Zbieranie i przetwarzanie owoców dzikiej róży
Owoce dzikiej róży to czerwone owocostany dzikich róż. Wiszą na krzewie od jesieni do zimy, łatwo je rozpoznać i są bogate w witaminę C. Jeść można tylko miąższ: twarde pestki w środku mają drobne włoski, które podrażniają usta, gardło i jelita. Tutaj dowiesz się, jak rozpoznać dzikie róże, z jakimi czerwonymi trującymi owocami nigdy nie wolno ich pomylić i jak zrobić z owoców dzikiej róży mus, herbatę lub suszone skórki.
- Zbieranie 20–40 minut; czyszczenie to prawdziwa praca (około godziny na miskę owoców); mus lub herbata 30–45 minut
Wyjaśnione prosto
Jesienią na dzikich różach wiszą małe czerwone owoce: owoce dzikiej róży. Często zostają na krzewie aż do zimy, kiedy prawie nic innego nie rośnie. Możesz z nich zrobić herbatę i przecier, a są pełne witaminy C.
Ale uwaga: w środku są twarde pestki z drobnymi włoskami. Swędzą na skórze, drapią w gardle i w brzuchu. Dlatego owoc przecinasz i wyskrobujesz całe wnętrze – albo gotujesz go do miękkości i przecierasz przez drobne sitko.
Nie każdy czerwony owoc to owoc dzikiej róży. Cis, wilczełyko i trzmielina też mają czerwone owoce i są trujące. Owoc dzikiej róży zawsze rośnie na krzewie róży z kolcami i ma na szczycie małą, suchą koronkę. Jeśli masz wątpliwości, zostaw go na krzewie.
Jak to działa
Owoc róży w ścisłym sensie nie jest jagodą, lecz owocem zbiorowym. Czerwona, mięsista osłona wyrosła z dna kwiatu róży, a w środku leży wiele małych, twardych orzeszków – właściwych owoców. Każdy orzeszek otoczony jest drobnymi, sztywnymi włoskami. To właśnie te włoski przeszkadzają przy jedzeniu.
Mróz zmiękcza skórkę, bo kryształki lodu rozluźniają ścianki komórek. Dlatego owoce dzikiej róży są po pierwszych zimnych nocach słodsze i łatwiej je przetwarzać. Gotowanie działa podobnie: skórka mięknie i można ją przecisnąć przez sitko, a pestki i włoski zostają na wierzchu.
Podczas suszenia skórki tracą wodę, stają się lekkie i długo się przechowują. Później gotujesz z nich herbatę. Witamina C jest wrażliwa na ciepło – lepsze jest krótkie gotowanie niż kilkugodzinne.
Na co naprawdę zwrócić uwagę
Rozpoznanie działa tylko z całego obrazu: krzew z łukowato wygiętymi gałęziami i zakrzywionymi kolcami, pierzaste liście zwykle z 5 do 7 ząbkowanych listków, kwiaty róży z pięcioma płatkami na początku lata i owalne czerwone owoce z zaschniętą koroną jesienią. Kto widział kwiaty latem, pewnie znajdzie krzew jesienią.
Prawdziwą pracą jest dokładne czyszczenie. Przy wydrapywaniu załóż rękawiczki, a potem przepłucz owocnie w misce z wodą. Do przecieru przydaje się bardzo drobne sito lub gęsta ściereczka; gruby durszlak przepuszcza włoski. Herbatę przecedź przez filtr do kawy.
Zostaw na krzaku dość owoców. Owoce róży to ważny pokarm dla ptaków zimą. Kilka garści wystarczy ci na kilka garnków herbaty.
Bezpieczeństwo: na co zwracać uwagę
Włoski nie są trujące, ale drażnią skórę, oczy, usta i jelita. Podczas czyszczenia nie dotykaj twarzy, a potem umyj ręce. Jeśli przecier lub herbata drapie w gardle, sito było za grube – przecedź wtedy jeszcze raz przez ściereczkę.
