Rzeki i potoki: kiedy nie należy ich przekraczać

Siła, z jaką woda napiera na twoje nogi, nie rośnie po prostu z prędkością, rośnie znacznie szybciej. Z grubsza fizyka mówi: jeśli woda płynie dwa razy szybciej, napiera mniej więcej cztery razy mocniej. Dlatego różnica między „cicho szemrzącą” a „żwawo płynącą” wodą jest znacznie większa, niż się wydaje. Jednocześnie woda odciąża część ciężaru ciała, więc stopy słabiej trzymają się dna.

Dno jest zwykle niewidoczne. Kamienie są pokryte śliskim nalotem albo się turlają, a dziury i stopnie pojawiają się nagle. Zimna woda, na przykład z topniejącego śniegu lub lodowca, szybko drętwi nogi i czyni je niezgrabnymi. Kto upadnie, może zaklinować stopę między kamieniami albo zostać przyciśnięty przez nurt do przeszkód – na przykład zaklinowanych drzew, przez które woda przepływa, a człowiek nie.

Poziom wody się zmienia. Po deszczu lub burzach strumienie często szybko wzbierają, a potem znów opadają. Strumienie zasilane śniegiem lub lodowcami zwykle niosą więcej wody po południu, bo słońce topi przez cały dzień, a mniej wcześnie rano. Czekanie jest więc często prawdziwym rozwiązaniem, a nie wymówką.

Najważniejsza praca odbywa się podczas planowania. Sprawdź na mapie, gdzie trasa przecina strumienie i rzeki oraz czy są mosty lub kładki. Jeśli trzeba by przechodzić bez mostu, a spodziewany jest deszcz lub topnienie śniegu, wycieczka tego dnia się nie nadaje. Zaplanuj trasy alternatywne i dość czasu, by móc poczekać.

Na brzegu: zatrzymaj się i rozejrzyj, nie wchodź do wody pod wpływem impulsu. Jak wysoka jest woda, jak szybko płynie, czy jest mętna, czy niesie gałęzie lub szczątki, jak głośno huczy? A przede wszystkim: co jest poniżej, w dół nurtu? Progi, wodospady, stopnie skalne lub zaklinowane drzewa poniżej tego miejsca czynią upadek szczególnie niebezpiecznym.

Są jasne powody, by nie przechodzić: woda powyżej wysokości kolan, szybki nurt, mętna woda, szczątki, przeszkody lub spadki w dole rzeki, samotność, wychłodzenie albo zwykła niepewność. Jeśli zachodzi którykolwiek z nich, nie przechodź. Presja grupy to tu często największa pułapka – „inni przeszli” nie jest argumentem za bezpieczeństwem.

Wody powodziowe i zalane drogi są zakazane, zarówno pieszo, jak i samochodem. Według amerykańskiej służby pogodowej około 15 cm (6 cali) szybko płynącej wody może przewrócić dorosłego, a około 30 cm (1 stopa) może unieść i porwać większość samochodów. Pod wodą nawierzchnia drogi może być podmyta, mogą brakować włazów studzienek, a z dużą siłą nadpływają szczątki. Zasada amerykańskiej służby pogodowej mówi wszystko: „Turn Around, Don't Drown” (zawróć, nie utoń).

Jeśli kogoś porwie woda, nie skacz za nim. Zadzwoń pod lokalny numer alarmowy (112 w UE), idź wzdłuż brzegu, nie wchodząc do wody, i podaj albo rzuć coś, co pływa, lub długi drąg. Jeśli sam wpadniesz do wody, lepiej nie próbować stawać na nogach w szybkim nurcie, bo stopa może się zaklinować między kamieniami; celem jest jak najszybsze dotarcie do spokojnego brzegu.

Jeśli przeprawa naprawdę jest nieunikniona, a woda wyraźnie płytka i wolno płynąca, przechodź tylko w szerokim, spokojnym miejscu, z rozpiętym pasem biodrowym i paskiem piersiowym plecaka, by w razie potrzeby móc go zrzucić, w butach na nogach i z kijami do podparcia. Nigdy nie przywiązuj się do liny – w wodzie może cię wciągnąć pod powierzchnię. Technik grupowych i linowych uczy się na kursie, a nie z tekstu.

Zawrócenie czasem wydaje się porażką, ale nad rzekami jest prawie zawsze najmocniejszą decyzją. Godzinny objazd albo noc oczekiwania kosztują czas; upadek do szybkiej, zimnej wody może kosztować życie. Podręczniki alpinistyczne podkreślają właśnie to: najlepsza przeprawa to często ta, której nie robisz.

Chodzenie boso po luźnych kamieniach to zły pomysł. Stopy marzną i są narażone na urazy, a łatwiej się poślizgnąć. Jeśli chcesz zachować suche buty, możesz wziąć lekkie buty na zmianę – ale tylko na wyraźnie niegroźne miejsca.

W dzikich terenach bez mostów przeprawy przez rzeki należą do częstych przyczyn poważnych wypadków. Kto planuje takie wyprawy, powinien przejść kurs w szkole górskiej lub klubie alpejskim i od początku wliczać decyzję „nie przechodzić” jako normalną opcję.