Ślady ptaków: odróżnianie wrony, kaczki, czapli i ptaków śpiewających

U większości ptaków trzy palce skierowane są do przodu, a jeden do tyłu. Budowa tych palców zależy od trybu życia ptaka. Ptaki śpiewające, które siadają na gałązkach, mają długi, mocny palec tylny do chwytania. Ptaki wodne, takie jak kaczki, mają błonę między trzema palcami przednimi i maleńki palec tylny. Brodźce, takie jak czapla, mają bardzo długie, cienkie palce, które rozkładają ciężar na miękkim błocie.

Sposób poruszania się jest równie ważny. Małe ptaki, które dużo przebywają w gałęziach, najczęściej skaczą obiema nogami: obie stopy lądują jednocześnie obok siebie. Większe ptaki naziemne chodzą, jedna stopa po drugiej. Niektóre gatunki, jak kos i szpak, potrafią jedno i drugie – skaczą i chodzą zależnie od sytuacji. Tak powstaje ślad z par albo z odcisków na przemian.

Ponieważ palce przednie wskazują do przodu, każdy odcisk jest małym drogowskazem. Palec tylny wskazuje do tyłu, przeciwnie do kierunku ruchu. Kaczki i gołębie przy chodzeniu kierują stopy do wewnątrz; odciski wskazują wtedy lekko w stronę osi śladu.

Przy każdym znalezisku zadaj trzy pytania: jak duży jest odcisk? Czy są błony pławne? Jak odciski leżą względem siebie – parami czy na przemian? Zwykle to prowadzi do właściwej grupy. Jako wartości orientacyjne: około 2–3 centymetrów dla małych ptaków śpiewających, 5–7 centymetrów dla wron, 5–6 centymetrów dla kaczek i często ponad 10 centymetrów dla czapli siwej.

U wron zwróć uwagę na smukłe palce i mocny, długi palec tylny. Wrony zwykle idą niemal po linii prostej; na śniegu środkowy palec często zostawia małą smugę. Gołębie zostawiają podobne odciski, ale skręcają stopy do wewnątrz i mają krótszy palec tylny. Sroki skaczą częściej niż wrony.

Nad wodą łatwo odróżnisz kaczkę od czapli: kaczka ma błonę między palcami i kołysze się szeroko; czapla ma długie, cienkie palce bez błony i długi palec tylny, a jej kroki leżą daleko od siebie niemal w jednej linii. Bociany mają krótszy palec tylny osadzony nieco wyżej i małe błony u nasady palców.

Nie dotykasz martwych ani chorych dzikich ptaków i trzymasz psy z daleka. Dzikie ptaki mogą przenosić patogeny, takie jak ptasia grypa. Jeśli znajdziesz w jednym miejscu kilka martwych dzikich ptaków, zwłaszcza wodnych lub drapieżnych, zgłoś miejsce z datą i zdjęciem do urzędu weterynaryjnego, w Austrii do starostwa powiatowego. Nie dotykasz też odchodów ani piór ptaków, a potem myjesz ręce.

Najlepsze ślady ptaków znajdziesz na błotnistych brzegach – właśnie tam, gdzie grunt może się zapaść. Oglądaj ślady tylko z twardego gruntu. Nigdy nie wchodź dla odcisku na lód, w głębokie błoto, na rozlewiska pływowe ani na torfowiska. Z dziećmi zawsze zostajesz w zasięgu ręki.

W okresie lęgowym, mniej więcej od marca do lipca, wiele ptaków gniazduje na ziemi, na brzegach i na żwirowych łachach. Łabędzie i gęsi zaciekle bronią gniazd. Zachowaj dystans, trzymaj się ścieżek i przestrzegaj zasad obszarów chronionych, gdzie w tym czasie część odcinków jest zamknięta.

Ślady ptaków to wspaniały początek tropienia, bo znajdziesz je prawie wszędzie: nad stawem, na plaży, w parku i pod karmnikiem na śniegu. W jeden poranek możesz porównać obok siebie ślady skaczących i chodzących ptaków. Dla dzieci to proste, bezpieczne przeżycie przyrodnicze.

Rozpoznanie małych ptaków śpiewających co do gatunku wyłącznie po odcisku jest prawie niemożliwe – różnice są zbyt małe. Na suchym piasku lub w trawie zostaje też niewiele szczegółów. Kto chce dokładniej wiedzieć, kto tam był, łączy ślady z obserwacją, głosami i śladami żerowania.

Na śniegu czasem znajdziesz wachlarzowate odciski skrzydeł. Jeśli ślad ptaka urywa się nagle, a obok leżą takie ślady piór, ptak wzbił się tam do lotu. Ślady skrzydeł wokół małego zagłębienia, w którym kończy się ślad myszy, mogą pokazywać, że uderzyła tam sowa lub ptak drapieżny – historia opowiedziana przez śnieg.

Bażanty i kury mają trzy grube palce z przodu i krótki palec tylny; chodzą głównie pieszo i zostawiają długie łańcuszki śladów wzdłuż skraju pól. Nad morzem dołączają mewy; ich stopy mają błony pławne, ale są ustawione prościej niż u kaczek. Z czasem rozpoznasz, która grupa tędy przeszła, nawet bez książki.