Niebezpieczne są czerwone trujące owoce, które świecą jesienią w tym samym czasie: cis, wilcze łyko, trzmielina i kalina. Dzieci szczególnie chętnie po nie sięgają. Jeśli ktoś zjadł nieznany czerwony owoc, usuń resztki z ust, zachowaj kawałek rośliny, a w Austrii zadzwoń do Centrum Informacji Toksykologicznej (+43 1 406 43 43). Przy problemach z oddychaniem, drgawkach lub senności natychmiast dzwoń pod 144 lub 112.
Róże ozdobne w ogrodach i parkach są często opryskiwane. Nie zbieraj też przy drogach ani na opryskiwanych polach. Kilka metrów dalej, przy cichym żywopłocie, jest czyściej.
Kiedy to ma sens – a kiedy nie
Owoce róży są idealne w zimnej porze roku, gdy prawie nie ma świeżych owoców. Ciepła herbata z owoców róży sprawia przyjemność, dostarcza witaminy C i odrobiny urozmaicenia. Suszone owocnie są lekkie i łatwe do noszenia.
Owoce róży nie nasycają. Zawierają mało kalorii, a czyszczenie zajmuje czas. W prawdziwej sytuacji kryzysowej są dodatkiem do bogatego w energię jedzenia, a nie jego zamiennikiem.
Warto wiedzieć
Swędzący proszek, którego dzieci dawniej używały do psikusów, to właśnie te włoski z owoców róży. To dobrze pokazuje, dlaczego nie należą do ust.
Na wybrzeżach często rośnie róża pomarszczona ze szczególnie dużymi owocami. Przygotowuje się ją tak samo. A gdy latem zobaczysz kwitnący krzew róży, zapamiętaj to miejsce – jesienią będziesz wiedzieć, gdzie zbierać.
Krok po kroku
Kiedy i gdzie zbierać
Owoce dzikiej róży dojrzewają od września i często zostają na krzewie do zimy. Po pierwszym przymrozku stają się miększe i słodsze – można więc spokojnie poczekać. Zbieraj na skrajach lasów, w żywopłotach i na skarpach, nie przy drogach, na opryskiwanych polach ani z róż ozdobnych w parkach. Bierz tylko niewielkie ilości dla siebie i zostaw dość dla ptaków, które zimą się nimi żywią.
- 1
Kiedy i gdzie zbierać
Owoce dzikiej róży dojrzewają od września i często zostają na krzewie do zimy. Po pierwszym przymrozku stają się miększe i słodsze – można więc spokojnie poczekać. Zbieraj na skrajach lasów, w żywopłotach i na skarpach, nie przy drogach, na opryskiwanych polach ani z róż ozdobnych w parkach. Bierz tylko niewielkie ilości dla siebie i zostaw dość dla ptaków, które zimą się nimi żywią.
- 2
Pewne rozpoznawanie dzikich róż
Dzikie róże to krzewy z długimi, łukowato wygiętymi gałęziami i zakrzywionymi kolcami. Liście są nieparzysto pierzaste: zwykle 5 do 7 ząbkowanych listków na jednym ogonku. Na początku lata kwitną na różowo lub biało pięcioma płatkami. Owoc jest owalny do okrągłego, czerwony do pomarańczowoczerwonego i ma na czubku koronkę z zaschniętych działek kielicha. Wszystkie cechy muszą pasować jednocześnie.
- 3
Wykluczanie czerwonych trujących owoców
Zapamiętaj czerwone owoce, których nigdy nie wolno jeść: cis (drzewo iglaste z płaskimi igłami, czerwony kubeczek otwarty u góry, widoczne ciemne nasiono), wawrzynek wilczełyko (niski krzew, czerwone jagody siedzą bezpośrednio na gałązce), trzmielina (różowe, czterodzielne torebki z pomarańczowym nasionem) i kalina (szkliste czerwone jagody w gronach). Żadna z tych roślin nie ma kolców róży ani pierzastych liści.
Nasiona i igły cisa są silnie trujące – już kilka może zagrażać życiu dzieci.
