Przejdź do treści
SurviveBetter
Turysta leży w cieniu drzewa przy potoku, a towarzysz wachluje go kapeluszem

Ktoś słabnie, ma zawroty głowy lub jest splątany podczas wędrówki w upale

Zawroty głowy, osłabienie, ból głowy w piekącym słońcu: to wyczerpanie cieplne. Jeśli pojawi się splątanie, to udar cieplny – wezwij pomoc i od razu chłodź.

Wyjaśnione prosto

Stroma ścieżka w południowym słońcu, mało cienia, za mało do picia – nagle komuś kręci się w głowie, jest mu niedobrze albo boli go głowa. Ciało się przegrzało, jak silnik, który za bardzo się nagrzał. Naprawdę niebezpiecznie robi się, gdy ktoś jest splątany, dziwnie mówi albo się zatacza.

Zatrzymaj się i wejdź w cień albo zrób cień kurtką lub kocem. Usiądź lub połóż się. Zwilż skórę wodą i wachluj ją powietrzem, a mokre szmatki połóż na karku. Pij małymi łykami, jeśli jesteś w pełni przytomny.

Ważne: dzieci często późno zauważają pragnienie i przegrzanie. Od razu powiedz, jeśli kręci ci się w głowie, jest ci niedobrze albo czujesz się dziwnie. Jeśli ktoś jest splątany, zatacza się albo nie odpowiada już sensownie, od razu dzwoni się pod 112 i dalej się chłodzi. Po takim przegrzaniu wędrówka na dziś jest skończona.

Najpierw

  1. Zrób od razu przerwę: przejdź w cień, usiądź lub połóż się, zdejmij plecak, poluzuj ciasne ubranie.
  2. Jeśli osoba jest splątana, dziwnie mówi, chwieje się, ma drgawki lub traci przytomność: to może być udar cieplny – natychmiast zadzwoń pod 112 (w Austrii 144) i od razu zacznij chłodzić.
  3. Chłodź: zwilżaj skórę wodą i wachluj ją powietrzem, połóż mokre ściereczki na szyi, pod pachami i w pachwinach. Jeśli w pobliżu jest chłodny strumień, połóż w nim nogi i ciało – zawsze pod nadzorem.
  4. Tylko jeśli osoba jest przytomna i dobrze połyka: podawaj małe łyki wody, najlepiej z odrobiną soli lub cukru (np. proszek z elektrolitami).

Zadzwoń po pomoc w przypadku

  • Splątanie, dziwne zachowanie, chwianie się lub zaburzenia mowy
  • Drgawki lub utrata przytomności
  • Gorąca skóra, a osoba nie odzyskuje jasności umysłu, mimo że ją chłodzicie
  • Wymioty, przez które nie może pić
  • Brak wyraźnej poprawy po około 30 minutach odpoczynku i chłodzenia
  • Dotyczy dziecka, osoby starszej lub chorej

Numery alarmowe dla Austria · Zmień region

Co się teraz dzieje

Strome podejście w południowym słońcu, mało cienia, za mało picia: nagle ktoś blednie lub robi się jaskrawoczerwony, mocno się poci, skarży się na ból głowy, nudności lub zawroty głowy i ledwo może iść dalej. To zwykle wyczerpanie cieplne. Dzięki przerwie, cieniowi, chłodzeniu i piciu organizm zazwyczaj się regeneruje.

Robi się niebezpiecznie, gdy zostaje dotknięty mózg: osoba staje się splątana, dziwnie mówi, chwieje się, staje się agresywna lub senna, ma drgawki lub traci przytomność. To może być udar cieplny – zagrażający życiu stan nagły. Skóra może być gorąca i sucha, ale może też być jeszcze mokra od potu. Liczy się zmienione zachowanie.

Przy udarze cieplnym liczy się każda minuta: im szybciej spada temperatura ciała, tym lepsze rokowanie. Dlatego: wezwij pomoc i chłodź natychmiast, jednocześnie. Najskuteczniejsza jest chłodna woda na jak największą powierzchnię skóry – z ruchem powietrza do parowania lub, jeśli to możliwe, zanurzenie w chłodnej wodzie do szyi pod stałą kontrolą.

Szczególnie zagrożone są dzieci, osoby starsze, osoby z chorobami serca lub krążenia albo przyjmujące niektóre leki, osoby z nadwagą i każdy, kto nie jest jeszcze przyzwyczajony do upału. Ale także młodzi, sprawni ludzie mogą dostać udaru cieplnego przy dużym wysiłku.

Krok po kroku

  1. Etap 1

    Od razu

    • Zatrzymaj się. Przenieś osobę w cień lub stwórz cień (kurtka, koc ratunkowy, płachta).
    • Zdejmij plecak, poluzuj ciasne ubranie, zdejmij czapkę, poluzuj buty.
    • Usiądź lub połóż się, przy zawrotach głowy unieś nogi.
    • Mów do osoby i sprawdzaj: czy wie, gdzie jest? Czy odpowiada normalnie? Jeśli nie – dzwoń pod 112 / 144.

