Improwizowane rakiety śnieżne z prętów, gałęzi i sznurka
Jeśli w głębokim śniegu przy każdym kroku zapadasz się po kolana, po krótkim czasie jesteś wyczerpany i przemoczony. Improwizowane rakiety śnieżne rozkładają twój ciężar na większą powierzchnię: rama z dwóch wygiętych prętów, poprzeczki, sznurek lub gałęzie świerka jako powierzchnia i wiązanie, w którym stopa może się obracać. To rozwiązanie awaryjne – często mądrzej jest zostać na miejscu i wezwać pomoc.
- Około 1–2 godzin na parę, przy wprawie mniej
Wyjaśnione prosto
Próbowałeś kiedyś brnąć przez głęboki śnieg? Z każdym krokiem zapadasz się po kolano. To strasznie męczące, a spodnie i buty szybko robią się mokre. Pomagają rakiety śnieżne: są szerokie i rozkładają twój ciężar jak kaczka z wielkimi stopami.
W sytuacji zagrożenia możesz zrobić je sam. Wyginasz długi, giętki pręt w kształt łezki, przywiązujesz do niego dwa poprzeczne patyki i rozciągasz między nimi sznur lub gałęzie świerka. Potem przywiązujesz but z przodu tak, żeby pięta mogła się unosić.
Ale uważaj: zimą często bezpieczniej jest zostać w osłoniętym miejscu i wezwać pomoc. Jeśli wyruszysz, spocisz się, zmęczysz i zmarzniesz. A rakiety śnieżne nie chronią przed lawinami – na stromych stokach nie mają czego szukać.
Jak to działa
To, czy się zapadasz, zależy od tego, jaki ciężar przypada na każdy fragment śniegu. But ma tylko małą powierzchnię – całe ciało naciska na nią, a śnieg ustępuje. Rakieta śnieżna ma powierzchnię znacznie większą. Ten sam ciężar rozkłada się, nacisk na każdy punkt śniegu jest mniejszy i zostajesz wyżej.
Rama nadaje kształt, a plecionka niesie ciężar. Sznur ułożony zygzakiem albo gęsto ułożone gałęzie świerka tworzą powierzchnię, przez którą się nie przepada. Dwie poprzeczki pod przednią częścią stopy i piętą usztywniają ramę i dają stopie oparcie.
Ważny jest obrotowy punkt przy palcach. Jeśli but jest przymocowany tylko do przedniej poprzeczki, pięta może się unosić podczas chodzenia. Tył rakiety wlecze się wtedy za tobą, zamiast przy każdym kroku podnosić stos śniegu. To oszczędza dużo energii.
Na co naprawdę zwrócić uwagę
Pręty muszą być świeże i giętkie, na przykład z wierzby lub leszczyny. Suche gałęzie pękają przy zginaniu. Zginaj powoli i równomiernie przez kolano, nie szarpiąc w jednym miejscu. Zachodzące na siebie końce z tyłu trzeba bardzo mocno owinąć, inaczej rama się rozprostuje.
Rozmiar pomaga, ale tylko do pewnej granicy: za duże rakiety są ciężkie i trudne do prowadzenia. Około jednego metra długości i dobre 25 cm szerokości niesie dorosłego w wielu rodzajach śniegu znacznie lepiej. W bardzo sypkim puchu i tak trochę się zapadniesz.
Wiązanie nie może być za ciasne. Ma trzymać stopę, nie uciskając naczyń krwionośnych. Palce, do których dopływa za mało krwi, szybciej marzną. Zatrzymuj się co jakiś czas, poruszaj palcami i dociągaj sznury i wiązanie.
Bezpieczeństwo: na co zwracać uwagę
Zimą pierwsze pytanie brzmi zawsze: zostać czy iść? Ruch rozgrzewa, ale też powoduje spocenie, a mokra odzież wychładza. Do tego dochodzą zmęczenie i wczesna ciemność. Jeśli masz schronienie i możesz wezwać pomoc – 112, w Austrii także 140 (pogotowie górskie) – pozostanie na miejscu jest często bezpieczniejszym wyborem.