- 4
Zrywanie dojrzałych owoców
Załóż rękawiczki, bo kolce kłują. Zrywaj tylko głęboko czerwone, nieuszkodzone owoce, które są jędrne albo – po przymrozku – lekko miękkie. Papkowate, spleśniałe lub nadgryzione zostaw na krzewie. W domu lub w obozie odetnij nożem szypułkę i koronkę.
- 5
Usuwanie pestek i włosków
Przetnij każdy owoc dzikiej róży wzdłuż i wyskrob czubkiem noża lub rączką małej łyżeczki wszystkie pestki i białe włoski. Potem przepłucz skórki w misce z czystą wodą, żeby odeszły też luźne włoski. Rób to w rękawiczkach i nie trzyj oczu.
Włoski w jedzeniu podrażniają usta i jelita – lepiej przepłukać jeszcze raz.
- 6
Mus: ugotować i przetrzeć
Szybciej niż wyskrobywanie: całe, obcięte owoce zalej wodą tak, by ledwo je przykryła, i gotuj, aż będą zupełnie miękkie – około pół godziny, zależnie od dojrzałości. Potem przetrzyj wszystko przez drobne sito lub gęstą ściereczkę. Pestki i włoski zostają, przechodzi pomarańczowoczerwony mus. Zanim zjesz więcej, sprawdź językiem, czy nie drapie.
- 7
Herbata z owoców dzikiej róży
Na filiżankę użyj jednej do dwóch łyżek oczyszczonych, posiekanych skórek (świeżych lub suszonych). Zagotuj z wodą i gotuj na małym ogniu około dziesięciu minut, potem przecedź przez filtr do kawy lub drobną ściereczkę, żeby w herbacie nie pływały włoski. Herbata smakuje owocowo i lekko kwaśno oraz rozgrzewa.
- 8
Suszenie skórek na później
Rozłóż przekrojone na pół, dokładnie wyskrobane skórki cienko na ściereczce lub kratce i susz w przewiewnym, ciepłym miejscu – na słońcu, na kuchence albo obok ogniska, ale nie nad nim. Są gotowe, gdy są twarde i nie uginają się. Przechowuj je suche w słoiku lub woreczku, a przed użyciem sprawdź, czy nie ma pleśni.
Częste błędy
- Jedzenie surowych owoców dzikiej róży z pestkami i włoskami
- Dostanie się włosków na twarz lub do oczu podczas czyszczenia
- Niedokładne przecedzenie herbaty
- Zbieranie czerwonych owoców bez przyjrzenia się liściom i kolcom
- Używanie róż ozdobnych z parków i ogrodów
- Obrywanie wszystkich owoców z jednego krzewu
Krótki przegląd
Materiały
Wytrzymałe rękawice robocze
Chronią przed kolcami i przed swędzącymi włoskami podczas czyszczenia
Przy kontakcie z błotem powodziowym lub chemikaliami noś dodatkowo wodoszczelne rękawice.
Nóż (ze stałym ostrzem lub z blokadą)
Do przekrawania na pół i wyskrobywania
Tnij od siebie.
Przepisy dotyczące noszenia noży różnią się w zależności od regionu – sprawdź lokalne przepisy.
Sztywny pojemnik do zbierania (puszka, kosz lub kubek)
Każdy gatunek do osobnego pojemnika – nigdy nie dosypuj nieznanego
Garnek metalowy (stal nierdzewna, aluminium, tytan)
Do musu i herbaty
Gorąca – ryzyko oparzenia.
Drobne sito lub gęsta ściereczka do przecierania
Zatrzymuje pestki i włoski
W przypadku owoców dzikiej róży musi być na tyle drobne, by zatrzymać maleńkie włoski – gruby durszlak nie wystarczy
Filtr do kawy
Do przecedzania herbaty
Nie dezynfekuje.
