Wsparcie emocjonalne dla osób starszych w kryzysie

Stabilność emocjonalna w dużej mierze zależy od poczucia, że nadal w pewnym stopniu kierujesz własnym życiem i że ktoś traktuje cię z godnością. U starszych osób, które w kryzysie nagle stają się zależne od innych, właśnie to jest zagrożone. Odbieranie im decyzji bez pytania zwiększa poczucie bezradności – nawet jeśli robi się to w dobrej wierze.

Dochodzą do tego praktyczne przeszkody. Bez okularów nie da się przeczytać ogłoszeń, bez aparatu słuchowego umykają komunikaty, bez laski czy chodzika każda wizyta w toalecie staje się wyzwaniem. Usunięcie takich przeszkód często zmniejsza lęk i uzależnienie od innych bardziej niż jakiekolwiek słowa pociechy.

Poradnik WHO dotyczący psychologicznej pierwszej pomocy wymienia osoby starsze jako grupę, która może potrzebować szczególnej uwagi. Wytyczne IASC opisują też ochronę szczególnie narażonych grup w sytuacjach nadzwyczajnych. Jednocześnie osoby starsze często mają cenne doświadczenie – niektóre przeżyły wcześniejsze kryzysy lub ciężkie czasy.

Mów z szacunkiem: zwracaj się do osoby po imieniu, przedstaw się, utrzymuj kontakt wzrokowy, mów powoli i wyraźnie. Przy problemach ze słuchem pomaga stanąć twarzą do osoby, unikać hałasu w tle i nie krzyczeć – głośniej nie znaczy wyraźniej. Nigdy nie mów do niej jak do dziecka.

Pytaj o praktyczne potrzeby: leki (i czy jest ich dość), okulary, aparat słuchowy, pomoc do chodzenia, toaleta, ciepło, jedzenie i picie. Powtarzaj ważne informacje i w razie potrzeby zapisz je dużą czcionką – na przykład miejsce spotkania, godzinę czy numer telefonu bliskich.

Włącz tę osobę w działanie. Pozwól jej współdecydować i korzystać z jej doświadczenia. Zaproponuj drobne zadania, jeśli ich chce – krojenie warzyw, przypilnowanie dziecka, prowadzenie listy. Ludzie, którzy są potrzebni, rzadziej czują się ciężarem.

Nagłe splątanie, dezorientacja lub wyraźna zmiana zachowania mogą być nagłym przypadkiem medycznym, na przykład z powodu odwodnienia, upału lub infekcji. Starsze osoby często słabiej odczuwają pragnienie i łatwo piją za mało – zwłaszcza w upale lub pod wpływem stresu. Przy takich zmianach wezwij pomoc medyczną; w ostrym niebezpieczeństwie zadzwoń pod lokalny numer alarmowy (112 w UE).

Nie myl problemów ze słuchem lub wzrokiem ze splątaniem. Ktoś, kto nie rozumie pytania, bo go nie dosłyszał, nie jest splątany. Najpierw sprawdź, czy aparat słuchowy i okulary są i działają.

Dopilnuj, by leki, okulary, aparaty słuchowe, pomoce do chodzenia i zapasowe baterie nie zostały podczas ewakuacji. Ich brak zwiększa lęk i zależność. Ten tekst nie jest poradą pielęgnacyjną ani medyczną; pytania o leki lub opiekę należy kierować do lekarzy, aptek lub służb opiekuńczych.

Wiele starszych osób mieszka samotnie. W kryzysie – na przykład podczas długiej przerwy w dostawie prądu albo fali upałów – mogą szybko zostać odcięte, jeśli zawiodą telefon i internet albo nie mogą opuścić domu. Regularne sprawdzanie, przy drzwiach lub telefonicznie, jest więc jedną z najskuteczniejszych form pomocy.

Pomóż im skontaktować się z bliskimi i włącz sąsiadów. Mała umowa w budynku („Kto codziennie zagląda do pani M.?”) może wiele dać. Traktuj wycofanie poważnie i nie bagatelizuj go jako „normalnego na starość” – może być oznaką obciążenia, choroby lub samotności.

Jeśli starsza osoba długo wydaje się przygnębiona, prawie nic nie je albo mówi, że nie chce już żyć, potrzebuje profesjonalnego wsparcia. Przy ostrym zagrożeniu dla niej samej lub innych natychmiast zadzwoń pod lokalny numer alarmowy lub na lokalny telefon kryzysowy i nie zostawiaj tej osoby samej.

Osoby z demencją są w kryzysach szczególnie narażone. Nieznane miejsca, hałas, wiele obcych twarzy i zmieniony rytm dnia mogą wywołać duży niepokój i lęk. Pomaga im to, co znane: znajome przedmioty, znajome osoby, otoczenie tak spokojne, jak to możliwe.

Mów prostymi, krótkimi zdaniami i podawaj jedną informację naraz. Powtarzaj cierpliwie, nawet jeśli to samo pytanie pada często. Nie spieraj się o to, co jest „słuszne” – uspokojenie jest ważniejsze niż rację.

Włącz opiekunów, bliskich i lekarzy. Znają tę osobę, jej leki i nawyki. Podczas ewakuacji powinna z nią zostać, jeśli to możliwe, ktoś, kto ją zna, a jej imię i nazwisko oraz dane kontaktowe bliskich powinny zostać z nią. Przygotowanie starszych krewnych opisano dokładniej w haśle o planowaniu w rodzinie.