Rakiety śnieżne ułatwiają marsz, ale nie chronią przed lawiną. Lawiny schodzą głównie na stromych, otwartych stokach. Trzymaj się płaskiego lasu, omijaj żleby i stoki, a jeśli masz dostęp, sprawdź komunikat lawinowy. Przy podwyższonym zagrożeniu lawinowym w ogóle nie wchodź na otwarty teren.
Zwracaj uwagę na oznaki odmrożeń i hipotermii: zdrętwiała, biała lub woskowa skóra palców u stóp i rąk, silne dreszcze, splątanie. Wtedy natychmiast się zatrzymaj, poszukaj schronienia, włóż suche ubranie i wezwij pomoc.
Kiedy to ma sens – a kiedy nie
Prowizoryczne rakiety śnieżne mają sens, gdy musisz pokonać krótki odcinek w głębokim śniegu w płaskim lesie – na przykład do najbliższej drogi, do schroniska albo po drewno na opał. Dobrze też je zrobić w zimowym obozie na ćwiczenie, żebyś w razie potrzeby wiedział, jak to się robi.
Nie mają sensu na stromym terenie, na lodzie, na zamarzniętej wodzie ani na długich marszach. Prowizoryczne rakiety szybko się łamią, a ich zrobienie kosztuje czas i ciepło. Na planowane zimowe wyprawy do plecaka należą prawdziwe rakiety śnieżne i dobre zaplanowanie trasy.
Warto wiedzieć
Najszybszym awaryjnym rozwiązaniem są wiązki gałęzi: kilka gęstych gałęzi świerka ułożonych jedna na drugiej, związanych pośrodku i przywiązanych pod butem. Nie wytrzymują długo, ale są gotowe w kilka minut.
Świeże wiotkie pręty i gałęzie zwykle wolno ci ścinać tylko za zgodą właściciela. W prawdziwej sytuacji zagrożenia najpierw ratujesz ludzi – wtedy bierz tylko tyle, ile naprawdę trzeba, najlepiej z różnych krzewów.
Chodzenie w rakietach śnieżnych wymaga wprawy: stopy trochę szerzej, krótkie kroki, równe tempo. Lepiej iść wolno niż szybko i spocić się.
Krok po kroku
Zdecyduj: zostać czy iść
Najpierw sprawdź, czy zostanie na miejscu nie jest bezpieczniejsze: czy możesz wezwać pomoc? Czy jest schronienie? Rakiety śnieżne buduj tylko wtedy, gdy naprawdę musisz się przemieścić, a teren jest płaski i wolny od zagrożenia lawinowego.
- 1
Zdecyduj: zostać czy iść
Najpierw sprawdź, czy zostanie na miejscu nie jest bezpieczniejsze: czy możesz wezwać pomoc? Czy jest schronienie? Rakiety śnieżne buduj tylko wtedy, gdy naprawdę musisz się przemieścić, a teren jest płaski i wolny od zagrożenia lawinowego.
- 2
Zbierz materiał
Na jedną rakietę jeden lub dwa giętkie, świeże pręty (np. wierzbowe lub leszczynowe), grubości kciuka i długości dobrej głowy ponad wzrost. Do tego cztery krótkie, mocne kije jako poprzeczki i dużo sznurka. Najpierw wygnij pręty: nie mogą pękać.
- 3
Wyginanie ramy
Powoli wygnij pręt w połowie jego długości w kształt łzy: zaokrąglony z przodu, zbiegający się ku tyłowi w czubek. Zachodź końcami na siebie z tyłu i ciasno, mocno owiń je sznurkiem. Rakieta długości około metra i szerokości dobrych 25 cm nosi dorosłego już znacznie lepiej na wielu rodzajach śniegu.
- 4
Przywiązywanie poprzeczek
Przywiąż dwie poprzeczki w poprzek ramy: jedną pod przodostopiem, mniej więcej na środku, drugą pod piętą. Każde skrzyżowanie zabezpiecz wiązaniem krzyżowym i owinięciami dociągającymi.
- 5
Zaplatanie powierzchni
Przeplataj sznurek zygzakiem między bokami ramy albo ułóż gęsto gałęzie świerka w poprzek poprzeczek i przywiąż je. Zostaw przerwę przed przednią poprzeczką dla czubka buta, żeby mógł się opuszczać podczas chodzenia.