  2. Etap 2

    Chłodzenie i picie

    • Zwilż skórę wodą – z butelki, mokrymi chustami lub ubraniem – i mocno wachluj ją powietrzem.
    • Połóż mokre, chłodne chusty na kark, pod pachy i w pachwiny i często je wymieniaj.
    • Jeśli w pobliżu jest chłodny strumień, a brzeg jest bezpieczny: zanurz nogi i ciało w wodzie, głowę zawsze trzymaj bezpiecznie nad wodą, nigdy nie zostawiaj osoby samej.
    • Tylko jeśli jest w pełni przytomna: podawaj małe łyki do picia, najlepiej z odrobiną soli i cukru lub proszkiem z elektrolitami. Nie duże ilości naraz.
    • Przy podejrzeniu udaru cieplnego chłodź nieprzerwanie, aż ratownicy przejmą opiekę.

  3. Etap 3

    Potem

    • Po wyczerpaniu cieplnym zakończ wycieczkę. Idź dalej dopiero przy wyraźnej poprawie, i to najkrótszą drogą w dół – najlepiej w chłodniejszej porze dnia.
    • Rozdziel bagaż na innych, idź powoli, rób częste przerwy.
    • Kto przeszedł udar cieplny, musi jechać do szpitala – nawet jeśli po schłodzeniu wydaje się lepiej.
    • Wieczorem i następnego dnia nadal pij dość płynów i unikaj wysiłku.

★ Wskazówki od profesjonalistów

Co doświadczeni robią inaczej: sprawdzone praktyki ratowników górskich, straży pożarnej, ratowników wodnych i obrony cywilnej, których początkujący rzadko znają.

  1. Włóż przedramiona do zimnej wody

    Zanurz dłonie i przedramiona w chłodnym strumieniu lub garnku z wodą. Płynie tam dużo krwi tuż pod skórą, więc wyraźnie to chłodzi ciało. Straż pożarna stosuje to podczas akcji w upale.

  2. Zamocz kapelusz i koszulkę w strumieniu

    Przy każdym strumieniu zanurz kapelusz, chustę na szyję lub koszulkę i załóż je z powrotem mokre. Parowanie chłodzi cię w marszu. Oszczędza to wodę pitną i chroni przed powolnym przegrzaniem.

  3. Folia NRC jako daszek przeciwsłoneczny, nie okrycie

    Nie owijaj przegrzanej osoby folią NRC – zatrzymuje ona ciepło. Rozepnij ją nad nią tak, by pod spodem było miejsce na przepływ powietrza. Wtedy cień i wachlowanie działają razem.

  4. Kolor moczu jako wskaźnik picia

    Jasny mocz oznacza, że pijesz wystarczająco. Ciemny mocz albo prawie żadna potrzeba przy silnym poceniu się oznacza: pij więcej, z odrobiną soli. To pewniejsze niż pragnienie, które przy wysiłku często się spóźnia.

  5. Zaplanuj trasę tak, by mieć cień

    Sprawdź na mapie stoki o wystawie południowej – tam słońce pali najmocniej. Wchodź na nie wcześnie rano, a przerwę południową zaplanuj w lesie lub nad strumieniem. W pełni lata organizm potrzebuje jednego do dwóch tygodni, by naprawdę przyzwyczaić się do upału.

Na co musisz uważać

  • Splątanie to sygnał alarmowy

    O wszystkim nie decyduje kolor skóry ani pocenie się, lecz zachowanie. Kto jest splątany, dziwnie mówi lub się chwieje, potrzebuje natychmiastowego wezwania pomocy i chłodzenia.

  • Picie przy zaburzeniach świadomości

    Nie wlewaj niczego do ust osobie splątanej lub senneej – może się zakrztusić. Chłodzenie jest wtedy ważniejsze niż picie.

  • Za dużo samej wody

    Kto podczas długiego wysiłku pije bardzo dużo samej wody, a nic nie je, może mieć niedobór soli. Wodę należy łączyć z czymś słonym lub napojem z elektrolitami.

  • Chłodzenie w wodzie – z ostrożnością

    Zanurzenie chłodzi najszybciej, ale tylko w spokojnej, płytkiej wodzie, gdy ktoś trzyma głowę. Nigdy nie wkładaj nieprzytomnej osoby do wody; zamiast tego polewaj ją wodą na brzegu.

Częste błędy

  • Iść dalej „tylko jeszcze na szczyt”, mimo że ktoś słabnie.
  • Przy splątaniu najpierw czekać, czy się poprawi.
  • Wlewanie wody do ust osobie śpiącej.
  • Najpierw transportować chorego z udarem cieplnym zamiast od razu chłodzić.
  • Eksperymentowanie z nacieraniem alkoholem.
  • Kontynuowanie wycieczki zgodnie z planem po wyczerpaniu cieplnym.

