Które drewno do czego? Jak właściwie wybierać drewno rodzime

Drewno składa się z długich komórek biegnących w górę pnia jak małe rurki. To, jak gęsto są upakowane, decyduje o tym, jak ciężkie i twarde jest drewno. Drewno gęste, jak buk czy dąb, zawiera dużo masy na małej przestrzeni – pali się długo i daje mocny żar.

Drewno iglaste, takie jak świerk i sosna, zawiera żywicę. Żywica bardzo łatwo się pali, więc te gatunki szybko się zapalają. Jednocześnie małe kieszenie żywicy pękają pod wpływem ciepła – drewno trzeszczy i sypie iskrami. Świetnie do rozpalania ognia, mniej do spokojnego gotowania.

Od długości i kierunku włókien zależy, czy drewno jest wytrzymałe, czy kruche. Jesion ma długie, wytrzymałe włókna i sprężynuje po uderzeniach – dlatego był klasycznym drewnem na styliska siekier. Lipa ma drobne, równe włókna bez twardych słojów; nóż gładko się w niej prowadzi.

Zaczyna się od pytania: co chcę zrobić? Do ognia potrzebujesz najpierw czegoś, co szybko się pali, potem czegoś, co długo trwa. Do łyżki potrzebujesz drobnoziarnistego, nietoksycznego drewna. Do rękojeści – wytrzymałego, prosto rosnącego drewna bez sęków w miejscu uchwytu. Do plecenia – giętkich młodych witek.

Potem musisz pewnie rozpoznać drzewo. Zawsze patrz na kilka cech: korę, liść lub igłę, owoc i pokrój. Pojedyncza cecha może wprowadzić w błąd – na przykład cis i jodła mają płaskie igły. Pomaga w tym wpis „Rozpoznawanie ważnych drzew”.

Każdy kawałek sprawdź przed użyciem. Zdrowe drewno przy opukiwaniu brzmi jasno, jest twarde i sprężynuje przy zginaniu. Zgniłe drewno brzmi głucho, jest miękkie, gąbczaste lub ma grzyba. Do ognia drewno musi być suche; do strugania często przyjemniejsze jest świeże.

Cis i złotokap są silnie trujące. Cis rozpoznasz po płaskich, ostro zakończonych igłach bez białych pasków od spodu, czerwonych osnówkach nasion i czerwonobrązowej, łuszczącej się korze. Złotokap ma na początku lata długie, zwisające grona żółtych kwiatów, a później strąki jak groch. Nic z nich nie ma prawa trafić w pobliże jedzenia ani do ust.

Przy nieznanym drewnie obowiązuje też zasada: w razie wątpliwości nie na naczynia do jedzenia, szpikulce ani patyki do pieczenia. Drewno malowane, impregnowane lub klejone – na przykład palety, deski czy słupki ogrodzeniowe – nie nadaje się ani w pobliże jedzenia, ani do ogniska, bo przy spalaniu mogą powstawać substancje toksyczne. Przy podejrzeniu zatrucia zadzwoń pod 112, w Austrii także pod 144, albo do ośrodka informacji toksykologicznej.

Wiele jesionów obumarło z powodu zamierania jesionów. Martwe jesiony szybko stają się kruche, zrzucają gałęzie lub przewracają się w całości. Nigdy nie pracuj ani nie biwakuj pod martwymi drzewami. A przy drewnie iglastym na ogniu: zachowaj dystans, bo iskry lecą daleko.

Znajomość gatunków drewna opłaca się w każdym leśnym projekcie: przy rozpalaniu ognia, struganiu, budowaniu i plecionkarstwie. Oszczędza czas, bo szukasz celowo, i sprawia, że twoje wyroby dłużej służą. W grupie każdy może zebrać odpowiednie drewno do jednego zadania.

Nie zastępuje to jednak pewnego rozpoznawania drzew i dotyczy tylko Europy Środkowej. W innych krajach rosną inne gatunki, w tym inne trujące. Poza tym nie wszędzie wolno pozyskiwać drewno – posusz tylko tam, gdzie jest to dozwolone, świeże drewno tylko za zgodą właściciela.

Dawniej każde rzemiosło miało swoje ulubione drewno: kołodzieje robili koła i rękojeści z jesionu, koszykarze pracowali z wierzbą, rzeźbiarze i tokarze z lipą. Ta dawna wiedza pomaga ci dziś w obozie.

Zielone, świeże drewno jest miękkie i giętkie, ale podczas schnięcia kurczy się i pęka. Dlatego łyżki często rzeźbi się ze świeżego drewna, a potem powoli suszy. Drewno na opał natomiast musi być suche, inaczej mocno dymi i daje mało ciepła.

Mała ściągawka w kieszeni pomaga w nauce. Dopisuj to, co sam zaobserwujesz – jak drewno pachnie, jak się struga, jak się pali.