Szacowanie strony świata według księżyca

Księżyc okrąża Ziemię mniej więcej raz w miesiącu. W zależności od tego, gdzie się znajduje, widzimy więcej lub mniej jego oświetlonej połowy: nów, rosnący sierp, pierwsza kwadra, pełnia i znów malejący. Oświetlona strona zawsze zwrócona jest ku Słońcu. Wieczorem Słońce jest na zachodzie, więc Księżyc jest oświetlony od zachodniej strony; nad ranem Słońce jest pod wschodnim horyzontem, a jasna strona zwrócona jest na wschód.

Linia przez oba rogi sierpa biegnie w poprzek kierunku do Słońca. Na półkuli północnej jej przedłużenie w dół trafia w horyzont mniej więcej na południu; na półkuli południowej mniej więcej na północy. Działa najlepiej, gdy Księżyc jest wysoko i jest wyraźnym sierpem lub półksiężycem.

Pełnia znajduje się naprzeciw Słońca. Dlatego wschodzi mniej więcej wtedy, gdy Słońce zachodzi, stoi najwyżej około północy – na południu, tam gdzie mieszkamy – i zachodzi, gdy Słońce wschodzi. Znając porę nocy, możesz w ten sposób oszacować kierunek. W czasie obowiązywania czasu letniego przesuwa się to o około godzinę.

Weź prosty patyk, trzymaj go wyciągniętą ręką przed okiem i ustaw tak, żeby dotykał obu rogów sierpa. Prześledź patyk wzrokiem w dół do horyzontu i wybierz tam drzewo, szczyt lub inny punkt. To jest twoje przybliżone południe.

Wschód i zachód Księżyca są mniej wiarygodne, niż mogłoby się wydawać. W ciągu roku Słońce wschodzi w różnych miejscach, a Księżyc przechodzi to przesunięcie w ciągu zaledwie jednego miesiąca. W niektórych dniach wschodzi daleko na północnym wschodzie, w innych daleko na południowym wschodzie. „Wschodzi na wschodzie” oznacza więc tylko: gdzieś po wschodniej stronie.

Łącz metody oparte na Księżycu z innymi. Jeśli niebo jest czyste, możesz znaleźć Gwiazdę Polarną; następnego ranka pomoże Słońce. Jeśli wyniki się zgadzają, kierunek jest użyteczny.

Chodzenie nocą przez nieznany teren jest niebezpieczne. Urwiska, doły, potoki i skalne stopnie trudno dostrzec w ciemności, a latarką czołową widzisz tylko mały skrawek. Ułóż znaleziony kierunek na ziemi z patyków, ogrzej się, jak tylko możesz, i ruszaj dopiero za dnia.

Jeśli się zgubiłeś, zasada STOP obowiązuje i tutaj. Jeśli ktoś zna plan twojej wyprawy, lepiej zostać w widocznym miejscu, niż ruszać na podstawie obserwacji Księżyca. Jeśli masz zasięg, zadzwoń pod numer alarmowy 112.

Metody oparte na Księżycu mają sens w noce, gdy Księżyc jest widoczny, ale gwiazdy zasłania cienka chmura lub mgiełka – oraz jako dodatkowe potwierdzenie. Wieczorem spojrzenie na sierp może pomóc ustalić kierunek na poranek.

W okolicy nowiu Księżyca nie widać wcale przez kilka dni. Jeśli stoi nisko nad horyzontem, linia sierpa staje się niedokładna. A przy gęstych chmurach oczywiście w ogóle nie pomaga. Precyzyjna nawigacja wymaga mapy i kompasu.

Fazy Księżyca oraz godziny jego wschodu i zachodu możesz sprawdzić przed każdą wyprawą, na przykład w U.S. Naval Observatory lub w wielu kalendarzach. Dzięki temu wiesz z góry, czy w nocy będzie Księżyc na niebie i kiedy.

Przypominajka dotycząca fazy Księżyca na półkuli północnej: jeśli oświetlona strona jest po prawej (jak litera „D”), Księżyc rośnie; jeśli oświetlona strona jest po lewej (jak litera „C”), Księżyc maleje. Na półkuli południowej jest odwrotnie.