuwa wszystko o godzinę, i niewielka sezonowa zmienność drogi słońca.

Na półkuli południowej odwracasz metodę: skieruj godzinę 12 na słońce, a linia w połowie między 12 a wskazówką godzinową wskazuje mniej więcej północ. Jeśli nie wiesz, na której półkuli jesteś, nie możesz sensownie używać tej metody.

Metoda zegarka jest najbardziej użyteczna w średnich szerokościach geograficznych (na przykład w Europie), rano lub po południu, gdy słońce nie jest zbyt wysoko. Wtedy może ci pomóc z grubsza potwierdzić kierunek: „Czyli dolina, do której chcę dojść, leży mniej więcej na zachodzie – czy zgadza się to z moją mapą?”

W okolicach południa staje się bardzo nieprecyzyjna, bo kąt między wskazówką a godziną 12 jest mały i każdy drobny błąd ma duży wpływ. W tropikach i w pobliżu równika prawie się nie nadaje: tam w południe słońce stoi niemal pionowo nad głową, a zależnie od pory roku w południe może być nawet na północy, a nie na południu. Przy zachmurzonym niebie metoda w ogóle nie działa.

Działa też zegarek cyfrowy lub telefon: narysuj na skrawku papieru lub na ziemi tarczę zegara pokazującą aktualną godzinę i używaj jej tak samo.

Trzymaj zegarek poziomo, inaczej kierunek wskazówki nie będzie zgadzał się z kierunkiem słońca. Nigdy nie patrz prosto w słońce. Pomaga pewien trik: trzymaj cienką trawkę lub patyczek pionowo na czubku wskazówki godzinowej i obracaj zegarek tak, aby jego cień padał dokładnie wzdłuż wskazówki w stronę środka – wtedy wskazówka wskazuje na słońce.

Nie zapomnij o czasie letnim: to najczęstszy błąd. I traktuj wynik jako przybliżone oszacowanie. Porównaj go z innymi wskazówkami: gdzie dziś rano wschodziło słońce? Dokąd wskazuje patyk cienia, jeśli obserwujesz go przez chwilę? Co mówi teren? Dopiero gdy kilka wskazówek się zgadza, masz użyteczny kierunek.

Największym zagrożeniem metody zegarka jest fałszywa pewność siebie. Ponieważ wygląda tak prosto, łatwo uznać wynik za dokładny. Na długim dystansie błąd, który na początku wydaje się mały, może zaprowadzić cię daleko od celu. Dlatego nigdy nie nawiguj samym zegarkiem na długich dystansach ani w stromym, nieznanym terenie.

Jeśli się zgubiłeś, przybliżony kierunek kompasu często nie jest najważniejszy. Najpierw zatrzymaj się, uspokój, jak najlepiej ustal swoją pozycję i, jeśli jest niebezpieczeństwo, sprowadź pomoc (lokalny numer alarmowy, 112 w UE). Kierunek może potem pomóc ci iść do dużego, bezpiecznego obiektu liniowego.

Metoda zegarka pojawia się w wielu podręcznikach przetrwania – prawie zawsze z uwagą, że jest nieprecyzyjna. Dokładniejszy bez kompasu jest patyk cienia obserwowany przez dłuższy czas albo Gwiazda Polarna w nocy. Najpewniejsze jest jednak po prostu zawsze mieć przy sobie mały kompas.

Dobre ćwiczenie: wypróbuj tę metodę w domu o różnych porach dnia i za każdym razem porównaj z kompasem. W ten sposób sam zobaczysz, kiedy jest użyteczna, a kiedy mocno się myli.