Stuptuty: przed śniegiem, wilgocią, kamykami i kleszczami

Śnieg, woda i drobiny dostają się do buta niemal zawsze od góry, przez cholewkę. Podczas brnięcia przez głęboki śnieg śnieg wpycha się w ten otwór, topi się od ciepła ciała i przemaka skarpety. W mokrej trawie każdy krok zbiera wodę na spodnie, która potem spływa do buta.

Stuptut zachodzi na but i spodnie jak dachówki. Wszystko, co spada z góry, spływa po jego zewnętrznej stronie i ląduje obok buta, a nie w nim. Żeby stuptut się nie podwijał, przytrzymuje go pasek pod stopą – taśma lub sznurek pod podeszwą. Z przodu zaczepia się o sznurowadła, a u góry zamyka się wokół nogi paskiem lub gumką.

W drodze stuptuty chronią też spodnie przed błotem, a podczas zimowych wypraw przed ostrymi kolcami raków, które inaczej łatwo zahaczają o materiał spodni.

Wysokość zależy od terenu. Wysokie stuptuty sięgające poniżej kolana są przeznaczone na śnieg i mokrą roślinność. Krótkie stuptuty sięgające tuż nad but stosuje się przy biegach terenowych, na piasku i w piargu. Zatrzymują drobiny, które inaczej przy każdym kroku ocierałyby i powodowały pęcherze.

Przy zakładaniu hak wpina się z przodu w sznurowadła. Pasek przechodzi pod podeszwą przed piętą, nie pod piętą – tam szorowałby po ziemi przy każdym kroku i szybko by się przetarł. Zapięcie leży po zewnętrznej stronie nogi, żeby nie zahaczało o drugą nogę. U góry stuptut przylega ciasno, ale nie tak mocno, żeby uciskał nogę.

W deszczu spodnie przeciwdeszczowe naciągasz na stuptut, nie pod niego. Dzięki temu woda spływa ze spodni na zewnętrzną stronę stuptuta i stamtąd obok buta. Jeśli spodnie są schowane do środka stuptuta, woda wlewa się do środka.

Stuptuty przydają się w śniegu, w mokrej trawie i porannej rosie, na piaszczystych ścieżkach, w piargu i na błotnistych szlakach. Ważą niewiele, zakłada się je w minutę lub dwie i mogą zadecydować o tym, czy stopy będą suche, czy mokre.

Przy brodzeniu przez strumienie stuptuty jednak nie pomogą: jeśli woda sięga wyżej niż cholewka buta, wlewa się górą do stuptuta, a potem do buta. A w upale często są zbędne, bo robi się w nich gorąco, a pocenie jest większym problemem niż kilka drobin żwiru.

To, czy potrzebujesz stuptutów, zależy mocno od terenu, pory roku i obuwia. Kto latem chodzi po suchych ścieżkach, rzadko ich potrzebuje. Kto zimą brnie przez głęboki śnieg, szybko je doceni.

Kleszcze często siedzą na trawach i niskich roślinach i czepiają się wszystkiego, co o nie zahaczy. Stuptuty i długie spodnie utrudniają im dotarcie do skóry, bo zamykają szczelinę przy kostce. To zaleta, ale nie ochrona w sensie medycznym.

Kleszcze mogą mimo to wspinać się po ubraniu. Po każdej wycieczce w miejscach, gdzie występują kleszcze, sprawdź więc całe ciało, także zgięcia kolan, pachwiny, pachy i linię włosów. Jasne ubrania ułatwiają dostrzeżenie kleszczy. Jeśli znajdziesz kleszcza albo później zauważysz objawy, skonsultuj się z lekarzem lub w aptece.

Jeśli nie masz stuptutów, możesz na krótko wsunąć nogawki do skarpet albo zakleić je taśmą nad butem. To pomaga przeciw drobinom i utrudnia też życie kleszczom.

Pasek pod stopą to część, która zużywa się najszybciej, bo ciągle trze o kamienie i żwir. Sprawdzaj go przed każdą wycieczką. Zapasowe paski albo kawałek sznurka w zestawie naprawczym pomogą, jeśli pęknie w drodze.

Po błotnistej wycieczce spłucz brud wodą i pozwól stuptutom wyschnąć na powietrzu. W przeciwnym razie zaschnięte błoto w rzepach i zamkach nie pozwala im się porządnie zamknąć. Podręczniki alpinistyczne wymieniają stuptuty jako standardowy element wyposażenia zimowego i górskiego; przy odrobinie dbałości służą bardzo długo.