Przejdź do treści
SurviveBetter
Dwoje turystów siedzi pod folią NRC na skale przy górskim szlaku o zmierzchu

Nie zdążę wrócić przed nocą: iść dalej czy zostać na zewnątrz?

Słońce zaszło, droga jest jeszcze długa, a ty nie masz czołówki. Teraz liczy się spokojna decyzja: iść dalej ostrożnie czy bezpiecznie poczekać.

Wyjaśnione prosto

Wędrówka trwała dłużej, a słońce zachodzi, choć droga jest jeszcze daleka. W lasach i dolinach ściemnia się wcześniej. Ciemność sama w sobie nie jest niebezpieczna – niebezpieczne są upadki, błędne skręty i wychłodzenie, gdy się zatrzymasz.

Zatrzymaj się, póki jeszcze jest trochę światła, napij się i zdecyduj spokojnie. Tylko na szerokiej, bezpiecznej, dobrze znanej ścieżce idziesz dalej, powoli i małymi krokami. W przeciwnym razie znajdź teraz równe, osłonięte miejsce na noc. Załóż wszystkie ciepłe ubrania, zanim zmarzniesz, i usiądź na plecaku albo na gałęziach.

Ważne: żadnych skrótów po ciemku i nigdy nie rozdzielaj grupy. Bateria telefonu musi wystarczyć na wezwanie pomocy, więc latarki w telefonie używaj tylko krótko. Trzymaj dorosłego za rękę – czekanie do rana może stać się małą przygodą, na przykład liczeniem gwiazd. Jeśli ktoś mocno dygocze albo jest ranny, dzwoni się pod 112.

Najpierw

  1. Zatrzymaj się w porę i zdecyduj, póki jest jeszcze dość jasno: czy na pewno znam drogę? Czy jest szeroka i bezpieczna? Ile jeszcze zostało?
  2. Jeśli ścieżka jest stroma, eksponowana, bez oznaczeń lub nieznana: nie idź dalej w ciemności. Bezpieczny biwak awaryjny jest lepszy niż upadek.
  3. Oszczędzaj baterię telefonu: zmniejsz jasność, używaj trybu samolotowego między nawigacją a rozmowami, latarki używaj tylko krótko i gdy trzeba.
  4. Powiedz komuś, gdzie jesteś i co planujesz. Jeśli jest niebezpieczeństwo, uraz lub zimno: zadzwoń pod 112, w austriackich górach także 140.

Zadzwoń po pomoc w przypadku

  • Nie możesz bezpiecznie iść ani naprzód, ani z powrotem
  • Ktoś jest ranny, wyczerpany lub bardzo marznie
  • Pogoda się pogarsza (burza, deszcz, śnieg)
  • Zgubiłeś się i nie wiesz już, gdzie jesteś
  • Kogoś z grupy brakuje

Co się teraz dzieje

Wycieczka trwała dłużej, przerwa była zbyt wygodna albo źle oceniłeś sytuację: słońce zachodzi, a samochód lub schronisko są jeszcze daleko. W lasach i dolinach często robi się ciemno na długo przed oficjalnym zachodem słońca, a jesienią dzieje się to szczególnie szybko.

Sama ciemność nie jest niebezpieczna. Niebezpieczne są upadki, pomyłki na rozwidleniach i wychłodzenie, jeśli trzeba się zatrzymać. Wiele akcji ratownictwa górskiego dotyczy osób bez obrażeń, które po ciemku nie mogły iść dalej – często wystarczyłaby zwykła czołówka.

Najważniejszą decyzję podejmuje się, dopóki jest jeszcze trochę światła: jeśli na pewno znasz drogę, jest szeroka i nie grozi upadkiem, możesz iść dalej powoli. Jeśli jest stroma, skalista, nieoznakowana lub nieznana, awaryjny biwak jest zwykle bezpieczniejszym wyborem. Noc na dworze jest nieprzyjemna, ale w ciepłej odzieży i z izolacją od podłoża można ją dobrze przetrwać.

Twój telefon jest teraz najcenniejszym narzędziem – jako mapa, światło i sposób wezwania pomocy. Przede wszystkim bateria musi wystarczyć na wezwanie pomocy.

