Herbata z igieł świerka i sosny – i dlaczego cis jest śmiertelny

Igły zawierają olejki eteryczne, które nadają typowy leśny zapach, oraz witaminę C. Gorąca woda wypłukuje te substancje z igieł. Posiekanie zwiększa powierzchnię, więc herbata wychodzi mocniejsza. Przykrywka zatrzymuje aromat w kubku, zamiast pozwolić mu uciec z parą.

Gwałtowne gotowanie nie służy herbacie: olejki szybciej odparowują, a witamina C jest wrażliwa na ciepło. Dlatego najpierw zagotuj wodę – żeby była bezpieczna – a potem zalej igły, gdy chwilę przestygnie. W ten sposób masz czystą wodę i nadal aromatyczną herbatę.

Herbata nie dostarcza praktycznie żadnych kalorii. To ciepły, smaczny napój, który poprawia nastrój i pomaga pić wystarczająco dużo. Ile dokładnie witaminy C w niej jest, zależy od drzewa, pory roku i sposobu przygotowania – nie da się więc podać wiarygodnej wartości.

Wszystko zależy od pewnego odróżniania drzew. Świerk ma ostre, kłujące igły, które stoją dookoła gałązki, każda na małym brązowym kołeczku; jego szyszki zwisają w dół. Sosna zwyczajna ma długie igły, które zawsze wyrastają parami z małej pochewki. Obie cechy czujesz i widzisz jednocześnie – to czyni je wiarygodnymi.

Jodłę poznajesz dla porównania: płaskie, miękkie igły z tępym lub wciętym końcem i dwoma białymi paskami od spodu, szyszki stojące pionowo. Cis też ma płaskie, miękkie igły, ale od spodu tylko jasnozielone, bez białych pasków, bez szyszek, a późnym latem czerwone osnówki. Jeśli masz przed sobą płaskie igły, najlepiej w ogóle pomiń to drzewo w swojej herbacie.

Igły bierz tylko z drzew w lesie, nie z żywopłotów i drzew ozdobnych w ogrodach, parkach czy na cmentarzach. Często rosną tam cisy, tuje lub egzotyczne gatunki, które mogą być trujące. I zawsze bierz z każdego drzewa tylko trochę.

Cis jest silnie trujący dla ludzi i wielu zwierząt. Trucizna działa na serce, a zatrucie może szybko stać się zagrożeniem życia. Jeśli ktoś zjadł igły cisa lub herbatę z nich, natychmiast zadzwoń pod numer alarmowy (112, w Austrii 144) i powiadom ośrodek toksykologiczny.

Także przy świerku i sośnie zachowaj umiar: jedna lub dwie filiżanki dziennie. Kobiety w ciąży powinny zrezygnować, bo niektóre źródła odradzają, a osoby z chorobą nerek lub przyjmujące leki powinny najpierw zapytać lekarza. Małe dzieci dostają tylko łagodną, rozcieńczoną herbatę, jeśli w ogóle.

Herbata nie czyni złej wody bezpieczną. Jeśli bierzesz wodę z potoku, najpierw ją porządnie przegotuj albo uzdatnij inaczej. Dopiero potem pozwól jej na chwilę ostygnąć i zalej nią igły.

Herbata z igieł nadaje się idealnie na zimne wieczory w obozie, na zimowe wyprawy i zawsze, gdy masz przy sobie tylko wodę, a potrzebujesz czegoś ciepłego. Pomaga też pić więcej, gdy zimna woda nie sprawia przyjemności. I jest dobrym ćwiczeniem uważnego przyglądania się drzewom.

Nie ma sensu jako pożywienie ani jako lek. Nie zastępuje ani jedzenia, ani czystej wody pitnej i nie leczy chorób. Jeśli nie jesteś pewien drzewa, pij zamiast tego zwykłą gorącą wodę – ogrzewa równie dobrze.

Wiosną świerki wypuszczają jasnozielone, miękkie wierzchołki. Smakują łagodniej i można ich użyć do herbaty albo, w małych ilościach, na surowo. Ale nigdy nie bierz wierzchołków młodych drzewek, bo to rani drzewo właśnie wtedy, gdy próbuje rosnąć w górę.

Książki o bushcrafcie opisują herbatę z igieł jako dawny napój obozowy. W lesie nadal obowiązują zasady: drzewa do kogoś należą, a łamanie gałęzi zwykle nie jest dozwolone. Kilka igieł z niskiej gałązki to coś innego niż oderwana gałąź – w razie wątpliwości zapytaj.