Nadaje się dla
- Od września do zimy – także wtedy, gdy poza tym prawie nic nie rośnie
- Źródło witaminy C podczas długiego pobytu w terenie
- Początkujący – owoc jest łatwy do rozpoznania
Nie nadaje się dla
- Jedzenie surowych owoców dzikiej róży z pestkami
- Róże ozdobne z ogrodów i parków (często opryskiwane)
- Jako główne pożywienie – mało kalorii
Wymagania wstępne
- Pewne rozpoznawanie dzikich róż po kolcach, liściach i owocu
- Znajomość czerwonych trujących owoców (cis, wawrzynek wilczełyko, trzmielina, kalina)
- Garnek i czysta woda
Bezpieczeństwo
- Pestki otoczone są drobnymi, sztywnymi włoskami. Swędzą na skórze (dzieci znają je jako swędzący proszek) i podrażniają usta, gardło i jelita. Dlatego zawsze usuwaj pestki i włoski całkowicie albo przecieraj mus przez drobne sito. Podczas wyskrobywania noś rękawiczki i nie dotykaj oczu.
Jak to działa
Owoc dzikiej róży to owocostan zbiorowy: na zewnątrz jest mięsista skórka, w środku leży wiele twardych orzeszków owiniętych włoskami. Jadalna jest tylko skórka. Mróz i dłuższe wiszenie na krzewie rozluźniają miąższ i czynią go miększym i łagodniejszym. Przekrawając na pół i wyskrobując albo gotując i przecierając przez sito, oddzielasz miąższ od pestek i włosków.
Zalety
- Łatwy do rozpoznania i szeroko rozpowszechniony
- Wisi do zimy, gdy poza tym rośnie niewiele
- Bogaty w witaminę C
- Po wysuszeniu lekki i długo się przechowuje
Wady
- Czyszczenie jest żmudne
- Włoski podrażniają skórę i jelita
- Mało kalorii – nie syci
- Długie gotowanie zmniejsza ilość witaminy C
Wiedza pogłębiona
Tło merytoryczne
Owoce dzikiej róży od dawna zbiera się na herbatę, mus i dżem. Ray Mears i Gordon Hillman opisują je w „Wild Food” jako cenny dziki owoc i podkreślają, że włoski wokół pestek trzeba usunąć. Amerykański podręcznik survivalu armii USA FM 3-05.70 również wymienia dzikie róże jako roślinę jadalną.
Niemiecki Federalny Instytut Oceny Ryzyka zwraca uwagę, że rzucające się w oczy czerwone owoce przyciągają zwłaszcza dzieci. Wiele z nich jest nieszkodliwych, ale niektóre, jak cis i wawrzynek wilczełyko, są silnie trujące – dlatego wykluczenie podobnych gatunków to część każdej wyprawy po zbiory.
Warianty
- Wysysanie po przymrozku
- Bardzo miękkie, przemarznięte owoce dzikiej róży można ścisnąć na czubku i ostrożnie wyssać papkowaty miąższ, nie gryząc pestek. Pestki i włoski wypluj – to rozwiązanie awaryjne, a nie zamiennik dokładnego czyszczenia.
- Róża pomarszczona na wybrzeżu
- Na wybrzeżach często spotkasz różę pomarszczoną z bardzo dużymi, spłaszczonymi, okrągłymi owocami i gęsto ukłutymi gałęziami. Jej owoce przygotowuje się dokładnie tak samo. W niektórych regionach uchodzi za gatunek introdukowany, który wypiera rodzime rośliny.
Częste błędy
- Jedzenie surowych owoców dzikiej róży z pestkami i włoskami
- Dostanie się włosków na twarz lub do oczu podczas czyszczenia
- Niedokładne przecedzenie herbaty
- Zbieranie czerwonych owoców bez przyjrzenia się liściom i kolcom
- Używanie róż ozdobnych z parków i ogrodów
- Obrywanie wszystkich owoców z jednego krzewu
Ograniczenia i ryzyka
- To nie jest pełny klucz do oznaczania
- Dotyczy Europy Środkowej
- Bez obietnic leczniczych
Zamienniki materiałów
Wyprowadzone z właściwości materiałów: zamiennik musi mieć wszystkie istotne właściwości. Przestrzegaj uwag dotyczących zamiennika.
