Kiedy potrzebna jest profesjonalna pomoc

Po niezwykłych wydarzeniach silne uczucia i reakcje ciała są częste: kiepski sen, koszmary, drażliwość, płacz, natrętne obrazy. U wielu osób słabną one z czasem, dzięki odpoczynkowi i wsparciu innych. To nie choroba, lecz zrozumiała reakcja na coś trudnego do pojęcia.

Niektóre osoby dotknięte kryzysem potrzebują jednak więcej wsparcia. Poradniki psychologicznej pierwszej pomocy z grubsza rozróżniają dwa przypadki: ostre zagrożenie, w którym musisz działać od razu, oraz długotrwałe obciążenie, w którym sensowna jest profesjonalna pomoc w rozsądnym terminie. Znajomość tych dwóch progów ułatwia działanie we właściwym momencie.

Wytyczne IASC opisują pomoc w sytuacjach kryzysowych jak piramidę: na dole są podstawowe usługi i bezpieczeństwo, wyżej wsparcie ze strony rodziny i społeczności, jeszcze wyżej ukierunkowane wsparcie, a na szczycie specjalistyczne leczenie dla mniejszej części ludzi. Każdy poziom ma znaczenie i nikt nie musi się wstydzić, że potrzebuje wyższego.

Musisz działać natychmiast, jeśli ktoś mówi o samobójstwie lub samookaleczeniu, grozi innym albo ich zagraża, jest bardzo splątany, widzi lub słyszy rzeczy, których nie ma, albo całkowicie traci kontrolę. Wtedy zadzwoń pod lokalny numer alarmowy (112 w UE) lub na lokalną linię kryzysową i zostań z tą osobą. Jeśli sam narażałbyś się na niebezpieczeństwo, trzymaj dystans, a resztę zostaw służbom ratunkowym.

Jeśli się martwisz, zapytaj spokojnie i wprost: „Czy myślisz o tym, żeby zrobić sobie krzywdę?” Wielu ludzi boi się, że to pytanie mogłoby w ogóle podsunąć komuś taki pomysł. Wskazówki dotyczące zapobiegania samobójstwom opisują raczej coś przeciwnego: otwarte pytanie pokazuje, że traktujesz sprawę poważnie, i może przynieść ulgę. Słuchaj, nie oceniaj i razem szukajcie pomocy.

Nie zostawiaj samej osoby w ostrym zagrożeniu. O ile możesz to zrobić bez ryzyka dla siebie, usuń z jej zasięgu niebezpieczne przedmioty lub leki do czasu przybycia pomocy. Rozmowa o samobójstwie nigdy nie jest „tylko gadaniem”; zawsze traktuj ją poważnie.

Nie każdy rodzaj cierpienia to nagły wypadek, ale niektórych nie należy po prostu przeczekać. Czas na profesjonalną pomoc jest wtedy, gdy silny lęk, obniżony nastrój, bezsenność, koszmary senne lub natrętne wspomnienia nie słabną przez tygodnie, a nawet się nasilają.

Drugim ważnym sygnałem jest sytuacja, gdy codzienność przestaje działać: ktoś nie potrafi już zadbać o siebie lub o dzieci, przestaje chodzić do pracy, całkowicie się wycofuje albo coraz częściej sięga po alkohol, leki lub narkotyki, żeby jakoś dać radę. Wtedy czekanie, „aż samo przejdzie”, nie jest dobrym pomysłem.

Ten tekst nie stawia diagnoz ani nie zaleca leczenia. Ma tylko pomóc ci rozpoznać, kiedy czas zaangażować specjalistów. To, czy i jakie leczenie ma sens, ustalają osoby dotknięte problemem razem z lekarzami lub psychoterapeutami.

Dobrymi pierwszymi punktami kontaktu są lekarz rodzinny, lokalne linie kryzysowe lub służby kryzysowe, psychoterapia i psychiatria, duszpasterstwo oraz psychospołeczne służby organizacji pomocowych po katastrofach. W wielu krajach działają telefoniczne lub czatowe linie pomocy, dostępne także w nocy. Które numery obowiązują u ciebie, zależy od kraju i regionu – dlatego celowo nie podajemy tu żadnych konkretnych numerów.

W spokojnych czasach wyszukaj lokalne służby i zapisz je: linia kryzysowa, gabinet lekarza rodzinnego, zaufane osoby. Trzymaj listę razem z dokumentami awaryjnymi i zapisz numery w telefonie. W kryzysie często brakuje czasu, sił lub zasięgu, żeby szukać.

Pamiętaj, że podczas dużego kryzysu specjaliści nie są od razu dostępni wszędzie. Wtedy tym ważniejsi są rodzina, przyjaciele, sąsiedzi i pomocnicy na miejscu – dopóki nie da się dotrzeć do profesjonalnego wsparcia. Przy ostrym zagrożeniu obowiązuje jednak zawsze zasada: zadzwoń pod numer alarmowy.

Dla wielu osób pierwszy telefon to najtrudniejszy krok. Możesz pomóc, wyszukując numer, będąc przy rozmowie lub idąc razem na wizytę. Odciążaj w codzienności, na przykład przy zakupach lub opiece nad dziećmi, i utrzymuj kontakt, nawet jeśli ta osoba się wycofuje. Ale nie zmuszaj nikogo do mówienia o tym, co przeżył.

Pomocnicy – zarówno profesjonaliści, jak i sąsiedzi – sami mogą być silnie dotknięci po sytuacji awaryjnej. Kto widział dużo cierpienia, może i powinien też przyjąć wsparcie. To oznaka odpowiedzialności, nie słabości.

Pilnuj własnych granic. Nie musisz wszystkiego dźwigać sam ani brać na siebie roli terapeuty. Twoim zadaniem jest być obok, traktować drugą osobę poważnie i ułatwić jej drogę do specjalistów.