Krok po kroku

Nie zdążę wrócić przed nocą: iść dalej czy zostać na zewnątrz? – Etap 1 z 3Jeszcze widno: zdecyduj. Zatrzymaj się, usiądź, szybko się napij i coś zjedz. Zasada STOP pomaga przeciwko pośpiechowi. Sprawdź na mapie lub w aplikacji: gdzie jestem? Ile jeszcze do przejścia? Jaka jest ścieżka? Czy jest bliższe schronisko, droga albo łatwiejsze zejście? Oszacuj dłonią, jak długo słońce pozostanie nad horyzontem, i pamiętaj, że w lesie ściemnia się wcześniej. Zdecyduj: idź dalej tylko znaną, szeroką i bezpieczną ścieżką. W przeciwnym razie poszukaj miejsca na biwak teraz – w ostatnim świetle. Daj komuś znać: gdzie jesteś, co zamierzasz zrobić, kiedy znów się odezwiesz.
Etap 1 z 3

Etap 1 z 3

Jeszcze widno: zdecyduj

Zatrzymaj się, usiądź, szybko się napij i coś zjedz. Zasada STOP pomaga przeciwko pośpiechowi. Sprawdź na mapie lub w aplikacji: gdzie jestem? Ile jeszcze do przejścia? Jaka jest ścieżka? Czy jest bliższe schronisko, droga albo łatwiejsze zejście? Oszacuj dłonią, jak długo słońce pozostanie nad horyzontem, i pamiętaj, że w lesie ściemnia się wcześniej. Zdecyduj: idź dalej tylko znaną, szeroką i bezpieczną ścieżką. W przeciwnym razie poszukaj miejsca na biwak teraz – w ostatnim świetle. Daj komuś znać: gdzie jesteś, co zamierzasz zrobić, kiedy znów się odezwiesz.

Animacja schematycznie pokazuje najważniejsze działania w każdym etapie; liczy się tekst poniżej.

  1. Etap 1

    Jeszcze widno: zdecyduj

    • Zatrzymaj się, usiądź, szybko się napij i coś zjedz. Zasada STOP pomaga przeciwko pośpiechowi.
    • Sprawdź na mapie lub w aplikacji: gdzie jestem? Ile jeszcze do przejścia? Jaka jest ścieżka? Czy jest bliższe schronisko, droga albo łatwiejsze zejście?
    • Oszacuj dłonią, jak długo słońce pozostanie nad horyzontem, i pamiętaj, że w lesie ściemnia się wcześniej.
    • Zdecyduj: idź dalej tylko znaną, szeroką i bezpieczną ścieżką. W przeciwnym razie poszukaj miejsca na biwak teraz – w ostatnim świetle.
    • Daj komuś znać: gdzie jesteś, co zamierzasz zrobić, kiedy znów się odezwiesz.
  2. Etap 2

    Jeśli idziesz dalej

    • Idź powoli, małymi krokami, z wolnymi rękami. Kijki pomagają wyczuć podłoże.
    • Używaj światła tylko tam, gdzie trzeba: na rozwidleniach, stopniach, korzeniach i przy przeprawach przez strumienie. W międzyczasie oczy mogą przyzwyczaić się do ciemności.
    • Uważnie sprawdzaj oznakowania szlaku i rozwidlenia. Jeśli nie jesteś pewien, czy nadal idziesz właściwą drogą: zatrzymaj się, nie zgaduj.
    • W grupie trzymajcie się blisko siebie i regularnie się przeliczajcie.
    • Jeśli droga okaże się trudniejsza, niż się spodziewałeś, zawróć lub się zatrzymaj – nie pchaj się dalej „tylko szybko”.
  3. Etap 3

    Jeśli zostajesz: noc

    • Znajdź płaskie miejsce z dala od urwisk, żlebów i strumieni, jeśli to możliwe osłonięte od wiatru.
    • Załóż wszystko, zanim zmarzniesz. Usiądź na plecaku, linie, gałęziach lub liściach – ziemia odbiera najwięcej ciepła.
    • Owiń się folią NRC lub workiem biwakowym, załóż kaptur lub czapkę. W grupie przytulcie się blisko do siebie.
    • Trzymaj telefon ciepło przy ciele, włącz tryb samolotowy, włączaj go tylko o ustalonych godzinach.
    • Silne dreszcze, splątanie, uraz lub zbliżająca się burza: natychmiast zadzwoń pod 112, nie czekaj do rana.
    • Ruszaj dalej o pierwszym brzasku, nie wcześniej. Jeśli usłyszysz poszukujących lub śmigłowiec: miguj światłem, krzycz, gwiżdż.
    • Bez zasięgu: podaj alpejski sygnał wzywania pomocy – sześć gwizdnięć lub błysków światła na minutę, potem minuta przerwy. Śmigłowcowi pokaż, że potrzebujesz pomocy, unosząc obie ręce ukośnie w górę (Y).