- Sztywny pojemnik do zbierania (puszka, kosz lub kubek)
- Garnek metalowy (stal nierdzewna, aluminium, tytan) (GorÄ…ca – ryzyko oparzenia.), Jednościenna butelka ze stali nierdzewnej (Podgrzewaj tylko butelki jednoĹ›cienne, bez lakieru i plastiku; przed podgrzewaniem zdejmij zakrÄ™tkÄ™.), Butelka termiczna z podwĂłjnÄ… Ĺ›cianÄ… (Nigdy nie podgrzewaj bezpoĹ›rednio.), butelka PET (przezroczysta, maks. 2 litry) (Nie podgrzewaj i nie stawiaj w ogniu.), Pojemnik na wodę do kontaktu z żywnością (UĹźywaj tylko pojemnikĂłw, w ktĂłrych nigdy nie byĹ‚y chemikalia ani paliwo.), Szczelny pojemnik na zapasy, przeznaczony do kontaktu z żywnością (Napełniaj tylko czysty i całkowicie suchy pojemnik; nigdy nie używaj pojemników, w których wcześniej były chemikalia.), Składany kanister lub worek na wodę (Chroń przed ostrymi przedmiotami.), Dzbanek z miarką, Worek na wodę przeznaczony do żywności (Używaj tylko do wody pitnej, nigdy do chemikaliów ani paliwa.), Słoik lub kamionkowy garnek do fermentacji (Używaj wyłącznie pojemników przeznaczonych do kontaktu z żywnością: ze szkła, szkliwionej kamionki bezpiecznej dla żywności lub plastiku do kontaktu z żywnością. Do kwaśnej żywności nie używaj pojemników metalowych.), Woreczki do żywności z możliwością ponownego zamknięcia (Używaj wyłącznie woreczków przeznaczonych do żywności; nie używaj ich z wrzątkiem, chyba że producent wyraźnie na to zezwala.), Przewiewna torba lub kosz do zbierania (Zbieraj każdy gatunek osobno, żeby nic nieznanego się nie wmieszało)
- Garnek metalowy (stal nierdzewna, aluminium, tytan)
- Jednościenna butelka ze stali nierdzewnej (Podgrzewaj tylko butelki jednoĹ›cienne, bez lakieru i plastiku; przed podgrzewaniem zdejmij zakrÄ™tkÄ™.)
- Filtr do kawy
- Bawełniana chusta / koszulka (Zatrzymuje tylko grube cząstki – bez dezynfekcji.), Żwir, Węgiel drzewny z ogniska (To nie jest węgiel aktywny: zdolność adsorpcji jest niska i nieznana.)
Wyniki pochodzą wyłącznie z uporządkowanych haseł. Nie są generowane żadne improwizowane instrukcje.
Źródła (5)
- Ray Mears und Gordon Hillman, Hodder & Stoughton (2007): Wild Food · Owoce dzikiej róży jako dziki owoc; usuń włoski wokół pestek
- Headquarters, Department of the Army (USA) (2002): FM 3-05.70 Survival · Dzikie róże jako roślina jadalna; jedz tylko rośliny rozpoznane z pewnością
- Bundesinstitut für Risikobewertung (BfR) (2017): Risiko Pflanze – Einschätzung und Hinweise · Trujące czerwone owoce, takie jak cis i wawrzynek wilczełyko; szczególnie zagrożone są dzieci
- Bundesrepublik Deutschland (gesetze-im-internet.de) (2009): Gesetz über Naturschutz und Landschaftspflege (Bundesnaturschutzgesetz – BNatSchG), insbesondere § 39 und § 30 · Zbieranie niewielkich ilości na własny użytek
- Gesundheitsportal Österreich (gesundheit.gv.at), Bundesministerium für Soziales, Gesundheit, Pflege und Konsumentenschutz: Vergiftungsinformationszentrale (VIZ) · Austriacka informacja toksykologiczna (VIZ), dostępna całą dobę; w bezpośrednim zagrożeniu 112 lub 144