- 6
Zakładanie wiązania
Przymocuj pętlę nad czubkiem buta przy przedniej poprzeczce – to jest oś obrotu. Zabezpiecz ją drugim sznurkiem wokół pięty i nad podbiciem. Ściągnij ją tylko tak mocno, by rakieta się trzymała; pięta musi móc się unosić.
Nie odcinaj krążenia – ryzyko odmrożenia.
- 7
Prawidłowe chodzenie
Chodź z nogami szerzej rozstawionymi niż zwykle, żeby rakiety nie nadeptywały na siebie. Lekko unieś stopę i przesuń ją do przodu; tył rakiety wlecze się z tyłu. Krótkie kroki, równe tempo, unikaj pocenia się i rób częste krótkie przerwy.
- 8
Sprawdzanie i naprawa w drodze
Co kilkaset metrów sprawdzaj i dociągaj wiązania oraz mocowanie. Miej pod ręką zapasowy sznurek. Poruszaj palcami, a jeśli drętwieją, natychmiast się zatrzymaj, rozgrzej i poluzuj wiązanie.
Częste błędy
- Wyruszanie, choć bezpieczniej byłoby zostać
- Używanie suchych, kruchych prętów, które łamią się przy wyginaniu
- Sztywne przywiązanie czubka buta – but podnosi śnieg przy każdym kroku
- Zbyt mocne ściągnięcie wiązania
- Zbyt szybkie chodzenie i przepocenie się
Krótki przegląd
Materiały
Giętkie witki (np. wierzba, leszczyna)
Na każdy but 1–2 elastyczne witki, grubości mniej więcej kciuka i długie na dobry wzrost człowieka
Ścinaj tylko za zgodą; wiele zarośli nadbrzeżnych jest chronionych.
Używaj świeżych – suche witki pękają podczas plecenia.
Wytrzymałe gałęzie / tyczki
Krótkie, mocne kije jako poprzeczki
Nie tnij żywego drewna tam, gdzie jest to zabronione.
Paracord
Dużo sznurka do wiązania, oplatania i obwiązywania
To nie jest lina wspinaczkowa ani asekuracyjna.
Gałęzie świerka lub jodły jako posłanie
Gałęzie świerka lub jodły jako powierzchnia
Używaj tylko opadłych gałęzi albo tnij je za zgodą właściciela lasu.
Suche gałęzie iglaste bardzo łatwo się palą – trzymaj je z dala od ognia.
Nóż (ze stałym ostrzem lub z blokadą)
Tnij od siebie.
Przepisy dotyczące noszenia noży różnią się w zależności od regionu – sprawdź lokalne przepisy.
Rękawiczki i rękawice
Nadaje się dla
- Sytuacja awaryjna w płaskim lub łagodnie nachylonym lesie z głębokim śniegiem
- Krótkie dystanse, na przykład po drewno lub do drogi
- Ćwiczenie w obozie zimowym
Nie nadaje się dla
- Teren lawinowy, strome stoki, oblodzone powierzchnie
- Długie marsze – improwizowane rakiety szybko się psują
- Zamiennik prawdziwych rakiet śnieżnych na planowanych wyprawach
- Zamarznięte zbiorniki wodne
Wymagania wstępne
- Umiejętność pewnego wiązania krzyżowego i mocnych węzłów
- Ciepła, sucha odzież i rękawice
- Umiejętność oceny warunków lawinowych i terenu albo niewchodzenie tam w ogóle
Bezpieczeństwo
- Zbyt mocno ściągnięte wiązania uciskają naczynia krwionośne – sprzyja to odmrożeniom palców u nóg. Zrób wiązanie tylko tak ciasne, by trzymało stopę, regularnie poruszaj palcami i natychmiast zatrzymaj się i rozgrzej, jeśli drętwieją lub skóra staje się biała.
- Świeże pręty i gałęzie wolno zwykle ścinać tylko za zgodą właściciela. W prawdziwej sytuacji awaryjnej ratowanie ludzi jest najważniejsze – wtedy weź tylko tyle, ile konieczne.