★ Wskazówki od profesjonalistów

Co doświadczeni robią inaczej: sprawdzone praktyki ratowników górskich, straży pożarnej, ratowników wodnych i obrony cywilnej, których początkujący rzadko znają.

  1. Ustal limit baterii dla światła

    Ustal z góry, przy jakim poziomie baterii latarka zostaje wyłączona, na przykład przy połowie. Resztę zachowaj na wezwanie pomocy, lokalizację i meldowanie się. Stały limit powstrzymuje przed świeceniem „jeszcze trochę” aż do rozładowania.

  2. Pusta bateria na mrozie to często tylko zimna bateria

    Baterie telefonów dają na mrozie mniej mocy, a telefon czasem po prostu się wyłącza. Schowaj go na jakiś czas do wewnętrznej kieszeni blisko ciała. Gdy się ogrzeje, często znów się włącza.

  3. Nie świeć latarką prosto w śmigłowiec

    Używaj światła, by zwrócić na siebie uwagę, dopóki śmigłowiec jeszcze szuka. Gdy leci już w twoją stronę, przestań świecić prosto w kabinę. W nocy piloci często latają w goglach noktowizyjnych, a jasne światło może ich oślepić. Świeć zamiast tego na ziemię obok siebie.

  4. Jedna latarka na dwoje: idźcie blisko siebie

    Jeśli macie tylko jedną latarkę, osoba, która ją trzyma, idzie tuż za drugą i oświetla ziemię między wami. Wtedy oboje widzą, gdzie stawiać stopy. Jeśli światło trzyma osoba z przodu, ta z tyłu idzie we własnym cieniu.

Na co musisz uważać

  • Skróty po ciemku

    Kto po ciemku schodzi ze ścieżki, żeby ją skrócić, często trafia na strome zbocza, urwiska lub w gąszcz. Trzymaj się oznakowanej ścieżki, nawet jeśli jest dłuższa.

  • Rozładowany telefon

    Latarka, nawigacja i zimno szybko rozładowują baterię. Bez baterii nie ma wezwania pomocy. Przełączaj w porę: oszczędzaj światło, zabezpiecz możliwość połączenia.

  • Wychłodzenie podczas czekania

    Po marszu jesteś spocony. Gdy tylko się zatrzymasz, szybko się wychładzasz – nawet latem, zwłaszcza w górach. Załóż suchą warstwę, izolację pod ciało.

  • Powietrze w worku biwakowym

    Worki biwakowe i grupowe osłony są często szczelne. Zostaw wolny otwór, regularnie wietrz i nigdy nie używaj w środku kuchenki ani świecy.

  • Strumienie i mokre skały

    Przeprawy przez strumienie i mokre kamienie są po ciemku szczególnie zdradliwe. Lepiej poczekać przed przeprawą, niż poślizgnąć się w ciemności.

Częste błędy

  • Odkładanie decyzji, aż zrobi się całkiem ciemno.
  • Iść dalej ze światłem z telefonu, aż bateria się wyczerpie.
  • Skracać drogę lub schodzić ze ścieżki.
  • Siadać, nie założywszy najpierw ciepłej odzieży i nie znalazłszy czegoś do siedzenia.
  • Rozdzielać się w grupie, bo szybsi idą przodem.
  • Nie wzywać pomocy ze wstydu, mimo że robi się niebezpiecznie.

Przygotuj wcześniej

  • Zawsze zabieraj czołówkę z pełnymi bateriami – nawet na krótkie spacery. Prawie nic nie waży.
  • Spakuj małego powerbanka i kabel.
  • Przed wycieczką sprawdź godzinę zachodu słońca i ustal czas zawrócenia.
  • Ciepła warstwa, czapka i folia NRC zawsze należą do plecaka.
  • Pobierz mapy offline i zostaw trasę osobie zaufanej.
  • Jesienią i zimą planuj wyraźnie krótsze wycieczki.

