Wsparcie osoby z demencją w kryzysie

Osoby z demencją silnie polegają na tym, co znajome: znanych twarzach, stałych rutynach, zwykłych pomieszczeniach i przedmiotach. Te rzeczy są jak poręcze, które prowadzą je przez dzień. W kryzysie wiele z tych poręczy znika naraz – jest głośno i nerwowo, otoczenie jest obce, a ludzie dookoła są zestresowani. Strach i dezorientacja mogą wtedy gwałtownie wzrosnąć, a niektóre osoby próbują odejść.

Przygotowanie zaczyna się właśnie tam. Zabiera ze sobą jak najwięcej tego, co znajome, i dba o to, by obcy – służby ratunkowe, personel schronienia – szybko dowiedzieli się, czego osoba potrzebuje. Im mniej opiekun musi tłumaczyć w danej chwili, tym więcej uwagi zostaje dla samej osoby.

Każdy przypadek demencji przebiega inaczej, a to, co pasuje dziś, za rok może już nie pasować. Plan jest więc regularnie omawiany i dostosowywany ze służbą opiekuńczą i lekarzem. Pytania medyczne i pielęgnacyjne zawsze należą do tych fachowców.

Profil osobisty to jedna strona z imieniem i nazwiskiem, diagnozą, listą leków, alergiami, wskazówkami dotyczącymi komunikacji, tym, co uspokaja, a co denerwuje, danymi kontaktowymi bliskich i aktualnym zdjęciem. Zdjęcie jest szczególnie ważne: jeśli osoba zaginie, policja i służby ratunkowe potrzebują obrazu zgodnego z tym, jak wygląda dziś. Zdjęcie sprzed dziesięciu lat niewiele pomoże.

Identyfikacja na ciele pomaga, jeśli osoba zostanie znaleziona sama: imię, nazwisko i kontakt awaryjny w kieszeni kurtki, na ubraniu albo na opasce. Które rozwiązanie pasuje, zależy od tego, co osoba akceptuje i czego nie zdejmuje. Czy pomoce techniczne, takie jak urządzenia lokalizujące, mają sens i są dozwolone, wyjaśnij ze służbą opiekuńczą lub w poradni.

W torbie ewakuacyjnej są leki na kilka dni, pomoce takie jak okulary, aparat słuchowy i pomoc w chodzeniu, środki higieniczne przy nietrzymaniu moczu, zmiana ubrań i znajoma rzecz, na przykład koc albo album ze zdjęciami. Jak utrzymywać zapas leków, omów z gabinetem lekarskim lub apteką.

Mów spokojnie, krótkimi zdaniami i podawaj jedną informację naraz. „Teraz zakładamy kurtkę”. Pauza. „Teraz razem idziemy do samochodu”. Długie wyjaśnienia, dlaczego coś się dzieje, zwykle przytłaczają. Nie zaprzeczaj i nie spieraj się, jeśli osoba coś źle zrozumie – lepiej łagodnie zmień kierunek rozmowy.

Nie spiesz się, nawet jeśli czas goni. Presja zwykle wywołuje opór i w końcu kosztuje więcej czasu. Prowadź osobę za rękę, zostań blisko i nie zostawiaj jej samej w nieznanym otoczeniu. To właśnie w takich chwilach osoby z demencją najłatwiej się gubią.

W schronieniu przekaż profil personelowi i poproś o spokojne miejsce, najlepiej z dala od wejścia i przejść. Zachowaj dotychczasowe rutyny, na ile to możliwe: pory posiłków, pory snu, drobne rytuały. Także jeśli zostajesz w domu, na przykład podczas przerwy w dostawie prądu, pomagają latarki na ciągach komunikacyjnych (bez świec) i zabezpieczone drzwi – ale nie mogą one blokować drogi ucieczki na wypadek pożaru.

Jeśli osoba z demencją zaginęła, natychmiast zadzwoń pod lokalny numer alarmowy (112 w UE) i przygotuj aktualne zdjęcie. Wielu krewnych się waha, bo ma nadzieję, że sami od razu ją znajdą. Ale tu decyduje czas, a służby ratunkowe mogą zaangażować do poszukiwań znacznie więcej osób i środków. Wezwanie pomocy to nie przesada.

Wyjaśnij wcześnie ze służbą opiekuńczą, lekarzem rodzinnym i, jeśli są, lokalnymi urzędami, czy podczas ewakuacji oferowane jest wsparcie. Takie usługi bardzo różnią się w zależności od miejsca. Jeśli ktoś mieszka w domu opieki, obowiązują plany awaryjne tego domu – zapytaj tam, jak wyglądają.

Ustal osobę towarzyszącą i zastępcę, których osoba chora zna i którym ufa. Włącz też sąsiadów, żeby ktoś był na miejscu, gdybyś akurat cię nie było. Kwestie prawne, takie jak pełnomocnictwa czy opieka prawna, to osobny temat; są do tego poradnie.

Opiekunowie rodzinni również są w kryzysie pod ogromną presją. Przemyślany plan ich odciąża, bo nie wszystko trzeba trzymać w głowie. Prosić o pomoc jest w porządku – sąsiadów, przyjaciół, służby opiekuńcze czy poradnie.

Ready.gov podaje seniorom i opiekunom rodzinnym wskazówki dotyczące przygotowania na sytuacje kryzysowe, na przykład na temat sieci wsparcia, leków i pomocy technicznych. Jak wspierać starszych ludzi emocjonalnie w kryzysach, omawia osobny wpis w świecie psychologii.