Jak to działa
Im większa powierzchnia pod stopą, tym mniejszy nacisk na każdy centymetr kwadratowy śniegu – zapadasz się mniej. Owalna rama z oplotem niesie cię jak mała tratwa. Czubek buta mocuje się tak, by mógł się obracać przy przedniej poprzeczce, dzięki czemu pięta się unosi, a tył rakiety wlecze się podczas chodzenia, zamiast podnosić śnieg.
Zalety
- Znacznie mniejsze zapadanie się w głębokim śniegu
- Potrzebne są tylko pręty, kije, sznurek i nóż
- Oszczędzają dużo sił na krótkich dystansach
Wady
- Budowa kosztuje czas i ciepło ciała
- Wytrzymują tylko ograniczony czas
- Nie nadają się na stromym terenie i na lodzie
Wiedza pogłębiona
Tło merytoryczne
Rakiety śnieżne należą do najstarszych sposobów poruszania się zimą; podręcznik armii USA FM 3-05.70 opisuje proste, improwizowane rakiety śnieżne z giętkich prętów i sznurka na wypadek awarii.
W Alpach głęboki śnieg często wiąże się z zagrożeniem lawinowym. Dlatego każde poruszanie się zimą obejmuje rzut oka na komunikat lawinowy – i uczciwe pytanie, czy zostanie na miejscu nie byłoby bezpieczniejsze.
Warianty
- Szybkie wiązki gałęzi
- Połóż kilka gęstych gałęzi świerka jedna na drugiej grubymi końcami do przodu, zwiąż je na środku i przywiąż sznurkiem pod butem. Nie wytrzymują długo, ale robi się je w kilka minut.
- Prawdziwe rakiety śnieżne
- Na planowanych zimowych wyprawach kupione rakiety śnieżne z wiązaniami i raki są znacznie bezpieczniejsze i szybsze – wpis o rakach turystycznych i rakietach śnieżnych wyjaśnia, co do czego się nadaje.
Częste błędy
- Wyruszanie, choć bezpieczniej byłoby zostać
- Używanie suchych, kruchych prętów, które łamią się przy wyginaniu
- Sztywne przywiązanie czubka buta – but podnosi śnieg przy każdym kroku
- Zbyt mocne ściągnięcie wiązania
- Zbyt szybkie chodzenie i przepocenie się
Ograniczenia i ryzyka
- Brak szkolenia lawinowego – od tego są kursy i literatura fachowa
- Brak danych o udźwigu
- Brak leczenia odmrożeń poza pierwszymi działaniami
Zamienniki materiałów
Wyprowadzone z właściwości materiałów: zamiennik musi mieć wszystkie istotne właściwości. Przestrzegaj uwag dotyczących zamiennika.
- Paracord
- Lina (Nigdy nie uĹźywaj nieznanej lub uszkodzonej liny do celĂłw ratujÄ…cych Ĺźycie.), Cienki, miękki drut (mosiężny lub ocynkowany stalowy) (Końcówki drutu są ostre – przy zginaniu chroń oczy i palce), Lina holownicza lub pas holowniczy (Mocuj wyłącznie do uchwytów holowniczych przewidzianych przez producenta; nigdy nie stój obok pod obciążeniem.)
Wyniki pochodzą wyłącznie z uporządkowanych haseł. Nie są generowane żadne improwizowane instrukcje.
Źródła (5)
- Headquarters, Department of the Army (USA) (2002): FM 3-05.70 Survival · Improwizowane rakiety śnieżne z prętów i sznurka
- European Avalanche Warning Services (EAWS): European Avalanche Danger Scale · Stopnie zagrożenia lawinowego i zalecenia dotyczące zachowania
- Wilderness Medical Society – Wilderness & Environmental Medicine (2019): Wilderness Medical Society Clinical Practice Guidelines for the Prevention and Treatment of Frostbite: 2019 Update · Zapobieganie odmrożeniom, bez uciskającej odzieży
- Wilderness & Environmental Medicine (Wilderness Medical Society) (2019): Wilderness Medical Society Clinical Practice Guidelines for the Out-of-Hospital Evaluation and Treatment of Accidental Hypothermia: 2019 Update · Wychłodzenie z powodu wilgoci i wyczerpania
- Mors L. Kochanski – Lone Pine Publishing: Bushcraft: Outdoor Skills and Wilderness Survival · Poruszanie się zimą i improwizowany sprzęt