Przygotuj wcześniej

  • W upalną pogodę wyrusz wcześnie rano, a godziny południowe spędź w cieniu.
  • Zabierz dość wody i wcześniej sprawdź miejsca uzupełniania (schroniska, źródła).
  • Spakuj słone przekąski lub proszek z elektrolitami.
  • Lekkie, jasne ubranie, kapelusz przeciwsłoneczny i krem z filtrem.
  • W upalne dni planuj krótsze, bardziej zacienione wycieczki; przyzwyczajaj się do upału stopniowo.
  • Kto przyjmuje leki lub ma choroby przewlekłe: wcześniej omów z lekarzem, czy wycieczki w upał są odpowiednie.

Szczególna troska

Dzieci
Dzieci szybciej się przegrzewają i późno zauważają pragnienie. Rób regularne przerwy na picie – na przykład łyk przy każdym znaku szlaku. Z dziećmi lepiej zawrócić wcześniej i wcześniej wezwać pomoc.
Osoby starsze
Z wiekiem słabnie poczucie pragnienia, a ciało gorzej reguluje temperaturę. Leki, takie jak tabletki odwadniające, mogą to pogłębiać.

Twoja sytuacja

Co zauważasz?
Cień
Woda pitna
Kogo to dotyczy?

Pasujące hasła

Pasujące zasady: 0

Wybierz powyżej szczegóły swojej sytuacji, aby uzyskać bardziej dopasowane wskazówki.

Podstawy dla tej sytuacji

Dlaczego: Obowiązuje zawsze w tej sytuacji – niezależnie od twoich odpowiedzi.

Wszystkie zasady dla tej sytuacji (7)

  1. [nieaktywna] Jeśli Co zauważasz? = Osłabienie, zawroty głowy, ból głowy, mdłości – ale świadomy

    Wyczerpanie cieplne: co najmniej jedna długa przerwa w cieniu, ochłodzenie, picie. Jeśli po około pół godzinie nie ma wyraźnej poprawy lub jest gorzej, wezwij pomoc. Nie kontynuuj dziś wycieczki; schodź najkrótszą drogą w chłodniejszej porze dnia.

  2. [nieaktywna] Jeśli Co zauważasz? = Splątany, dziwnie się zachowuje, drgawki lub nieprzytomny

    Udar cieplny zagraża życiu. Dzwoń i jednocześnie chłodź – do przybycia ratowników chłodzenie jest ważniejsze niż cokolwiek innego. Nie dawaj nic do picia, jeśli osoba nie jest przytomna umysłowo. Nieprzytomna, ale oddycha normalnie: pozycja boczna ustalona, chłodź dalej.

  3. [nieaktywna] Jeśli Cień = Otwarty teren, brak cienia

    Zrób sobie cień: rozciągnij koc ratunkowy, kurtkę lub plandekę na kijach, trzymaj się z dala od gorącej ziemi (połóż się na plecaku).

  4. [nieaktywna] Jeśli Woda pitna = Prawie nic nie zostało

    Resztę wody dostaje chora osoba – do picia, jeśli jest przytomna, i do zwilżania skóry. Pozostali odpoczywają w cieniu zamiast szukać wody, aż się ochłodzi.

  5. [nieaktywna] Jeśli Woda pitna = Mamy dość przy sobie

    Do chłodzenia używaj wody hojnie: parowanie z mokrej skóry silnie chłodzi, zwłaszcza przy wietrze.

  6. [nieaktywna] Jeśli Kogo to dotyczy? = Dziecko

    Dzieci często późno zauważają pragnienie i przegrzanie i nie mówią o tym. Traktuj poważnie czerwoną twarz, marudzenie lub nagłe zmęczenie. W przypadku dzieci wzywaj pomoc wcześniej.

  7. [nieaktywna] Jeśli Kogo to dotyczy? = Osoba starsza lub chora

    Szczególnie zagrożone są osoby starsze oraz osoby z chorobami serca, układu krążenia lub nerek i przyjmujące niektóre leki. Podaj choroby i leki podczas zgłoszenia alarmowego.

Źródła (6)
  1. Wilderness & Environmental Medicine (Wilderness Medical Society) (2019): Wilderness Medical Society Clinical Practice Guidelines for the Prevention and Treatment of Heat Illness: 2019 Update
  2. Resuscitation Council UK (2025): First Aid Guidelines (summary of the European Resuscitation Council Guidelines 2025 First Aid)
  3. International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies (IFRC) – Global First Aid Reference Centre (2020): International First Aid, Resuscitation, and Education Guidelines 2020
  4. World Health Organization: Heat and health (fact sheet)
  5. European Commission: 112 – the European emergency number
  6. Bundesministerium für Finanzen – Amtshelfer oesterreich.gv.at: Notrufnummern (oesterreich.gv.at)