Szczególna troska

Z dziećmi
Dzieci wyczuwają twój nastrój. Wyjaśnij spokojnie: „Przeżywamy teraz przygodę i poczekamy, aż się rozwidni” albo „Pójdziemy bardzo powoli, trzymając się za ręce”. Daj im zadanie, na przykład trzymanie światła albo liczenie gwiazd, i ubierz je w najcieplejsze rzeczy.

Twoja sytuacja

Droga do celu
Rozpalanie
Pogoda
Kto jest z tobą?

Pasujące hasła

Pasujące zasady: 0

Wybierz powyżej szczegóły swojej sytuacji, aby uzyskać bardziej dopasowane wskazówki.

Podstawy dla tej sytuacji

Dlaczego: Obowiązuje zawsze w tej sytuacji – niezależnie od twoich odpowiedzi.

Wszystkie zasady dla tej sytuacji (7)
  1. [nieaktywna] Jeśli Droga do celu = Szeroka, znana ścieżka lub droga leśna

    Na szerokich, znanych ścieżkach powolne dalsze marsz bywa dopuszczalny: krótkie błyski światła, małe kroki, uważnie sprawdzaj rozwidlenia. W razie wątpliwości lepiej się zatrzymać.

  2. [nieaktywna] Jeśli Droga do celu = Stromo, skalisto, bez oznaczeń lub nieznany teren

    Na stromym lub nieznanym terenie upadek jest największym zagrożeniem. Znajdź płaskie, osłonięte miejsce z dala od urwisk i przeczekaj tam noc albo czekaj na pomoc.

  3. [nieaktywna] Jeśli Rozpalanie = Tylko telefon

    Twój telefon jest teraz latarką, mapą i linią alarmową w jednym. Wezwanie pomocy jest najważniejsze: gdy bateria spadnie poniżej około jednej trzeciej, przestań używać go jako latarki i zachowaj go na wezwanie pomocy.

  4. [nieaktywna] Jeśli Rozpalanie = Wcale nie mam światła

    Bez żadnego światła idź dalej tylko szerokimi, równymi ścieżkami i przy jasnym świetle księżyca. W przeciwnym razie zatrzymaj się, ciepło się opatul i zwracaj na siebie uwagę gwizdkiem lub wołaniem, jeśli ktoś cię szuka.

  5. [nieaktywna] Jeśli Pogoda = Zimno, mokro lub wietrznie

    Zimno i wilgoć to drugie wielkie niebezpieczeństwo nocą. Załóż od razu wszystkie warstwy, zanim zmarzniesz, usiądź na plecaku lub gałęziach i osłoń się od wiatru.

  6. [nieaktywna] Jeśli Kto jest z tobą? = Grupa

    Trzymajcie się razem, najwolniejszy idzie na przedzie, światła dzielcie między siebie: jedno z przodu, jedno z tyłu, pozostałe oszczędzają baterie. Jeśli biwakujecie, przytulcie się blisko do siebie.

  7. [nieaktywna] Jeśli Kto jest z tobą? = Z dziećmi

    Weź dzieci za rękę, spokojnie wyjaśnij, co się dzieje, i zamień czekanie w małą przygodę: liczenie gwiazd, zgadywanie dźwięków. Dzieci szybciej marzną – dostają najcieplejsze ubrania.

Źródła (8)
  1. Headquarters, Department of the Army (USA) (2002): FM 3-05.70 Survival
  2. The Mountaineers Books (2017): Mountaineering: The Freedom of the Hills, 9th edition
  3. Österreichischer Alpenverein / Deutscher Alpenverein (2016): Wegehandbuch der Alpenvereine – Bergwege, Markierung und Beschilderung
  4. Wilderness & Environmental Medicine (Wilderness Medical Society) (2019): Wilderness Medical Society Clinical Practice Guidelines for the Out-of-Hospital Evaluation and Treatment of Accidental Hypothermia: 2019 Update
  5. ICAR – International Commission for Alpine Rescue: International Commission for Alpine Rescue (ICAR) – recommendations and information (organisation website)
  6. European Commission: 112 – the European emergency number
  7. Bundesministerium für Finanzen – Amtshelfer oesterreich.gv.at: Notrufnummern (oesterreich.gv.at)
  8. U.S. Naval Observatory: Astronomical Applications Department – sun and moon data, phases of the moon